Taşınmaz malikinin mülkiyet hakkı yalnız tapu kaydında görünmekten ibaret değildir. Malik, taşınmazına yönelen haksız müdahalenin sona erdirilmesini de isteyebilir. Türk Medeni Kanunu m. 683 bu korumanın temelini oluşturur. El atmanın önlenmesi davasında belirleyici olan; davacının korunmaya değer ayni hakkı, davalının müdahalesi ve müdahalenin hukuka uygun bir sebebe dayanmamasıdır.
El atmanın önlenmesi davası nedir?
El atmanın önlenmesi davası, mülkiyet hakkına devam eden veya tekrarlanması beklenen haksız müdahalenin kaldırılmasını amaçlayan ayni hakka dayalı bir davadır. Taşınmazın tamamının işgal edilmesi şart değildir; sınır ihlali, yapı taşması, kullanımın engellenmesi veya belirli bir bölümün fiilen ele geçirilmesi de müdahale oluşturabilir.
Kimler dava açabilir?
Kural olarak taşınmaz maliki, mülkiyet hakkına dayanarak müdahalenin önlenmesini isteyebilir. Paylı veya elbirliği mülkiyetinde ise talebin kapsamı ve diğer maliklerin hukuki konumu ayrıca değerlendirilir. Davacının tapu kaydı, mirasçılık durumu veya ayni hakkın dayanağı dosyada açık biçimde ortaya konulmalıdır.
Davalı kimdir?
Dava, taşınmaza fiilen müdahale eden veya müdahaleyi sürdüren kişiye yöneltilir. Müdahalenin kiracı, komşu parsel maliki, yüklenici ya da başka bir üçüncü kişi tarafından gerçekleştirilmesi mümkündür. Husumet belirlenirken yalnız tapu malikine değil, haksız fiili gerçekleştiren kişiye bakılır.
Haksız müdahale nasıl ispatlanır?
Önce güncel tapu kaydı, kadastro paftası ve varsa aplikasyon krokisiyle taşınmazın sınırı belirlenmelidir. Fotoğraf ve tarihli tutanaklar müdahalenin fiili durumunu ortaya koyarken keşif ve fen bilirkişisi incelemesi, müdahalenin hangi parselin hangi kısmına ve kaç metrekareye yayıldığını açıklamalıdır. Çit, duvar, yapı veya geçiş kullanımı gibi müdahale türleri birbirinden ayrılmalı; tanık beyanları teknik ölçümün yerine değil, kullanımın süresi ve biçimini aydınlatmak için değerlendirilmelidir.
Müdahalenin hukuka uygun bir sebebi varsa ne olur?
Geçerli kira, irtifak, geçit hakkı, sözleşme veya kanundan doğan başka bir kullanım yetkisi mevcutsa her kullanım haksız el atma sayılmaz. Davalı böyle bir hakka dayanıyorsa mahkeme, hakkın kapsamı ile fiili kullanımın bu sınırlar içinde kalıp kalmadığını inceler.
Yıkım veya eski hale getirme istenebilir mi?
Müdahale bir yapı, duvar, eklenti veya başka fiziksel unsurla gerçekleşmişse el atmanın önlenmesi yanında kal ve eski hale getirme talebi de gündeme gelebilir. Yıkımın kapsamı, yapı malikinin durumu ve taşkın yapıya ilişkin özel hükümler somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Ecrimisil talebi aynı davada ileri sürülebilir mi?
Haksız kullanım nedeniyle taşınmaz malikinin mahrum kaldığı kullanım karşılığı için ecrimisil istenmesi mümkündür. Ancak el atmanın önlenmesi geleceğe dönük müdahalenin sona erdirilmesine, ecrimisil ise geçmiş dönemdeki haksız kullanımın parasal sonucuna yöneliktir. İki talebin dayanak ve ispat unsurları aynı değildir.
Görevli ve yetkili mahkeme nasıl belirlenir?
Taşınmazın aynına ilişkin davalarda görev ve kesin yetki kuralları dikkate alınır. Uyuşmazlığın niteliğine göre görevli mahkemenin belirlenmesi gerekir; taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetki bakımından temel öneme sahiptir.
Dava açmadan önce hangi belgeler toplanmalıdır?
Güncel tapu kaydı, çap ve kroki, varsa kadastro veya aplikasyon belgeleri, müdahaleyi gösteren fotoğraf ve yazışmalar ile önceki ihtar veya tutanaklar birlikte değerlendirilmelidir. Teknik uyuşmazlık varsa dava öncesinde parsel sınırlarının netleştirilmesi gereksiz talepleri önleyebilir.
El atmanın önlenmesi ile tapu iptali davası aynı mıdır?
Hayır. El atmanın önlenmesinde davacı mevcut mülkiyet hakkını korur; tapu iptali ve tescilde ise sicildeki kayıt veya mülkiyet durumu değiştirilmek istenir. Uyuşmazlık gerçekte tapu kaydının kime ait olduğu noktasındaysa yalnız müdahalenin önlenmesini istemek yeterli olmayabilir.
Dava sırasında ihtiyati tedbir istenebilir mi?
Müdahalenin dava sürerken büyümesi, yeni yapı yapılması veya taşınmazın kullanımının ağır biçimde engellenmesi ihtimali varsa HMK’daki ihtiyati tedbir şartları gündeme gelebilir. Tedbir kararı esas davanın sonucunu peşinen vermemeli; mevcut durumda ciddi ve giderilmesi güç bir zarar doğmasını önleyecek ölçüde kurulmalıdır.
Kararın uygulanması nasıl olur?
El atmanın önlenmesine karar verilmesi halinde hükmün içeriği müdahalenin türüne göre icra edilir. Sınır ihlali veya yapı taşması gibi teknik konularda hükmün infaz edilebilir biçimde açık olması gerekir. Keşif ve bilirkişi krokisinin hükümle ilişkilendirilmesi, hangi kısmın boşaltılacağı veya kaldırılacağı konusunda tereddüt yaşanmasını önler.
İlgili hukuki konular
Bu konuyla bağlantılı diğer rehberler:
- Hisseli Taşınmazın Tek Başına Kullanılması ve Ecrimisil
- Tapu İptali ve Tescil Davası
- Ortaklığın Giderilmesi Davası
Müdahalenin sınırı keşifte nasıl belirlenmeli?
Komşu parsel malikinin sınır boyunca yaptığı telin bir bölümünün davacının taşınmazına geçtiği iddiasında tapu ve kadastro paftası, koordinatlar, aplikasyon krokisi ve güncel yerinde ölçüm birlikte değerlendirilmelidir. Dava dosyasındaki fotoğraf telin varlığını gösterebilir; ancak taşmanın miktarı teknik ölçümle açıklanmadan hüküm kurulması farklı sorunlara yol açabilir.
Sonuç talebinde müdahalenin hangi bölümde ve ne şekilde önlenmesinin istendiği açık olmalıdır. Söküm, eski hale getirme ve varsa kullanım tazminatı talepleri ayrı gerekçe ve delile dayanır. Davalının kullanımının bir irtifak, kira veya başka hukuki yetkiye dayanıp dayanmadığı da incelenmelidir.
Mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın tapu kaydı, sözleşme, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin