Yakalama, kişinin özgürlüğünü geçici olarak sınırlayan ve ancak kanunda gösterilen şartlarla uygulanabilen bir koruma tedbiridir. CMK m.90 suçüstü ve gecikmesinde sakınca bulunan bazı durumlarda doğrudan yakalamayı, CMK m.98 ise hakim veya mahkeme tarafından yakalama emri düzenlenmesini düzenler. Yakalama ile gözaltı aynı işlem değildir; yakalanan kişi hakkında Cumhuriyet savcısına derhal bilgi verilir ve sonraki işlem savcının emrine göre yürütülür.
Yakalama hangi durumlarda yapılabilir?
CMK m.90’a göre kişiye suç işlerken rastlanması veya suçüstü fiilden dolayı izlenen kişinin kaçma ihtimalinin bulunması ya da kimliğinin hemen belirlenememesi hallerinde herkes tarafından geçici yakalama yapılabilir. Kolluk bakımından ayrıca tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan, savcıya veya amire derhal başvurma imkanı olmayan durumlarda yakalama yetkisi vardır. Tedbirin dayanağı somut olayda ayrıca gösterilmelidir.
Vatandaşın yakalama yetkisi sınırsız mıdır?
Hayır. Vatandaşın yakalama yetkisi, CMK m.90/1’deki suçüstü bağlantılı hallerle sınırlıdır. Yakalama, kişiyi cezalandırma veya sorgulama yetkisi vermez. Yakalanan kişi en kısa sürede kolluğa teslim edilmeli; zor kullanma ancak kaçmayı veya saldırıyı önlemek için gerekli ve ölçülü sınırda kalmalıdır. Aksi halde yakalayan kişinin kendi fiilleri ayrıca hukuki ve cezai değerlendirmeye konu olabilir.
Yakalanan kişiye hangi haklar bildirilmelidir?
Kolluk, yakalanan kişinin kaçmasını veya kendisine ya da başkasına zarar vermesini önleyici tedbirleri aldıktan sonra kanuni haklarını derhal bildirmelidir. İsnadın öğrenilmesi, susma hakkı, müdafi yardımından yararlanma ve yakınlara haber verilmesi bu güvencelerin merkezindedir. Hakların yalnız form üzerinde yazılı olması yeterli değildir; kişinin anlayabileceği biçimde bildirim yapılması gerekir.
Yakalama ile gözaltı arasındaki fark nedir?
Yakalama, kişinin fiilen özgürlüğünden yoksun bırakıldığı ilk tedbirdir. Gözaltı ise yakalanan kişinin Cumhuriyet savcılığınca serbest bırakılmaması ve soruşturmanın tamamlanması için kanuni şartlarla belirli süre tutulmasıdır. Bu nedenle her yakalama otomatik olarak gözaltı sonucunu doğurmaz. Savcı yakalanan kişinin serbest bırakılmasına karar verebilir.
Yakalama emri hangi durumda çıkarılabilir?
CMK m.98 uyarınca soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya kendisine çağrı yapılamayan şüpheli hakkında Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hakimi yakalama emri düzenleyebilir. Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında hakim veya mahkeme re’sen ya da savcının istemiyle karar verebilir. Yakalama emrinde kişinin kimliği veya eşkali, yüklenen suç ve yakalandığında nereye gönderileceği gösterilmelidir.
Yakalanan kişi ne kadar sürede hakim önüne çıkarılır?
Hakim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine yakalanan kişi CMK m.94 kapsamında kural olarak en geç yirmi dört saat içinde yetkili hakim veya mahkeme önüne çıkarılır. Bu süre içinde fiziki olarak götürülmesi mümkün değilse kanundaki şartlarla sesli ve görüntülü iletişim sistemi üzerinden işlem yapılabilir. Gözaltı süresi hesabı ise CMK m.91’de ayrıca düzenlenmiştir.
Yakalamaya ve gözaltına karşı hangi başvuru yapılabilir?
CMK m.91/5, yakalama işlemine, gözaltına alma kararına ve gözaltı süresinin uzatılmasına karşı sulh ceza hakimine başvuru imkanı tanır. Başvuru yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya kanunda sayılan yakınları tarafından yapılabilir. Amaç serbest bırakılmanın sağlanmasıdır ve hakim başvuruyu gecikmeksizin inceler.
Aynı nedenle kişi tekrar yakalanabilir mi?
Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hakiminin kararıyla serbest bırakılan kişi hakkında aynı fiil nedeniyle yeniden yakalama yapılabilmesi CMK m.91/6’daki şartlara bağlıdır. Yeni ve yeterli delil elde edilmesi ve Cumhuriyet savcısının kararı gerekir. Bu kural, aynı olay nedeniyle art arda özgürlük kısıtlaması yapılmasını önleyen önemli bir güvencedir.
Yakalama tutanağında neler bulunmalıdır?
CMK m.97 gereğince yakalama işlemi tutanağa bağlanır. Hangi suç nedeniyle, hangi koşullarda, nerede ve ne zaman yakalama yapıldığı; işlemi yapan görevliler ve kişiye haklarının anlatıldığı tutanakta açıkça yer almalıdır. Saat bilgisi özellikle gözaltı süresinin başlangıcının ve tedbirin kanuni sürede yürütülüp yürütülmediğinin denetlenmesi bakımından önemlidir.
Hukuka aykırı yakalama tazminat doğurabilir mi?
CMK m.141 ve devamı, kanunda öngörülen şartlar dışında yakalanan veya özgürlüğü hukuka aykırı biçimde kısıtlanan kişilere belirli koşullarda Devletten maddi ve manevi tazminat isteme imkanı tanır. Tazminat değerlendirmesi yakalamanın hukuki dayanağı, süreler, hak bildirimleri ve dosyanın sonucu gibi unsurlara göre yapılır.
Yakalama dosyasında hangi belgeler kontrol edilmelidir?
Yakalama emri veya yakalamanın hukuki dayanağı, yakalama tutanağı, saat kayıtları, hak bildirim formu, yakınlara haber verme kaydı, savcılık emirleri ve varsa gözaltı uzatma kararları birlikte incelenmelidir. Yalnız sonradan verilen bir karar değil, özgürlüğün ilk kısıtlandığı andan itibaren bütün zaman çizelgesi önem taşır.
Yakalama, tutuklama ve adli kontrol nasıl ayrılır?
Yakalama kısa süreli başlangıç tedbiridir; tutuklama hakim kararıyla uygulanan daha ağır bir koruma tedbiridir. Adli kontrol ise tutuklama yerine veya kanundaki şartlarla bağımsız olarak uygulanan yükümlülükler bütünüdür. Her üç kurumun şartları ve başvuru yolları farklı olduğundan aynı kavram gibi kullanılmamalıdır.
Yakalama işleminde üç ayrı karar noktası
Yakalama tutanağı incelenirken önce fiili özgürlük kısıtlamasının başladığı an belirlenmelidir. Sonra işlemi yapan kişinin yetkisi ve tutanağın dayandığı somut olay birbirinden ayrılmalıdır. Üçüncü aşama, yakalamadan sonra savcılığa yapılan bildirim ile verilen talimatın dosyada gösterilip gösterilmediğidir. Bu kronoloji, yakalama emrinin varlığıyla fiili yakalama anının birbirine karıştırılmasını önler.
Örnek olay: Kişi hakkında yakalama emri düzenlenmiş olsa bile emrin tarihi, kişinin fiilen yakalandığı saat ve kolluktaki sonraki işlemler aynı hukuki olgu değildir. Savunmada her biri ayrı belgeyle kontrol edilmelidir; yakalamanın hukuka uygunluğu yalnız emrin varlığına indirgenemez.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosyanın isnadı, delilleri, karar tarihleri ve uygulanacak güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin