Evlenmenin butlanı, boşanmadan farklı olarak evliliğin kuruluş aşamasındaki belirli sakatlıklara dayanır. Türk Medeni Kanunu mutlak butlan ve nispi butlan sebeplerini ayrı düzenler. Hangi sebebin ileri sürüldüğü; davayı kimin açabileceğini, süreleri, Cumhuriyet savcısının rolünü ve evliliğin malvarlığı sonuçlarını etkiler.
Evlenmenin butlanı ile boşanma arasındaki fark nedir?
Boşanma geçerli kurulmuş bir evliliği kanundaki boşanma sebepleri nedeniyle sona erdirir. Butlan ise evlenme anında mevcut olan ve Kanunda sayılan sakatlıklara dayanır. Mutlak butlanla sakat bir evlilik dahi mahkeme kararı kesinleşinceye kadar geçerli evliliğin sonuçlarını doğurur.
Mutlak butlan sebepleri nelerdir?
TMK m.145; eşlerden birinin evlenme sırasında evli olması, sürekli ayırt etme gücünden yoksunluk, evlenmeye engel derecede akıl hastalığı ve yasak hısımlık hallerini mutlak butlan sebepleri arasında sayar. Sebepler sınırlı sayıdadır.
Mutlak butlan davasını kim açabilir?
Cumhuriyet savcısı mutlak butlan davasını re’sen açabilir; ayrıca hukuki menfaati bulunan ilgililer de Kanundaki koşullarda dava hakkına sahiptir. Evlilik sona ermişse savcının ve ilgililerin konumu ayrıca TMK m.147 çerçevesinde değerlendirilir.
Nispi butlan sebepleri nelerdir?
Geçici ayırt etme gücü yoksunluğu, belirli yanılma halleri, aldatma ve korkutma nispi butlan sebepleridir. Bu sebeplerde kamu düzeninden çok iradesi sakatlanan eşin korunması ön plandadır ve dava hakkı esas olarak ilgili eşe tanınmıştır.
Nispi butlanda dava süresi nedir?
TMK m.152, dava hakkının sebebin öğrenilmesi veya korkunun etkisinin ortadan kalkmasından başlayarak altı ay ve her halde evlenmeden itibaren beş yıl içinde kullanılmasını öngörür. Bu sürelerin niteliği nedeniyle dava açmadan önce tarihler kesin olarak belirlenmelidir.
Butlan kararı verilene kadar evlilik geçerli midir?
Evet. TMK m.156 uyarınca batıl bir evlilik ancak hakimin kararıyla sona erer ve karar kesinleşene kadar geçerli evliliğin bütün sonuçlarını doğurur. Bu nedenle yalnız butlan sebebinin varlığı nüfus kaydını kendiliğinden değiştirmez.
İyiniyetli eşin hakları nasıl korunur?
Evlenirken iyiniyetli olan eş, butlan kararı sonrasında Kanunda öngörülen kişisel durumunu korur. Mal rejiminin tasfiyesi, tazminat, nafaka ve soyadı bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanabilir. İyiniyet somut olayın şartlarına göre değerlendirilir.
Çocukların durumu butlandan etkilenir mi?
Butlan kararı çocukların soybağını ortadan kaldırmaz. Çocuklarla ana ve baba arasındaki ilişkiye boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır. Velayet, kişisel ilişki ve bakım yükümlülüğü çocuğun üstün yararı temelinde ayrıca karara bağlanabilir.
Önceki evlilik devam ederken yapılan ikinci evlilikte ne olur?
Evli bir kişinin yeniden evlenmesi mutlak butlan sebebidir. Ancak önceki evlilik butlan kararından önce sona ererse ve ikinci evlilikte diğer eş iyiniyetliyse Kanundaki özel düzenleme devreye girebilir. Yabancı boşanma kararlarının Türkiye’deki etkisi de bu noktada önem kazanabilir.
Dava öncesi hangi kayıtlar incelenmelidir?
Nüfus kayıtları, önceki evlilik ve boşanma kararları, sağlık kayıtları, evlenme dosyası ve ileri sürülen butlan sebebine göre tanık veya uzman raporları incelenmelidir. Butlan sebebi ile boşanma sebebi birbirine karıştırılmamalıdır.
Evliliğin ölüm veya başka bir sebeple sona ermiş olması mutlak butlanın bütün ihtimallerde tartışılamayacağı anlamına gelmez. TMK m.147, sona ermiş evlilikte Cumhuriyet savcısının re’sen dava yetkisini sınırlar; ancak hukuki menfaati bulunan ilgililerin butlanın tespitini istemesi belirli koşullarda mümkündür. Özellikle mirasçılık sonuçları bakımından bu ayrım önem taşır.
Mutlak butlan evlilik sona erdikten sonra ileri sürülebilir mi?
TMK m.160, evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlere gönderme yapar. Aile mahkemesi bulunan yerlerde uyuşmazlık aile mahkemesinde görülür. Dava sebebi, taraf sıfatı ve yerleşim yeri bilgileri görev ve yetki incelemesinde birlikte değerlendirilir.
Görevli mahkeme ve yargılama usulü nasıldır?
Evliliğin butlanına ilişkin davada görevli mahkeme, kural olarak aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi davaya bakar. Mutlak ve nispi butlan nedenleri, dava açma hakkı ve süre yönünden aynı değildir. Dava dilekçesinde hangi butlan nedenine dayanıldığı ve bu nedeni destekleyen nüfus kayıtları ile diğer deliller ayrı gösterilmelidir.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Boşanma ile butlan talebinin farklı ispatı
Boşanmada evlilik birliğinin sonraki süreçte nasıl yürüdüğü önem taşırken butlan incelemesi evlenmenin kuruluş anındaki sakatlığı hedefler. Bu nedenle sadece tarafların artık birlikte yaşamak istememesi butlan sebebi değildir. Örneğin evlenme tarihinde mevcut evlilik kaydının bulunması ile daha sonra ortaya çıkan sadakatsizlik aynı hukuki kategoriye girmez. Mutlak butlanın TMK 145’te sayılan nedenleri ile nispi butlanın irade sakatlığı ve ayırt etme gücüne ilişkin hükümleri farklıdır. Dava dilekçesinde olayın evlenme tarihindeki durumla bağlantısı açıklanmalı, nüfus kayıtları, sağlık verileri veya iradeyi etkileyen olaylar hukuka uygun delillerle desteklenmelidir.
Dava hakkı ve sürelere dikkat
Cumhuriyet savcısının mutlak butlan bakımından rolü ile eşlerin veya menfaati bulunan kişilerin dava hakkı aynı şekilde düzenlenmemiştir. Nispi butlan bakımından ise TMK 152’de öngörülen hak düşürücü sürelerin başlangıcı, yanılma veya aldatmanın öğrenilmesi ya da korkunun etkisinin kalkması gibi olgularla bağlantılıdır. Somut evlenme tarihi ve öğrenme zamanı belgelenmeden salt genel zaman aşımı hesabı yapılmamalıdır. Ayrıca mutlak butlan iddiasıyla evlilik sona erdikten sonra dava açılmasının özel sınırları ve önceki evliliğin sona erdiği haller için kanuni değerlendirmeler bulunur. Hangi sebebe dayanıldığının yanlış belirlenmesi süre ve taraf ehliyeti yönünden ciddi sorun yaratabilir.
Kararın eşler ve çocuklar üzerindeki sonuçları
Butlan kararı kesinleşene kadar evlilik geçerli bir evliliğin sonuçlarını doğurur. Bu nedenle dava açıldığı anda eşlerin bütün haklarının sona erdiğini varsaymak yanlıştır. İyi niyetli eşin kişisel durumu, malvarlığı hakları ve çocukların soybağı ayrıca kanunda korunur. Mahkeme sürecinde çocukların bakım ve yararına ilişkin konular ile tarafların ekonomik ihtiyaçları, uygun hükümlere göre değerlendirilir. Butlanın kabulü önceki tüm aile kayıtlarının kendiliğinden hükümsüz olduğu anlamına gelmez. Davanın maddi hukuk sonucu ile nüfus sicilinde yapılacak işlemleri ayrı takip etmek gerekir.
Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler
Uygulamada bir eşin evlenme anında ayırt etme gücünden yoksun olduğunu iddia etmek, daha sonraki hastalık veya anlaşmazlıklara dayanmakla aynı değildir. İddia edilen durumun evlenme tarihiyle bağlantısı sağlık ve diğer kayıtlar üzerinden hukuka uygun biçimde incelenmelidir. Yanılma, aldatma veya korkutma iddialarında ise olayın eşin evlenme iradesine gerçekten nasıl etki ettiği ve öğrenme tarihi önem taşır. Her evlilik öncesi eksik bilgi kendiliğinden nispi butlan nedeni oluşturmaz. Dava açılmadan önce ileri sürülen sebebin kanunda açıkça düzenlenip düzenlenmediği kontrol edilmeli, boşanma ve butlan yollarının birbirine karıştırılmasından kaçınılmalıdır.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin