Azmettirme, Yardım Etme ve Müşterek Faillik

Bir suçun birden fazla kişiyle bağlantılı olarak işlenmesi, herkesin aynı sıfatla ve aynı ölçüde sorumlu olacağı anlamına gelmez. Fiili birlikte gerçekleştiren kişi müşterek fail, suç işleme kararını oluşturan kişi azmettiren, suçun işlenmesini kolaylaştıran kişi ise yardım eden olarak değerlendirilebilir. Ayrım, cezanın belirlenmesi bakımından doğrudan önem taşır.

Müşterek faillik nedir?

TCK 37 uyarınca suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri fail olarak sorumlu olur. Müşterek faillikte suçun icrası üzerinde birlikte hakimiyet ve ortak hareketin niteliği somut olay üzerinden değerlendirilir.

Bir başkasını araç olarak kullanan kişi nasıl sorumlu olur?

Suçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulabilir. Kusur yeteneği olmayan bir kişinin araç olarak kullanılması halinde TCK 37 ayrıca cezada artırım öngörmektedir.

Azmettirme nedir?

TCK 38 kapsamında, daha önce suç işleme kararı bulunmayan bir kişide suç işleme kararını oluşturan kişi azmettiren olarak sorumlu olur ve kural olarak işlenen suçun cezası ile cezalandırılır. Önceden oluşmuş kararı yalnız güçlendiren davranış ise yardım etme kapsamında değerlendirilebilir.

Azmettirmede kritik nokta, failde suç işleme kararının daha önce bulunmamasıdır. Kişi zaten suçu işlemeye karar vermişse, onu cesaretlendiren veya imkan sağlayan davranış her zaman azmettirme sayılmaz; şartları varsa yardım etme olarak nitelendirilebilir.

Yardım etme hangi davranışları kapsar?

Suç işlemeye teşvik etmek, mevcut suç işleme kararını kuvvetlendirmek, fiilden sonra yardım edeceğini vaat etmek, suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek, araç sağlamak veya icrayı kolaylaştırmak TCK 39 kapsamında yardım etme sayılabilir.

Yardım eden ile müşterek fail nasıl ayrılır?

Müşterek fail suçun icrasına hakimiyet sağlayan ortak bir rol üstlenirken yardım eden, suçun işlenmesini kolaylaştıran ancak icra üzerinde aynı düzeyde hakimiyet kurmayan katkıda bulunur. Dosyadaki görev paylaşımı, iletişim kayıtları ve eylem anındaki davranışlar bu ayrımda önemlidir.

Örneğin suçun icra planını birlikte kuran, olay yerindeki görev dağılımını yöneten ve icranın gerçekleşmesi üzerinde ortak hakimiyet kuran kişi müşterek fail olarak değerlendirilebilir. Buna karşılık yalnız aracı temin eden veya failin mevcut kararını güçlendiren kişinin katkısı, somut olayda yardım etme sınırında kalabilir. Ayrım, kişinin olayda bulunup bulunmamasından çok fiil üzerindeki hakimiyetine göre yapılır.

Suça iştirak için suçun tamamlanması gerekir mi?

TCK 40/3 uyarınca iştirak sorumluluğu için ilgili suçun en azından teşebbüs aşamasına ulaşmış olması gerekir. Yalnız konuşma veya hazırlık düzeyinde kalan davranışların iştirak kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği suç tipine göre incelenir.

Özgü suçlarda iştirak nasıl değerlendirilir?

Özel faillik niteliği gerektiren özgü suçlarda yalnız bu niteliği taşıyan kişi fail olabilir. Diğer kişiler, şartları varsa azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilir.

İştirak dosyasında hangi deliller önemlidir?

Mesajlar, telefon ve konum kayıtları, kamera görüntüleri, para hareketleri, görev paylaşımını gösteren belgeler, olay öncesi ve sonrası iletişim ile her kişinin fiile somut katkısı birlikte değerlendirilir. Aynı ortamda bulunmak tek başına iştirak için yeterli değildir.

Müşterek faillik ile yardım etme nasıl ayrılır?

TCK m.37’de müşterek faillik, suçun kanuni tanımındaki fiilin birlikte gerçekleştirilmesine dayanır. TCK m.39’daki yardım etmede ise kişi suçun icrasını kolaylaştırır, araç sağlar veya suç işleme kararını kuvvetlendirir; fakat fiil üzerinde müşterek hakimiyet kurduğu kabul edilmez.

Ayrım, yalnız kişinin olay yerinde bulunup bulunmamasına göre yapılamaz. Planlama, görev paylaşımı, icra hareketleri üzerindeki kontrol ve suçun gerçekleşmesine yapılan katkının niteliği birlikte değerlendirilmelidir.

Azmettirmede önceden verilmiş suç kararı neden önemlidir?

Azmettirme TCK m.38 kapsamında, suç işleme düşüncesi bulunmayan kişide suç işleme kararının oluşturulmasını ifade eder. Fail zaten suçu işlemeye kesin olarak karar vermişse sonradan verilen destek her durumda azmettirme sayılmaz; katkının niteliğine göre yardım etme veya başka bir iştirak biçimi tartışılabilir.

Bu nedenle mesaj kayıtları, görüşmeler, olay öncesi temaslar ve tarafların birbirleriyle ilişkisi, suç kararının ne zaman ve kim tarafından oluşturulduğunun belirlenmesinde önem taşır.

Bağlılık kuralı ve kişisel nedenler

TCK m.40 uyarınca iştirak sorumluluğu için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı gerekir. Bununla birlikte suça katılan her kişinin kusuru ve kendisine özgü cezasızlık veya indirim nedenleri ayrı değerlendirilir.

Özgü suçlarda özel faillik sıfatını taşımayan kişinin doğrudan fail sayılıp sayılamayacağı ayrıca önemlidir. Bu kişiler somut olaya göre azmettiren veya yardım eden sıfatıyla sorumlu tutulabilir.

İştirakte kast ve ortak suç planı nasıl belirlenir?

İştirak sorumluluğu için kişinin başkasının fiilinden haberdar olması tek başına yeterli değildir. Müşterek faillikte suçun kanuni tipinin gerçekleştirilmesi üzerinde ortak hakimiyet; yardım etmede ise suçun işlenmesini kolaylaştıran maddi veya manevi katkı aranır. Mesajlaşmalar, görev dağılımı, para hareketleri ve olay öncesi-sonrası davranışlar ortak planın ve kişinin rolünün belirlenmesinde birlikte değerlendirilir.

Azmettirenin cezası ve özel indirim hali nasıl işler?

TCK m.38 uyarınca başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır. Üstsoy-altsoy ilişkisinden doğan nüfuzun kullanılması veya çocukların suça azmettirilmesi bakımından kanunda özel ağırlaştırma hükümleri bulunmaktadır. Failin kim olduğunun belirlenmesini sağlayan azmettiren bakımından ise kanundaki koşullarla indirim gündeme gelebilir.

İştirakte kişisel cezasızlık ve nitelikli haller herkese uygulanır mı?

Bağlılık kuralı gereği iştirak eden kişinin sorumluluğu kendi kastı ve katkısı üzerinden belirlenir. Failin şahsına bağlı kişisel cezasızlık veya indirim nedenleri diğer iştirakçilere otomatik olarak geçmez. Buna karşılık suçun maddi nitelikli halini bilen ve kastı bu hali kapsayan iştirakçi bakımından nitelikli sonuç uygulanabilir; her sanığın bilgisi ve kastı ayrı değerlendirilir.