Marka Benzerliğinde Karıştırılma İhtimali Nasıl Değerlendirilir?

Karıştırılma ihtimali yalnızca iki markanın yazılışını yan yana koyarak belirlenemez. İşaretlerin bütünsel izlenimi, mal ve hizmetlerin ilişkisi, ilgili tüketici kitlesi ve önceki markanın ayırt ediciliği birlikte değerlendirilir.

Karıştırılma ihtimali neyi ifade eder?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu m. 6/1 kapsamında yalnız iki markanın aynı görünmesi değil, halkın mal veya hizmetlerin aynı ya da ekonomik bağlantılı işletmelerden geldiğini düşünme ihtimali de önem taşır. Önceki tarihli hak ile yeni başvurunun işaretleri, kapsamındaki mallar ve hizmetler ve ilgili tüketici kesimi birlikte değerlendirilir. Markalar arasında benzer bir kelime bulunması tek başına bütün sınıflar bakımından ret sonucunu doğurmaz. Tersine, sözcüklerin yazılışı farklı olsa bile ses, anlam ve bütünsel izlenim benzerliği belirli koşullarda karıştırılma doğurabilir. Somut sonuca yalnız iki logonun yan yana görüntüsüyle ulaşılmaz.

Görsel, işitsel ve kavramsal karşılaştırma

Kelime markasında telaffuz, kelime sırası, hece yapısı ve anlam ön plana çıkabilir. Şekil markalarında renk ve grafik unsurun ağırlığı değişebilir; ancak korumanın kapsamı yalnız seçilen renklerle sınırlandırılmamalıdır. Marka birden fazla unsur içeriyorsa ayırt edici ve baskın unsurların hangileri olduğu belirlenir. Tanımlayıcı veya yaygın ibarenin ortak olması ile güçlü ayırt ediciliği bulunan unsurun ortak olması aynı derecede sonuç doğurmayabilir. İnceleme, ayrıntıları tek tek saydıktan sonra bütünsel izlenime geri dönmelidir. Ortak ibare dışındaki farklılıkların tüketici algısını gerçekten değiştirip değiştirmediği tartışılmalıdır.

Mal ve hizmetlerin benzerliği neden belirleyici?

Nice sınıfları idari sınıflandırma aracı olmakla birlikte, aynı sınıfta yer alan her ürün otomatik olarak benzer; farklı sınıfta yer alan her ürün de otomatik olarak ilgisiz sayılamaz. Ürünlerin amacı, kullanım biçimi, rekabet veya tamamlayıcılık ilişkisi, dağıtım kanalları ve hedef müşteri kitlesi önem taşır. Örneğin kahve ürünleri ile kafe hizmetlerinde somut pazardaki ilişki incelenebilir; fakat bunun sonucu markaların niteliğine ve diğer unsurlara bağlıdır. Başvurunun geniş sınıf başlığı ile fiilen sunulan dar hizmeti karıştırmamak gerekir. İncelenen talep bakımından tescil kapsamının doğru belirlenmesi kritik adımdır.

İlgili tüketici ve ayırt edicilik düzeyi

Gündelik, düşük bedelli ürün satın alan kişinin dikkat düzeyi ile uzmanlaşmış ve yüksek bedelli bir hizmet satın alan kişinin inceleme biçimi farklı olabilir. Bununla birlikte uzman tüketicinin her zaman karıştırılmadan uzak olduğu varsayılmaz. Önceki markanın doğuştan ayırt edici gücü ile kullanım sonucunda kazanılan bilinirlik de dosyada ayrıca değerlendirilebilir. Bilinirlik iddiası reklam giderleri, kullanım süresi, pazar payı, satış kayıtları ve bağımsız araştırmalarla desteklenebilir. Şöhret iddiası için salt sosyal medya takipçi sayısının yeterli olduğu varsayılmamalıdır. Markanın hangi tarihte ve hangi mal/hizmetlerde kullanıldığı özellikle önem taşır.

Hangi deliller kararın niteliğini etkiler?

Marka sicil kayıtları ve başvuru tarihleri, mal/hizmet listeleri ve işaret örnekleri başlangıç belgeleridir. Piyasa kullanımı tartışılıyorsa tarihli katalog, ambalaj, fatura, alan adı geçmişi, sosyal medya reklamı ve mağaza ekran görüntüleri dosyaya eklenebilir. Gerçek karışıklık yaşandığını gösteren müşteri iletileri yardımcı olabilir; fakat fiili karışıklık olayının ispatı her dosyada zorunlu ön koşul değildir. Delillerin hangi işaret, ürün ve zaman aralığına ilişkin olduğu belirtilmelidir. Ekran görüntüsünün sonradan değişme ihtimali varsa hukuka uygun tespit yöntemi düşünülmelidir.

İtiraz, dava ve ihlal iddiası nasıl ayrılır?

Yeni bir marka başvurusuna karşı nispi ret itirazı ile piyasada marka kullanımına karşı tecavüz davası farklı işlemlerdir. İtirazda SMK 6 çerçevesinde tescile engel koşullar incelenirken ihlal davasında önceki hakkın kapsamı ve somut kullanımın niteliği tartışılır. TÜRKPATENT kararının sonraki yargısal denetim yolu ve süreleri işlem türüne göre doğrulanmalıdır. Önceki markanın kullanılmadığına ilişkin savunmanın gündeme gelebildiği durumlarda kanuni şartlar ayrıca incelenir. Tek bir internet ilanını doğrudan tüm tescil kapsamı için ihlal sonucuna bağlamak veya idari itiraz sürecini tazminat davasıyla eş tutmak hatalı olabilir.

İlgili başvuru örneği

Başvuru yolunun seçimi, hak sahipliği, tebliğ tarihleri ve uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır.

Kaynaklar: 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve ilgili usul hükümleri.

Mal ve hizmet yakınlığının somut analizi

Markalar arasındaki işaret benzerliği tek başına sonuca yetmez. Koruma kapsamındaki mal ve hizmetlerin kullanım amacı, tüketici kitlesi, satış kanalları, ekonomik tamamlayıcılık ve ilgili piyasa koşulları birlikte değerlendirilir. Aynı Nice sınıfında yer almak her ürünün otomatik benzer olduğu; ayrı sınıflarda yer almak ise hiçbir zaman ilişki kurulamayacağı anlamına gelmez. Örneğin kafe hizmetiyle ambalajlı kahve satışının ilişkisinin somut piyasa üzerinden incelenmesi gerekir. Başvuru kapsamındaki hizmet listesi tam okunmadan sırf marka adlarının ortak kelime içermesinden hareketle bütün başvurunun reddi sonucuna gidilemez. İtiraz dayanağı önceki hakkın gerçekten hangi mal ve hizmetleri kapsadığı ortaya konulmalıdır.

İlgili tüketici ve bütünsel izlenim

Karıştırılma ihtimali değerlendirilirken markanın dikkat düzeyi düşük gündelik ürünlerde mi yoksa özenle seçilen profesyonel hizmetlerde mi kullanıldığı önem kazanır. Bununla birlikte uzman alıcıların bulunması benzerliği daima ortadan kaldırmaz. Kelime, ses, anlam ve grafik unsurlar bir arada değerlendirilir; ortak unsurun ayırt edicilik seviyesi ayrıca incelenir. Tanımlayıcı bir kelimenin ortak olması ile özgün ve baskın bir ibarenin ortak olması aynı ağırlıkta değildir. İşaretler yapay biçimde parçalanıp yalnız ortak heceye bakılmamalı; tüketicinin markaları aynı anda yan yana görmeksizin hatırlayabileceği de dikkate alınmalıdır.

İtiraz ve ihlal dosyalarının delilleri

TÜRKPATENT nezdinde nispi ret itirazında tescil veya başvuru önceliği, markaların kapsamı ve gerekiyorsa kullanımın ispatı önemlidir. Fiili marka ihlali davasında ise piyasadaki kullanımın biçimi, internet satış sayfaları, faturalar, ürün ambalajı ve tanıtım materyalleri farklı ispat işlevi görür. Aynı delil listesi her iki başvuruya mekanik biçimde taşınmamalıdır. Elektronik deliller toplanırken tarihler ve URL’ler güvenilir biçimde saklanmalı, izinsiz hesap erişimi gibi hukuka aykırı yollardan kaçınılmalıdır. Önceki marka sahibinin tanınmışlık veya yoğun kullanım iddiası varsa bunun hangi mal ve hizmetler için desteklendiği somut gösterilmelidir.

Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler

İki markanın ortak kelimesi tanımlayıcı ise incelemede diğer sözcüklerin ve tasarım unsurlarının etkisi artabilir. Tersine ortak sözcük yüksek ayırt ediciliğe sahipse farklı eklerin bulunması karıştırılma ihtimalini her zaman ortadan kaldırmaz. TÜRKPATENT başvurusunda sınıf numaraları yerine somut mal ve hizmet listelerinin karşılaştırılması esastır. Piyasadaki kullanımın yalnız şirket tabelasında değil ambalajda, internet alan adında ve reklamda nasıl gerçekleştiği de ihlal iddiasında önem kazanabilir. Bütünsel değerlendirme, yalnız işaretin yazılışına değil tüketicinin işletmeler arasında ekonomik bağlantı kurma ihtimaline yöneliktir.