Evlilikte Edinilen Şirket Payları ve Şirket Değerinin Mal Rejimine Etkisi

Boşanmada şirket hissesi bulunması, şirketin doğrudan iki eş arasında bölüneceği anlamına gelmez. Mal rejimi tasfiyesinde payın ne zaman ve hangi kaynakla edinildiği, şirketin değerindeki artış, dağıtılmayan kazançlar ve eşlerin katkıları ayrı ayrı incelenir. Şirketler hukuku ile mal rejimi kurallarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Şirket payı edinilmiş mal sayılır mı?

Payın evlilik içinde edinilmiş olması tek başına yeterli değildir; edinme kaynağı ve mal rejimi kuralları belirleyicidir. Miras veya karşılıksız kazanım gibi kişisel mal kaynaklarıyla edinilen paylar farklı değerlendirilir.

Bir şirket payının mal rejimindeki niteliği, payın yalnız hangi tarihte edinildiğine bakılarak belirlenmez. Pay bedelinin hangi malvarlığı kaynağından karşılandığı da önemlidir. Evlilik içinde çalışma karşılığı elde edilen gelirle edinilen pay ile miras, bağış veya evlilik öncesi malvarlığından karşılanan pay aynı sonuca götürmeyebilir. Bu nedenle edinme tarihi ile finansman kaynağı birlikte incelenmelidir.

Şirketin tamamı mı payın değeri mi dikkate alınır?

Tasfiyede esasen eşin sahip olduğu pay ve bu payla bağlantılı malvarlığı değerleri incelenir. Şirket tüzel kişiliğinin malvarlığı ile ortağın kişisel malvarlığı birbirinden ayrıdır.

Şirketin taşınmazları, araçları, banka hesapları ve diğer varlıkları doğrudan eşin malı sayılmaz; bunlar şirket tüzel kişiliğine aittir. Mal rejimi tasfiyesinde esas olan, eşin şirkette sahip olduğu payın ekonomik değeridir. Şirket malvarlığı ise bu payın gerçek değerinin belirlenmesinde dolaylı olarak önem taşır. Bu ayrım, şirket aktiflerinin doğrudan eşler arasında bölüşüleceği yönündeki yaygın yanlış anlamayı önler.

Şirket değeri nasıl belirlenir?

Değerleme için yalnız şirketin bilançosunu değil, ilgili dönemin gelir tablolarını, mizanlarını, şirketin banka ve kredi borçlarını, ortaklara borç/alacak hesaplarını ve varsa ilişkili taraf işlemlerini aynı tarih aralığında karşılaştırmak gerekir. Örneğin bilançodaki yüksek varlık tutarı, bu varlıklar üzerindeki rehinler veya bunlara karşılık gelen borçlar değerlendirilmeden doğrudan eşe ait pay değeri sayılamaz. Değerleme raporunda kullanılan tarih, yöntem ve şirket payına uygulanan varsayımlar açıkça gösterilmeli; nominal sermaye bedeli tek başına gerçek ekonomik değer kabul edilmemelidir.

Değerleme tarihi de sonucu etkileyebilir. Şirketin mal rejiminin sona erdiği tarihteki yapısı ile tasfiye aşamasındaki ekonomik değeri arasında fark bulunabilir. Değerleme yapılırken hangi tarihteki mali verilerin esas alınacağı, olağan faaliyet sonucu oluşan değişikliklerle pay sahibinin tasarruflarının birbirinden ayrılması ve şirket içindeki olağan dışı devirlerin incelenmesi gerekir.

Dağıtılmayan karlar nasıl değerlendirilir?

Şirkette bırakılan kazancın niteliği, pay sahibinin bu kazanç üzerindeki hukuki yetkisi ve mal rejimi dönemindeki ekonomik artış ayrı değerlendirilir. Her şirket karı otomatik olarak eşe ait kişisel gelir sayılmaz.

Dağıtılmış kar payı ile şirket bünyesinde bırakılan kazanç aynı hukuki nitelikte değildir. Dağıtım kararı verilmiş ve ortağın malvarlığına geçmiş bir kazanç ile şirket sermayesinde veya yedeklerinde bırakılan tutarın tasfiyedeki etkisi farklı değerlendirilir. Bu nedenle yalnız bilanço karına bakılarak eş lehine doğrudan alacak hesabı yapılması isabetli olmayabilir.

Pay evlilikten önce edinilmişse değer artışı önemli midir?

Evlilikten önce edinilmiş pay kişisel mal niteliğinde olsa bile mal rejimi süresindeki bazı gelir ve değer artışları ayrıca tartışılabilir. Şirketin büyümesinin sermaye, emek veya piyasa etkisinden kaynaklanması önemlidir.

Kişisel mal niteliğindeki payın kendisi ile bu paydan elde edilen gelir ve diğer eşin katkısı da birbirinden ayrılmalıdır. Diğer eşin şirkete para, emek veya malvarlığı aktarımı bulunuyorsa bunun mal rejimi bakımından ayrıca bir değer artış payı veya başka bir alacak doğurup doğurmadığı somut katkının niteliğine göre değerlendirilir.

Şirket kayıtları nasıl incelenir?

Ticaret sicili, pay defteri, genel kurul kayıtları, mali tablolar, ortak cari hesapları ve ilişkili şirket işlemleri bilirkişi incelemesinde önem taşır.

Mal kaçırma amacıyla pay devri yapılırsa ne olur?

Boşanma öncesinde payın yakınlara devri veya şirket değerinin başka şirketlere aktarılması halinde işlemin gerçek ekonomik amacı ve mal rejimi tasfiyesine etkisi incelenebilir.

Dava öncesi hangi belgeler toplanmalıdır?

Evlilik ve edinme tarihleri, pay devir belgeleri, şirket sözleşmesi, ticaret sicili kayıtları, mali tablolar ve payın hangi kaynakla edinildiğini gösteren ödeme belgeleri birlikte hazırlanmalıdır.

Şirket payının edinilme tarihi neden önemlidir?

Şirket payının evlilikten önce veya sonra edinilmiş olması mal rejimi tasfiyesinde temel ayrımlardan biridir. Evlilikten önce edinilen pay kişisel mal niteliğinde olabilir; ancak paydan elde edilen gelirler veya evlilik içinde şirkete aktarılan edinilmiş mal kaynakları ayrıca değerlendirilir.

Sermaye artırımı, yeni pay edinimi ve ortaklık yapısındaki değişiklikler kronolojik olarak incelenmelidir.

Şirket değeri nasıl hesaplanır?

Şirket payı yalnız nominal sermaye tutarı üzerinden değerlendirilmez. Şirketin aktif ve pasifleri, karlılığı, gayrimenkulleri, marka ve müşteri değeri, ilişkili şirketlerle işlemleri ve devam eden sözleşmeleri ekonomik değeri etkileyebilir.

Bilirkişi incelemesinde yalnız vergi bilançosuna dayanılması bazı şirketlerde gerçek ekonomik değeri yansıtmayabilir.

Şirketten kişisel harcama yapılması tasfiyeyi etkiler mi?

Şirket ile ortak eşin kişisel malvarlığının karıştırılması, şirketten olağan dışı para çekişleri veya ilişkili kişilere aktarımlar tasfiye hesabında tartışma yaratabilir. Ancak şirket tüzel kişiliğinin malvarlığı ile eşin pay değeri birbirinden ayrılmalıdır.

İnceleme, şirket kasasındaki her varlığın doğrudan diğer eşe ait olduğu varsayımıyla değil, pay değerine etkisi üzerinden yapılmalıdır.