Ameliyat Sonrası Enfeksiyonda Hastanenin Sorumluluğu

Ameliyat sonrası enfeksiyon gelişmesi tek başına hastanenin kusurlu olduğunu göstermez. Enfeksiyonun kaynağı, ameliyat öncesi risk değerlendirmesi, sterilizasyon kayıtları, taburculuk talimatları ve sonraki takip süreci birlikte incelenerek özen yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediği araştırılır.

Enfeksiyonun zamanlaması, müdahaleler ve takip süreci değerlendirilecekse tam tedavi dosyasının elde edilmesi önem taşır. Ayrıntılı açıklama için hasta dosyasına ve sağlık kayıtlarına erişim başlıklı yazı da incelenebilir.

Enfeksiyonun ortaya çıkması neden tek başına tıbbi hata değildir?

Ameliyat sonrası yara yeri enfeksiyonu, tıbbi özen gösterilmiş olsa bile karşılaşılabilen bir komplikasyondur. Enfeksiyon tanısı ile sağlık hizmetinin kusurlu yürütüldüğü sonucunu aynı şeymiş gibi değerlendirmek doğru değildir. Hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, bağışıklık durumu, müdahalenin aciliyeti ve cerrahinin türü riski etkiler. Hukuki incelemenin sorusu yalnızca “enfeksiyon oldu mu?” değildir: önlenebilir bir risk için uygun tedbirlerin alınıp alınmadığı, belirtilerin zamanında değerlendirilip değerlendirilmediği ve gecikmenin zararı ağırlaştırıp ağırlaştırmadığı araştırılır.

Ameliyat öncesinde ve sırasında hangi kayıtlar incelenir?

Ameliyat öncesi değerlendirmede hastanın risklerinin kayda geçirilmesi, gerektiğinde enfeksiyon odağının araştırılması, aydınlatma ve hazırlık süreci önem taşır. Ameliyat sırasında kullanılan yöntem, sterilizasyon süreçleri, ameliyatın süresi, kayıtlı personel işlemleri ve tıbbi gerekliliğe göre uygulanan koruyucu antibiyotik gibi hususlar uzman tarafından incelenebilir. Her ameliyat için tek bir antibiyotik veya tek tip işlem zorunluymuş gibi hüküm kurulamaz; değerlendirme müdahale tarihinde geçerli bilimsel standartlara ve hastanın durumuna göre yapılır. Enfeksiyonun hastane kaynaklı olup olmadığı da yalnızca ameliyattan sonra ortaya çıkmış olmasına bakılarak kararlaştırılamaz.

Taburculuk, uyarı belirtileri ve takip sürecinde sorumluluk

Taburculuk belgesinde pansuman, ilaç kullanımı, kontrol tarihi ve ateş, kızarıklık, kötü kokulu akıntı gibi belirtiler karşısında yapılacakların açıklanmış olması değerlendirilir. Hasta şikayetle başvurduktan sonra muayene, kültür, görüntüleme, antibiyotik değişikliği veya yeniden cerrahi gerekip gerekmediği de kayıtlardan anlaşılmalıdır. Kurumun ulaşılabilir takip mekanizması bulunup bulunmadığı, gecikmenin enfeksiyonun yayılmasına katkısı ve ek yatış ya da müdahalenin tıbben kaçınılmaz olup olmadığı ayrıştırılır. Hastanın önerilen kontrolleri yerine getirip getirmediği de nedensellik değerlendirmesinde dikkate alınabilir; bu olgu tek başına sağlık kuruluşunu sorumluluktan kurtarmaz.

Kusur, nedensellik ve zarar nasıl ispatlanır?

Komplikasyonla kusurlu uygulama arasındaki sınır çoğunlukla uzman bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Hasta dosyasının tamamı, ameliyat ve anestezi notları, enfeksiyon kontrol kayıtları, kültür-antibiyogram sonuçları, reçeteler, hemşire gözlem formları, taburculuk ve yeniden başvuru tarihleri birlikte okunur. Örneğin taburculuktan üç gün sonra yüksek ateşle başvuran kişinin şikayeti kayda geçirilmiş fakat tıbben gerekli değerlendirme açıklanamayan biçimde gecikmişse araştırılacak olgu, enfeksiyonun ilk oluşumu yanında gecikmenin sonuç üzerindeki etkisidir. Ek tedavi giderleri, çalışma gücü kaybı veya manevi zarar iddiaları ise ayrı ayrı gerekçelendirilmeli; salt fatura veya şikayet bulunması bütün zarar kalemlerinin kabulünü sağlamaz.

Özel hastane ile kamu hastanesinde izlenecek yol

Özel sağlık kuruluşuyla yaşanan uyuşmazlıklarda sözleşmenin niteliği, tüketici işlemi olup olmadığı ve ileri sürülen talebin türü görevli mahkeme ile dava şartlarını etkileyebilir. Kamu hastanesinde hizmetin yürütülmesinden kaynaklanan zarar iddialarında idareye başvuru ve idari yargı rejimi gündeme gelir; idari başvuru ile dava sürelerinin ayrı kurallara bağlı olduğu unutulmamalıdır. Sağlık personelinin kişisel eylemine ilişkin ceza soruşturması, tazminatın hangi yargı kolunda talep edileceği sorusunu kendiliğinden çözmez. Kurum statüsü, olay tarihi ve zarar öğrenme tarihi belirlenmeden standart bir süre veya dava yolu önerilmemelidir.

Başvurudan önce pratik dosya kontrolü

Aydınlatılmış onam, komplikasyona önceden rıza anlamına mı gelir?

Aydınlatılmış onamın amacı hastanın önerilen işlemin yararları, önemli riskleri ve alternatifleri hakkında karar vermesini sağlamaktır. Hastanın enfeksiyon olasılığını bilerek ameliyata onay vermiş olması, hastanenin gerekli hijyen ve takip yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Öte yandan formda bir riskin yazılı bulunması da tek başına kusur kanıtı değildir. İncelemede, açıklamanın hastanın anlayabileceği şekilde yapılıp yapılmadığı ve gerçekleşen zararla iddia edilen özen eksikliği arasındaki ilişkinin ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.

Örnek olay: enfeksiyonun kendisi değil, geç müdahale tartışması

Bir hastanın ameliyat sonrası ilk kontrolünde hafif kızarıklık görülmesi ve uygun izlem önerilmesi ile yüksek ateş, yaygın şişlik ve belirgin akıntı üzerine hiçbir değerlendirme yapılmaması aynı durum değildir. İlk ihtimalde sonradan ağır enfeksiyon gelişmesi kusuru kendiliğinden kanıtlamaz. İkinci ihtimalde ise gecikmenin enfeksiyonun yayılmasına, ikinci ameliyata veya uzayan yatışa ne ölçüde katkı sağladığı uzman incelemesinde sorulur. Tazminat değerlendirmesi bu nedensellik halkası açıklığa kavuşmadan sağlıklı kurulamaz.

Hasta ve yakınları öncelikle sağlık dosyasının örneğini istemeli, farklı hastanelerdeki devam tedavisinin belgelerini toplamalı ve şikayetlerin hangi tarihte başladığını kronolojik olarak yazmalıdır. Hastane ile yapılan yazışmalar ve hasta hakları birimi müracaatları saklanmalıdır. Eksik dosyanın tamamlanması ile uzman incelemesinde sorulacak sorular birbirinden ayrılmalıdır: koruyucu tedbir alındı mı, tanı ve müdahale gecikti mi, hangi zarar bu gecikmeden doğdu? Somut başvuruda delil tespiti, tazminat ve idari başvuru seçenekleri bu soruların cevabına göre kurulmalıdır.

İlgili dilekçe ve başvuru

Başvurunun niteliği, sağlık kuruluşunun statüsü ve olayın tarihleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Hasta hakları, sözleşmesel sorumluluk ve idari yargı yolları her olayda aynı şekilde uygulanmaz.

Kaynak: Hasta Hakları Yönetmeliği ve ilgili sağlık mevzuatı.