Anonim şirkette azlık pay sahipleri TTK 411–412 uyarınca noter yoluyla genel kurul çağrısı veya gündeme madde eklenmesini isteyebilir; reddedilirse mahkeme yolu gündeme gelir.
Azlığın genel kurul çağrısı hakkı nedir?
Anonim şirkette genel kurulu olağan olarak yönetim kurulu toplantıya çağırır. Bununla birlikte TTK 411, belirli sermaye oranını temsil eden pay sahiplerine yönetim kurulundan genel kurulu çağırmasını veya gündeme belirli maddeler eklemesini isteme hakkı tanır. Bu hak, yönetim kurulunun keyfi biçimde toplantı yapmadığı veya önemli gündem maddelerini sürekli dışarıda bıraktığı durumlarda kurumsal denetim aracıdır. Çağrı hakkını kullanmak şirket yönetimini ele geçirmek veya gündeme alınan önerinin mutlaka kabul edilmesini sağlamak anlamına gelmez.
Halka açık olmayan anonim şirketlerde sermayenin en az onda birine, halka açık şirketlerde yirmide birine sahip pay sahipleri bu hakkı kullanabilir. Esas sözleşme daha düşük bir oran öngörebilir. Sermaye yüzdesi hesaplanırken güncel esas sermaye veya çıkarılmış sermaye, pay kayıtları ve başvuru tarihindeki pay sahipliği durumu incelenmelidir. Birden çok pay sahibinin birlikte başvurması mümkündür; birlikte hareket edenlerin yetkisi ve temsil belgeleri açık olmalıdır. Tek bir pay sahibinin esas sözleşmede sağlanan daha düşük eşikten yararlanması da ayrıca mümkündür.
Yönetim kuruluna noter aracılığıyla başvuru
TTK 411 uyarınca çağrı veya gündeme madde ekleme istemi, gerekçeleri ve gündemi belirten yazılı başvuruyla ve noter aracılığıyla yönetim kuruluna yöneltilir. “Toplantı yapılsın” şeklindeki belirsiz talep yerine görüşülmesi istenen kararların anlaşılır gündem başlıklarına dönüştürülmesi gerekir. Örneğin geçmiş yıl hesapları, belirli işlem hakkında bilgi verilmesi veya yönetim kurulu seçimi talebi farklı içeriklere sahiptir. Talebin hukuka uygunluğu, genel kurulun görev alanı ve esas sözleşmedeki prosedür bakımından kontrol edilmelidir.
Başvuruda şirket unvanı ve MERSİS bilgileri, başvuranların pay miktarı ve oranı, pay sahipliğini gösteren dayanak, çağrının gerekçesi ve önerilen gündem ayrı ayrı yazılmalıdır. Noter ihtarının tebliğ belgesi saklanmalı; çünkü sonraki yedi iş günlük yanıt süresinin hesabında başvurunun yönetim kuruluna ulaştığı tarih önem taşır. Teklif edilen maddelerin genel kurulun yetkisinde olup olmadığı başvuru öncesinde değerlendirilmeli, mahkemeden istenecek çağrı izni ile genel kuruldan istenen esas karar birbirine karıştırılmamalıdır.
Yönetim kurulunun kabulü ve kırk beş gün
Yönetim kurulu çağrı istemini kabul ederse TTK 411’de genel kurulun en geç kırk beş gün içinde yapılacak şekilde toplantıya çağrılması öngörülür. Bu süre “kırk beş gün sonra cevap verilir” şeklinde okunmamalıdır. Yönetim kurulunun olumlu yaklaşımı üzerine şirketin çağrı ilanı, pay sahiplerine bildirim, toplantı yeri ve gündem şartlarını yerine getirmesi gerekir. Kanuni ilan süreleri, esas sözleşme ve varsa halka açık şirketlere özgü hükümler ayrıca gözetilmelidir.
Çağrının kabul edilmesi ile usulüne uygun toplantı yapılması ayrı olaylardır. Sadece yönetim kurulunda “gündeme alalım” kararı alınması, toplantı çağrısının hukuka uygun tamamlandığını göstermeyebilir. İlgili karar, ilan örnekleri, elektronik genel kurul sistemi kayıtları ve toplantının yapılacağı tarih kontrol edilmelidir. Yönetim kurulu kanundaki usulü tamamlamazsa pay sahiplerinin sonraki başvuru olanağı somut koşullara göre değerlendirilir; gecikme karşısında pasif biçimde beklemek önerilmez.
Ret veya yedi iş günü içinde yanıt verilmemesi
TTK 412, yönetim kurulunun çağrı istemini reddetmesi veya isteme yedi iş günü içinde olumlu cevap vermemesi halinde aynı pay sahiplerinin şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilmesini düzenler. Yedi iş günü, tatil günleri ve tebliğ tarihi hesaba katılmadan “bir hafta” diye ifade edilmemelidir. Ret yazısında gerekçe varsa mahkemeye sunulur; cevap yoksa noter tebliği ile geçen süre açıklanır. Bu başvuru doğrudan yönetim kurulu kararının iptali davası değil, kanuni koşullarla genel kurul çağrısı izni istemidir.
Mahkemeye sunulacak belgeler arasında esas sözleşme, güncel sicil bilgileri, pay sahipliğini doğrulayan kayıtlar, noter istemi ve tebliği, varsa ret kararı ile önerilen gündem bulunmalıdır. Mahkeme hem azlık eşiğinin sağlanıp sağlanmadığını hem çağrı gerekçesi ve gündemin ciddiyetini değerlendirir. Kanunun öngördüğü inceleme yöntemi ve kararın kesinliği gibi özel usul hükümleri gözetilir. Talep metni, şirket hakkında belirsiz inceleme yapılması yerine toplantı çağrısına izin verilmesine ve gerekli organizasyonun belirlenmesine odaklanmalıdır.
Kayyımın yetkisi ve toplantının sınırları
Mahkeme istemi yerinde görürse TTK 412 kapsamında genel kurul çağrısı ve toplantının gündeme uygun yapılması için kayyım görevlendirir. Kayyımın yetkisi, mahkeme kararında tanımlanan çağrı ve toplantı organizasyonu ile sınırlıdır; tüm şirket yönetimi kendiliğinden kayyıma geçmez. Bu ayrım önemlidir: şirketin banka işlemlerini durdurmak veya yönetim kurulunu otomatik azletmek, yalnız çağrı izni kararından çıkmaz. Kayyıma toplantı için gereken ilan, belge ve erişim imkanlarının sağlanması konusu kararda açıklığa kavuşturulabilir.
Toplantı yapıldığında gündem çerçevesi, toplantı ve karar yeter sayıları, temsil belgeleri ve tutanak düzeni önem taşır. Çağrı izni elde etmek, azlığın gündemdeki önerisine diğer pay sahiplerinin oy vermek zorunda olduğu anlamına gelmez. Genel kurulda alınan kararın hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa iptal veya butlan iddiaları ayrı hukuki yol ve sürelere tabidir. Çağrı başvurusu ile karara karşı dava arasındaki fark müvekkil beklentisinin doğru kurulmasını sağlar.
Gündeme madde ekletme talebinin özellikleri
Azlığın hakkı yalnız olağanüstü genel kurul toplatmakla sınırlı değildir; toplanması planlanan genel kurulun gündemine madde konulması da istenebilir. Bu ikinci durumda talebin hangi toplantıya ilişkin olduğu, o toplantının çağrı süreci ve zamanlaması özellikle önem kazanır. Şirketin yıllardır toplantı yapmaması ile yakında yapılacak toplantıda belirli bir maddenin dışlanması aynı ihtilaf değildir. İstemin gerekçeli hazırlanması hem yönetim kurulunun değerlendirmesini hem yargısal incelemeyi kolaylaştırır.
Örneğin azlık, şirketin ilişkili tarafla yaptığı yüksek bedelli hizmet sözleşmesinin genel kurulda tartışılmasını istiyorsa sözleşmenin tarihi, ekonomik önemi ve istenen gündem maddesi açık yazılmalıdır. “Tüm usulsüz işlemleri soruşturun” gibi belirsiz bir gündem, hangi organın hangi kararı alacağını açıklamaz. Bilgi alma, özel denetim ve sorumluluk davası kurumları ayrı yollardır; gerekiyorsa birlikte düşünülür, fakat çağrı isteminin kendi konusu korunur.
Pratik başvuru senaryosu
Sermayenin yüzde on ikisine sahip iki pay sahibi, yönetim kurulunun genel kurulu çağırmadığını ileri sürsün. İlk işlem pay sahipliği belgelerini güncellemek; ikinci işlem önerilen gündemi gerekçesiyle yazmak; üçüncü işlem noter kanalıyla başvuruyu tebliğ ettirmektir. Yönetim kurulu ret yanıtı verirse veya yedi iş günü içinde olumlu cevap vermezse şirket merkezi asliye ticaret mahkemesinde TTK 412 başvurusu değerlendirilir. Mahkeme çağrı izni verirse toplantı yine kanuni ilan ve toplantı kurallarına uygun yapılır.
Bu dosyada sık görülen hata, noter başvurusu olmadan yalnız e-posta yazışmalarını TTK 411 istemi gibi sunmaktır. Bir diğer hata, yüzde on oranını geçmiş yıl sermayesine göre hesaplamak ya da başvuruda gündemi hiç göstermemektir. Belgeler kronolojik dizildiğinde ret tarihi, yedi iş günlük değerlendirme ve yargısal istem arasındaki bağlantı görünür. Genel kurul çağrısı sırasında hissedarlar arası uyuşmazlığın esası hakkında nihai karar beklenmemelidir.