CMK m.253 uzlaştırmayı, belirli suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören arasında ceza uyuşmazlığının alternatif biçimde çözülmesini sağlayan zorunlu bir usul aşaması olarak düzenler. Suç uzlaştırma kapsamındaysa ve kamu davası açmak için yeterli şüphe bulunuyorsa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir; teklifin kabulü, müzakere, edimin yerine getirilmesi ve sonuç kararları kanunda ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Uzlaştırma hangi aşamada ve neden uygulanır?

Soruşturma konusu suçun uzlaştırmaya tabi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması halinde dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Bu nedenle uzlaştırma, suçun işlendiği kabul edilerek doğrudan ceza verilmesi anlamına gelmez. Önce soruşturma yürütülür ve suç şüphesi değerlendirilir; kapsam koşulları varsa alternatif çözüm mekanizması işletilir.

Hangi suçlar uzlaştırma kapsamındadır?

CMK m.253, kural olarak soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı suçları ve ayrıca kanunda tek tek sayılan bazı suçları uzlaştırma kapsamına alır. Ancak kanun bazı suçları açıkça kapsam dışında bırakır ve aynı mağdura karşı uzlaştırma dışı başka bir suçla birlikte işlenme gibi durumlarda özel kurallar öngörür. Bu nedenle yalnız suçun adına bakarak sonuç çıkarılmamalı, güncel madde metni kontrol edilmelidir.

Uzlaşma teklifine cevap süresi kaç gündür?

Uzlaştırmacı şüpheliye ve mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Güncel CMK m.253/4 uyarınca teklif yapılan kişi yedi gün içinde kararını bildirmezse teklifi reddetmiş sayılır. Teklif açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapılabilir ve teklif sırasında kabul veya reddin hukuki sonuçlarının anlatılması gerekir.

Uzlaştırmacının çalışma süresi ne kadardır?

Dosya belgelerinin örnekleri uzlaştırmacıya verildikten sonra uzlaştırma işlemleri en geç otuz gün içinde sonuçlandırılmalıdır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi her defasında yirmi günü geçmemek üzere en fazla iki kez uzatabilir. Böylece kanuni çerçevede 30 günlük başlangıç süresine iki ayrı 20 günlük uzatma eklenebilir.

Müzakereler gizli midir?

Uzlaştırma müzakereleri gizli yürütülür. Şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanuni temsilci, müdafi ve vekil sürece katılabilir. Müzakerelerde yapılan açıklamalar daha sonra soruşturma, kovuşturma veya başka bir davada delil olarak kullanılamaz. Bu koruma, tarafların serbest biçimde çözüm aramasını sağlamaya yöneliktir.

Uzlaşma edimi ne olabilir?

Uzlaşma yalnız para ödenmesi şeklinde olmak zorunda değildir. Tarafların özgür iradesine dayanan ve hukuka uygun olan farklı edimler kararlaştırılabilir. Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın özgür iradeyle gerçekleştiğini ve edimin hukuka uygun olduğunu denetler. Edimin içeriği açık, yerine getirilebilir ve sonradan infaz sorunu yaratmayacak biçimde belirlenmelidir.

Edim hemen yerine getirilirse soruşturma nasıl sonuçlanır?

Soruşturma evresinde şüpheli uzlaşma edimini defaten yerine getirirse hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edim ileri tarihe bırakılmış, takside bağlanmış veya süreklilik arz ediyorsa kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilir. Edim sonradan yerine getirilmezse kanunda belirtilen şekilde kamu davası açılabilir.

Dava açıldıktan sonra uzlaştırma mümkün müdür?

Kamu davası açıldıktan sonra suçun uzlaştırma kapsamında olduğunun anlaşılması halinde mahkeme dosyayı uzlaştırma işlemleri için uzlaştırma bürosuna gönderir. Güncel CMK m.254 uyarınca edim defaten yerine getirilirse dava düşer; ileri tarihli, taksitli veya sürekli edimde durma kararı verilir. Edimin yerine getirilmemesi halinde yargılamaya devam olunur.

Uzlaşmanın tazminat davasına etkisi nedir?

Soruşturma evresinde uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya uzlaşmadan sonra ortaya çıkan zararlar hariç olmak üzere, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış dava bakımından kanundaki sonuçlar doğar. Bu nedenle uzlaşma edimi belirlenirken maddi ve manevi taleplerin kapsamı dikkatle düşünülmelidir.

Birden fazla mağdur veya fail varsa ne olur?

Bir suç birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine yol açmışsa uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için mağdur veya suçtan zarar görenlerin tamamının uzlaşmayı kabul etmesi gerekir. Birden çok fail bulunduğunda ise CMK m.255 gereğince yalnız uzlaşan kişi uzlaşmanın sonucundan yararlanır. Dosyanın taraf yapısı bu nedenle önemlidir.

Uzlaştırma teklifi delil toplamayı durdurur mu?

Hayır. CMK m.253, uzlaşma teklifinde bulunulmasının veya teklifin kabul edilmesinin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel olmadığını açıkça düzenler. Savcılık, uzlaştırma süreci yürürken kaybolma riski bulunan delilleri toplamaya devam edebilir. Uzlaştırma, soruşturmanın maddi gerçeği araştırma işlevini ortadan kaldırmaz.

Dosyada uzlaştırma uygulanmamışsa sonuç ne olabilir?

Uzlaştırmaya tabi olduğu açıkça anlaşılan bir dosyada usul uygulanmadan iddianame düzenlenmesi, CMK m.174 kapsamında iddianamenin iadesi sebebi olabilir. Kovuşturma aşamasında fark edilirse dosya m.254 uyarınca uzlaştırma bürosuna gönderilir. Bu nedenle suç vasfı ve uzlaştırma kapsamı soruşturmanın erken aşamasında doğru tespit edilmelidir.

İlgili hukuki konular

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın delilleri, tarihleri, suç vasfı ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Uzlaştırma teklifinin usulüne aykırı yapılması ne sonuç doğurur?

Uzlaştırma kapsamındaki bir suçta usulüne uygun teklif yapılmadan soruşturma veya kovuşturmaya devam edilmesi, dosyanın sonucunu etkileyebilecek bir usul eksikliğidir. Teklifin yetkili kişi tarafından, kanuni bilgilendirmeyle ve ispatlanabilir biçimde yapılması gerekir. Kapsamdaki suç sonradan farklı hukuki nitelendirmeyle uzlaştırmaya tabi hale gelirse kovuşturma aşamasında da uzlaştırma prosedürü işletilebilir.

Uzlaşma belgesi ve edimin yerine getirilmesi nasıl sonuç doğurur?

Uzlaşma sağlandığında edimin içeriği, süresi ve yerine getirilme biçimi tutanakta açık olmalıdır. Edim derhal yerine getirilmişse soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilebilir; edimin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik göstermesi halinde kanunun öngördüğü erteleme mekanizması gündeme gelir. Kovuşturma aşamasında da edimin niteliğine göre düşme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına benzer özel sonuçlar değil, CMK 254'teki uzlaştırma sonuçları uygulanır.

Uzlaşmanın hukuk davası ve icra bakımından etkisi nedir?

Uzlaşma kapsamında kararlaştırılan edimin yerine getirilmesi, aynı maddi olaya ilişkin tazminat taleplerini kanunun öngördüğü ölçüde etkileyebilir. Bu nedenle uzlaşma belgesi imzalanırken yalnız ceza dosyasının kapanması değil, tarafların maddi ve manevi taleplerinin kapsamı da dikkate alınmalıdır. Yerine getirilmeyen uzlaşma edimi bakımından tutanağın ilam niteliğinde belge sonucu doğurabildiği durumlar ayrıca önem taşır.

Uzlaştırma teklifini kabul etmek ile edimi yerine getirmek farklı aşamalardır

Teklif, müzakere ve sonuç belgesini ayırmak

Uzlaştırma kapsamına giren suç bakımından teklifin yapılması, tarafların müzakereye katılması ve anlaşmanın kurulması farklı işlemlerdir. Teklife olumlu cevap verilmesi tek başına uzlaşma belgesinin imzalandığı veya edimin tamamlandığı anlamına gelmez. Dosyada teklif tebliği, taraf beyanı, uzlaştırma raporu ve edimin yerine getirilmesine ilişkin belgeler birlikte incelenmelidir.

Suç vasfı değişirse kapsam yeniden değerlendirilir

Bir eylemin uzlaştırmaya tabi olup olmadığı yalnız soruşturma başlangıcındaki suç adına bakılarak kararlaştırılmaz. Hukuki nitelendirmenin değişmesi, birlikte işlenen suçlar ve kanuni istisnalar sonucu etkileyebilir. Aynı olay nedeniyle şikayetten vazgeçme, uzlaşma ve maddi zararın giderilmesi kurumları karıştırılmamalı; her birinin hukuki şartları ve usul sonucu ayrıca açıklanmalıdır.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin