Taşınan malın hasar görmesinde sigorta tazminatı talebi, yalnız hasarlı ürün fotoğrafıyla değil, poliçe teminatı ve taşıma zinciriyle değerlendirilir. Konşimento veya taşıma senedi, teslim şerhi, eksper tutanağı ve ticari faturalar hasarın nerede ve hangi değerde ortaya çıktığını göstermelidir.
Nakliyat hasarına özgü taşıma ve teslim belgeleri, sigorta sözleşmesindeki genel ihbar yükümlülüğünden ayrı incelenmelidir. Ayrıntılı açıklama için Hasar ihbarının zamanlaması ve başvuru dosyasının nasıl oluşturulacağı başlıklı yazı da incelenebilir.
Nakliyat sigortasında teminatı poliçe belirler
Emtia nakliyat sigortası, taşınan her malda ve her zarar sebebinde sınırsız koruma sağlayan bir güvence değildir. Poliçenin konusu, sigortalı menfaat, sevkiyatın güzergahı, taşıma yöntemi, teminatın başlangıç ve bitiş koşulları, istisnalar ve muafiyetler dikkatle okunmalıdır. Geniş kapsamlı klozlar ile dar kapsamlı teminatların koruduğu rizikolar değişebilir. Hasarın taşımada gerçekleşmesi tek başına ödeneceğini göstermez; hasar sebebinin, gerçekleşme zamanının ve poliçedeki sigortalı menfaatin ortaya konulması gerekir. Sigorta ettirenin, alıcının ve taşıyıcının farklı kişiler olduğu işlemlerde menfaatin kime ait olduğu ayrıca incelenmelidir.
Teslim anında yapılacak ilk işlemler
Ambalajda ezilme, konteyner mühür bozukluğu, ıslanma veya sayım farkı görülürse teslim belgesine mümkün olduğunca açık ve somut ihtirazi kayıt düşülmelidir. “Hasarlı teslim” gibi genel bir ifade yerine koli sayısı, ürün grubu ve gözlenen durum belirtilmesi ispatı kolaylaştırabilir. Fotoğraf ve video çekimi, tartım, elleçleme tutanağı, taşıyıcının düzenlediği hasar kaydı ile depo giriş kayıtları birlikte saklanmalıdır. Hasarlı malların ayıklanması, kurtarma satışı veya imhası gerekiyorsa sigortacının inceleme hakkı ve zararı azaltma yükümlülüğü dikkate alınarak kayıt tutulmalıdır. Muayene yapılmadan ambalajın bütünüyle atılması sonradan hasar nedenini belirsizleştirebilir.
Taşıma belgeleri ve ticari evrak seti
CMR taşıma senedi, konişmento, hava yolu taşıma belgesi, navlun faturası, ticari fatura, paketleme listesi, gümrük evrakı ve teslim kayıtları taşıma türüne göre farklı ağırlık taşır. Özellikle uluslararası sevkiyatta riskin hangi aşamada kime geçtiğini anlamak için satış sözleşmesi ve teslim şekli de incelenmelidir; Incoterms ifadesinin tek başına poliçe lehtarını belirlediği varsayılamaz. Malların taşıma öncesi sağlam olduğunu gösteren yükleme fotoğrafları ve kalite raporu önemlidir. Poliçe zeyilleri veya sevkiyat bildirimi gerekiyorsa bunların zamanında yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.
Eksper incelemesi ve hasar miktarı
Sigorta eksperinin tespiti zararın kapsamının belirlenmesine yardımcı olur; fakat her eksper raporu mahkemeyi bağlayan kesin delil niteliğinde değildir. Kısmi hasarda onarım, ayıklama, değer kaybı veya satış bedelindeki düşüş; tam hasarda sigorta bedeli ve menfaat değeri ayrı ayrı değerlendirilir. Hasar bedeli hesabında döviz kuru, muafiyet, sovtaj ve eksik sigorta savunmaları önem kazanabilir. Malın fatura bedelini doğrudan zarar tutarı olarak yazmak, malların bir bölümünün satılabilir olması veya teminat limitinin daha düşük olması halinde hatalı sonuç verebilir.
Sigortacıya ihbar ve hakların korunması
Hasar öğrenildiğinde poliçedeki ihbar usulü ve kanuni yükümlülükler değerlendirilerek sigortacıya gecikmeden bilgi verilmelidir. Ancak her gecikmenin kendiliğinden bütün teminatı ortadan kaldırdığı şeklinde genelleme yapılamaz; bildirim eksikliğinin hukuki etkisi uygulanacak düzenleme ve somut koşullara bağlıdır. Sigortacıya hasar tarihi, yeri, taşıma aracı, hasarlı mal listesi, ilk fotoğraflar ve taşıyıcıya yapılan bildirim sunulmalıdır. Eksik evrak istenirse hangi belgenin niçin gerekli olduğunun yazılı açıklanması, sonraki uyuşmazlık açısından düzenli dosya oluşturur.
Taşıyıcıya rücu ve uyuşmazlık yolunun seçimi
Örnek dosya: ıslanan ürünler ve tartışmalı hasar sebebi
Konteynerde taşınan tekstil ürünlerinin varışta ıslak bulunması halinde konteynerin dıştan hasarlı olması, kapı contası sorunu, ambalajın uygunluğu veya yüklemeden önce mevcut nem gibi farklı nedenler araştırılabilir. Teslimde çekilen fotoğraflar tek başına nemin hangi aşamada oluştuğunu ispatlamayabilir. Konteyner numarası, mühür kayıtları, yükleme fotoğrafları, hava koşulları ve eksper raporu neden-sonuç zinciri için önemlidir. Sigortacı istisna ileri sürüyorsa bu savunmanın poliçe metni ve saptanan hasar sebebiyle ilişkisi ortaya konulmalıdır.
Dava öncesi sayısal hasar tablosu nasıl hazırlanır?
Ürün bazında miktar, birim değer, etkilenmiş adet, kullanılabilirlik durumu, onarım veya ayıklama gideri ve kalan değeri içeren bir tablo oluşturulmalıdır. Örneğin yüz kolinin on kolisi hafif zarar görmüşken yüz kolinin tamamını tam zayi olarak yazmak tazminat hesabını bozar. Kurtarılan malların satışı, vergi ve navlun unsurlarının sigortalı bedele dahil olup olmadığı ile muafiyet ayrı satırlarda belirtilmelidir. Böyle bir hesap hem sigortacının talep ettiği ek belgeleri azaltır hem de olası bilirkişi incelemesinin sınırlarını netleştirir.
Sigortacının ödeme yaptıktan sonra sorumlu taşıyıcıya yönelme imkanı, sigortalının taşıyıcıya karşı haklarıyla bağlantılı olabilir. Bu nedenle taşıyıcıya zamanında bildirim yapılması ve taşıma belgesindeki çekincelerin korunması önemlidir. Sigortacı ödeme yapmazsa teminat dışılık gerekçesi, zararın miktarı ve istenen belgeler açık biçimde ayrıştırılmalıdır. Ticari uyuşmazlıkta görevli mahkeme, yetki, dava şartı arabuluculuk ve zamanaşımı sevkiyatın ve talebin hukuki niteliğine göre incelenir. Taşıma sözleşmesinden doğan taleplerin süreleriyle sigorta sözleşmesinden doğan talepleri birbirine karıştırmamak gerekir.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve somut uyuşmazlığa uygulanabilen poliçe genel/özel şartları esas alınmalıdır.