Nakliyat Sigortasında Sovtaj ve Hasar Hesabı Nasıl Yapılır?

Nakliyat sigortasında yükün bir bölümünün hasarlanması, tüm yük değerinin doğrudan tazmin edileceği anlamına gelmez. Hasarın hangi aşamada oluştuğu, sigorta kapsamı, hasarlı malın kurtarılabilir değeri ve hesaplamadaki indirimler birlikte ele alınır.

Hasarın taşıma zincirindeki yeri

Yükleme, aktarma, geçici depolama ve teslimde düzenlenen tutanaklar hasarın ne zaman meydana geldiğini açıklamaya yardımcı olur. Poliçe teminat başlangıç ve bitiş şartları ile taşıma sözleşmesi birlikte okunmalıdır.

Örneğin limanda teslim alınan ambalajı yırtık paletlerin CMR/teslim rezerviyle kayda geçirilmesi sonradan ispat açısından önemlidir.

Kısmi hasar ve piyasa değeri

Zarar gören kalemler miktar, birim değer ve ticari kullanılabilirlik bakımından ayrıştırılır. Tüm emtianın fatura bedelinin esas alınması, hasarın yalnız bir bölümde bulunduğu olayda uygun olmayabilir.

Eksper raporundaki ölçüm ile depodaki fiili sayım tutanağı tutarlı olmalıdır.

Sovtaj değerinin belirlenmesi

Hasarlı emtianın hurda, ikinci kalite veya tamir sonrası satış değeri belgelenebilir. Sovtaj için piyasa teklifleri, numune testleri ve ihale/satış sonuçları kullanılabilir.

Sovtaj indiriminin hangi tarafın yararına uygulandığı ve malın fiilen kimde kaldığı hesapta açık gösterilmelidir.

Muafiyet, limit ve eksik sigorta

Brüt hasardan poliçeye göre yapılacak muafiyet, limit ve varsa eksik sigorta indirimi ayrı satırlarda hesaplanmalıdır. Bunların sözleşmesel dayanağı eksper görüşüyle ikame edilemez.

Nakliyeciye karşı taşıma hukukundan doğan talep ile sigortacıya karşı teminat talebi karıştırılmamalıdır.

Delil dosyası ve talep

Poliçe, taşıma senedi, yükleme ve teslim tutanakları, fatura, ekspertiz, hasarlı ürün listesi, sovtaj teklifleri ve sigortacı ödeme yazısı birlikte sunulmalıdır.

Talep net bakiye bedeli hedeflemeli; varsa önceki ödemeler ve malın kalıntı değeri açık biçimde belirtilmelidir.

Taşıma zincirinde hasarın meydana geldiği an

Yüklemedeki fotoğraflar, konşimento veya taşıma senedi, aktarma kayıtları ve teslim tutanağı olayın zamanını ortaya koyar. Nakliyat poliçesi taşımanın hangi aşamalarını kapsıyorsa hasarın o döneme rastlayıp rastlamadığı ayrıca gösterilmelidir. Ambalaj eksikliği, gecikme veya taşıyıcı kusuru savunmaları ancak somut belgeye bağlandığında değerlendirilebilir.

Sovtaj bedelinin dayanağı

Hasarlı emtianın bir kısmı düşük bedelle satılabilirken bir kısmı gıda güvenliği veya teknik nedenlerle kullanılamaz olabilir. Satış teklifi, imha belgesi, kalite kontrol ve depolama giderleri gerçek kurtarma değerini belirler. Eksperin soyut oranla sovtaj kesintisi yapması halinde dayanak hesap ve emsal piyasa belgeleri istenmelidir.

Kısmi hasar örneği

Kurgusal dosyada poliçe kapsamındaki emtia değeri 600.000 TL, hasarlı bölümün brüt değeri 240.000 TL ve iki ayrı sovtaj teklifi 35.000 ile 48.000 TL olsun. Net hasar tek başına daha düşük teklifle hesaplanamaz; hasarlı malın kullanılabilirliği, güvenilir alıcı ve satış imkanı kontrol edilir. Muafiyet, taşıyıcıdan alınan ödeme ve poliçe limiti ayrı hesap satırlarıdır.

Dosyanın sağlıklı değerlendirilmesi için sigorta şirketinden yalnızca sonuç yazısının değil, kararın dayandığı poliçe maddesinin, ekspertiz veya inceleme raporunun ve ödeme hesabının da istenmesi gerekir. Başvurunun muhatabı, istenen tutar ve bu tutarın hangi belgelere dayandığı başlangıçta açıklanır. İhtilafın sigorta sözleşmesine mi, üçüncü kişinin sorumluluğuna mı yoksa tıbbi veya teknik tespitin doğruluğuna mı ilişkin olduğu belirlenmeden genel bir talep ile ilerlemek eksik değerlendirmeye yol açabilir.

Başvuru örneği ve kaynaklar

Benzer uyuşmazlıklara ilişkin sigorta dilekçe örneklerine ve sigorta hukuku makalelerine bakabilirsiniz.

Resmi mevzuat ve genel şartlar: SEDDK · Mevzuat Bilgi Sistemi

Taşıma süreci ve hasarın ispatı

Nakliyat sigortasında hasarın taşınmanın hangi aşamasında meydana geldiği çoğu zaman teminat tartışmasının ilk sorusudur. Yükleme fotoğrafı, araç veya konteyner mühür kaydı, sevk irsaliyesi, taşıma senedi, ara depo teslim tutanağı ve varış noktasındaki hasar kaydı tarih sırasıyla eşleştirilmelidir. Paketleme eksikliği veya taşıyıcının kusuru ileri sürülüyorsa soyut değerlendirme yerine somut taşıma koşulları gösterilmelidir. Poliçenin başlangıç ve bitiş koşullarıyla olay zamanı karşılaştırılır.

Sovtaj indirimi yapılırken kalan malın gerçek ekonomik değeri ve satılabilirliği göz önünde tutulmalıdır. Bozulmuş gıda, teknik toleransı aşmış elektronik ürün ve yalnızca ambalajı zarar görmüş emtia aynı şekilde değerlendirilemez. Kalite kontrol raporu, alıcı teklifleri, imha belgesi, depolama ve nakliye maliyetleri hesap tablosunda yer almalıdır. Net tazminat oluşturulurken poliçe muafiyeti, hasarlı malın bedeli, gerçek sovtaj ve taşıyıcıdan sağlanan ödeme birbirinden ayrılır.

Teslimden önce ve sonra tutanakların önemi

Yük tesliminde ambalajın bozuk olduğu not edilmiş ancak ürün içeride kontrol edilmeden teslim alınmışsa sonradan ortaya çıkan hasarın hangi taşıma aşamasında oluştuğu tartışılabilir. Bu durumda sevk anındaki fotoğraflar, ara depoda yeniden yükleme kayıtları, varıştaki mühür durumu ve son muayene raporu önemlidir. Hasarlı malın acil satılması veya imha edilmesi gerekiyorsa bu kararın teknik ve ekonomik gerekçesi belgelenmelidir. Örneğin bozulabilen gıdada bekleme nedeniyle hasarın büyümesi ihtimali ile sağlam ürünün daha yüksek bedelle satılabilme imkanı ayrı incelenir. Sovtaj bedeli ile taşıyıcıdan elde edilen ödeme aynı kaleme iki defa indirim oluşturmayacak biçimde hesaplanmalıdır. Sigorta limiti, muafiyet ve ticari fatura değeri arasındaki ilişki hesap cetvelinde açıkça kurulmalıdır.