ETBİS Kayıt Yükümlülüğü ve İdari Para Cezasına İtiraz

ETBİS kaydının kimlere zorunlu olduğu, pazaryeri satıcısıyla bağımsız e-ticaret sitesi ayrımı ve kayıt yükümlülüğü ihlali idari yaptırımının incelenmesi.

ETBİS hangi işletmelerin hukuki yükümlülüğüdür?

Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS), e-ticaret faaliyetlerine ilişkin kayıt ve bildirim yükümlülüklerinin yerine getirildiği resmi sistemdir. Ancak internette ürün satan her kişi sırf satış yaptığı için aynı ETBİS kaydını yaptırmakla yükümlü değildir. Kişinin kendisine ait satış ortamı işletip işletmediği, elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı niteliği, satışın Türkiye veya yurt dışındaki platformda gerçekleşmesi ve ilgili mevzuatın kapsamı belirleyicidir. Kayıt yükümlülüğünü incelemeden önce faaliyetin gerçekten hangi satış kanalında, hangi sözleşme modeliyle yürütüldüğü ortaya konulmalıdır. Bu ayrım idari para cezası veya sonradan istenen bilgi ve belgelerin hukuki değerlendirmesinde ilk adımdır.

Yalnız Trendyol veya Hepsiburada üzerinden satanlar

Ticaret Bakanlığının elektronik ticaret sıkça sorulan sorularında, yurt içindeki elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcılar üzerinden satış yapanların ETBİS kayıt ve bildirim yükümlülüğü bulunmadığı açıklanır. Bu nedenle yalnız yerli pazaryerinde mağaza açılması, otomatik biçimde ayrı bir ETBİS kaydı gerektiği anlamına gelmez. Ancak işletme ayrıca kendi internet sitesinden sipariş alıyorsa veya faaliyet modeli farklı bir kapsama giriyorsa sonuç değişebilir. Pazaryeri hesabının bulunması, bağımsız satış sitesine ilişkin yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Değerlendirme satış kanalları ayrı ayrı tespit edilerek yapılmalı, tek bir platform adı üzerinden bütün faaliyet hakkında hüküm kurulmalıdır.

Bağımsız e-ticaret sitesi ve yurt dışı platform ayrımı

Kendi elektronik ticaret ortamında sipariş veya satış sözleşmesi kurulmasını sağlayan işletmeler ile aracı hizmet sağlayıcılar için ETBİS kaydı gündeme gelir. Ayrıca Bakanlık açıklamaları, yurt içinde yerleşik olup yurt içinde elektronik ticaret faaliyeti bulunmamakla birlikte yurt dışında yerleşik bir aracı hizmet sağlayıcı üzerinden sipariş alan belirli işletmeleri de kayıt yükümlülüğü kapsamında sayar. Dolayısıyla Etsy veya Amazon Global gibi bir platformda faaliyet yürütüldüğünde sadece markanın yabancı oluşuna değil, satıcının Türkiye içindeki diğer faaliyetlerine ve mevzuattaki bütün koşullara bakılmalıdır. Sadece Instagram üzerinden yapılan satışlar için de Bakanlığın ETBİS’e ilişkin ayrı açıklaması bulunmaktadır; platform adını tek başına cezai sonuçla eşleştirmek yanlıştır.

Kayıt yükümlülüğünün doğduğu ve tamamlandığı an

Faaliyet başlamadan önce kayıt yükümlülüğü öngörülen bir iş modeli varsa başvurunun son güne bırakılması sorun yaratabilir. ETBİS girişinde işletme türüne göre MERSİS, ESBİS veya ilgili kimlik/vergi kayıtlarıyla yetkilendirme bağlantısı önemlidir. Elektronik sistemin tüm alanlarını doldurmadan çıkmak ile kaydı başarıyla tamamlamak aynı şey değildir. Bakanlığın açıklamasına göre tamamlanmamış sekmeler ve işlem sonunda sistem uyarısı bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Ekran görüntüleri, sisteme erişim logları, başvuru tarihi ve destek kayıtları başvuru sürecini ispat bakımından yararlı olabilir. Teknik aksaklığın varlığı yasal yükümlülüğün kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez.

İdari yaptırımda hangi hususlar incelenmelidir?

ETBİS’e kayıt veya bildirim yükümlülüğüne aykırılık 6563 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırıma yol açabilir. Ancak cezanın hukuka uygunluğunu değerlendirmek için önce muhatabın gerçekten yükümlü olup olmadığı, hangi dönemde hangi yükümlülüğün doğduğu, yükümlülüğün ihlal edildiğine ilişkin somut tespit ve uygulanan yaptırım hükmü incelenmelidir. Kanuni para cezası tutarları yıllara göre yeniden değerlenebildiğinden güncel olmayan bir internet sayfasındaki rakamı doğrudan kullanılacak ceza saymak doğru değildir. Kararın tebliğ tarihi, dayanak tutanak ve varsa düzeltici işlemler dosyaya alınmalıdır. ETBİS ekrandaki uyarısıyla usulüne uygun bir idari para cezası kararı da birbirinden farklıdır.

Örnek olay: yalnızca yerli pazaryerinde faaliyet

İzmir’de faaliyet gösteren bir satıcının yalnız Türkiye’deki bir pazaryeri üzerinden ürün sattığını ve bağımsız sipariş sitesi bulunmadığını düşünelim. Satıcıya ETBİS kaydı olmadığı iddiasıyla bildirim gelirse önce faaliyetin gerçekten yalnız aracılık platformu üzerinden yürütülüp yürütülmediği belirlenir. Pazaryeri sözleşmesi, satıcı paneli kayıtları, alan adları ve ödeme akışı incelenebilir. Bakanlığın yerli aracı hizmet sağlayıcı üzerinden satış yapanlara ilişkin açıklaması savunmaya dayanak oluşturabilir. Ancak satıcının ayrıca kendi e-ticaret sitesinde sipariş aldığı ortaya çıkarsa farklı bir faaliyet için yükümlülük oluşmuş olabilir. Bu yüzden savunmada tüm dijital satış kanalları açıkça gösterilmelidir.

İdari para cezasına başvuruda süre ve merci

Yaptırım kararına karşı izlenecek yol ceza kararının dayandığı özel kanun, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ile usul hükümleri birlikte incelenerek belirlenir. Her idari para cezası otomatik olarak aynı mahkemede ve aynı sürede dava konusu yapılamaz; özel kanundaki yargı yolu veya yaptırımın başka bir idari işlemle birlikte uygulanması önem taşıyabilir. Bu sebeple önce kararın sonuç bölümünde gösterilen kanuni dayanak, başvuru yolu ve tebliğ tarihi saptanmalıdır. Başvuru dilekçesinde “sistemde kaydım yok” iddiası yerine faaliyet türü ve hangi yükümlülüğün neden doğmadığı ya da yerine getirildiği belgelerle açıklanmalıdır. Süreye ilişkin hak kaybı oluşmaması için tebligat dosyaya eklenmelidir.

Bildirim hatası, teknik erişim ve savunma delilleri

MERSİS temsil yetkisinin görünmemesi, eski alan adının sistemde kalması, başvurunun taslak durumunda kalması veya satış kanalının yanlış işaretlenmesi gibi durumlarda sorun farklı hukuki nitelik taşıyabilir. Başvurunun sonuçlanmaması ile ticari faaliyetin kapsam dışı kalması aynı savunma değildir. İşletmenin kuruluş belgesi, sözleşmeleri, sipariş kayıtları, pazaryeri dökümleri, teknik destek yazışmaları ve tarihli ekran kayıtları bir araya getirilmelidir. İdari işlemde eksik gerekçe, yanlış muhatap veya hatalı faaliyet dönemi varsa bunlar ayrıca gösterilmelidir. Sonradan tamamlanan kayıtların geçmiş dönemdeki olası ihlali otomatik biçimde ortadan kaldırmadığı da dikkate alınmalıdır.

İYS ile ETBİS neden karıştırılmamalı?

İleti Yönetim Sistemi (İYS), ticari elektronik ileti onay ve ret kayıtlarına ilişkin mekanizmadır; ETBİS ise e-ticaret işletmelerinin faaliyetlerine ilişkin kayıt ve bildirim sistemidir. Bir işletmenin ETBİS yükümlülüğünün bulunmaması, izinsiz reklam mesajı gönderebileceği anlamına gelmez. Aynı şekilde İYS’de onay kaydı oluşturulması, ETBİS yükümlülüklerini tek başına karşılamaz. Bir idari yaptırım yazısı geldiğinde önce cezanın hangi sisteme ve hangi fiile dayandığı kontrol edilmelidir. Farklı yükümlülükleri tek bir itiraz dilekçesinde birbirine karıştırmak hem savunmayı zayıflatır hem de somut kanuni koşulların incelenmesini güçleştirir.

Mevzuat ve kaynaklar

Ticaret Bakanlığı – Elektronik Ticaret SSS; ETBİS – Sıkça Sorulan Sorular; 6563 sayılı Kanun – Mevzuat Bilgi Sistemi

Bu metin genel bilgilendirme içindir. Başvuru süresi, görevli merci ve uygulanacak yol somut işlemin niteliğine göre belirlenir.