GES EPC sözleşmesinde kesin teminatın iade zamanı, teminatın banka mektubu mu yoksa hakedişten yapılan nakit kesinti mi olduğuna ve kabul koşullarına bağlıdır. Geçici kabul tutanakları, eksik iş listeleri, garanti dönemi hükümleri ve iş sahibinin mahsup iddiaları birlikte değerlendirilmeden teminatın tamamının tutulması veya derhal iadesi gerektiği sonucuna varılamaz.
Teminatın türü
Banka teminat mektubu, nakit kesinti ve performans garantisi farklı iade koşullarına tabi olabilir.
Kabul aşaması
Geçici kabul veya kesin kabul sonrasında teminatın çözülüp çözülmeyeceği sözleşmeden anlaşılır.
Ayıplı iş iddiası
İş sahibinin bildirdiği ayıplar, açık borçlar ve mahsup koşulları teminatın tutulmasını etkileyebilir.
Belgelendirme
Kabul tutanakları, eksik iş listesi, giderim kayıtları ve teminat metni saklanmalıdır.
İade talebi
Haksız kesinti iddiasında ihtar ve alacak davasından önce ticari arabuluculuk veya tahkim şartı incelenir.
Teminat iadesinde belge ve hesap sırası
Teminatın türü öncelikle belirlenmelidir: nakit kesinti, banka teminat mektubu ve garanti kapsamında tutulan meblağ aynı şekilde işlem görmez.
Geçici kabul, kesin kabul, garanti süresi, eksik iş listesi ve ayıp ihbarları tek zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Eksik iş bedelinin sözleşmesel teminat miktarını aşması veya altında kalması ayrı değerlendirilir.
İade talebinde hangi teminatın hangi tarihte muaccel hale geldiği, varsa mahsup edilen alacaklar ve halen sürmekte olan uyuşmazlık açıkça gösterilmelidir.
Sözleşmedeki teminat türünü doğru belirlemek
GES projelerinde sözleşme bedelinden kesilen nakit retansiyon, bankanın verdiği kesin teminat mektubu ve işletme dönemine uzanan garanti teminatı aynı borcu güvence altına almayabilir. İlk adım, hangi teminatın hangi sözleşmesel yükümlülük için alındığını ve hangi olayda çözüleceğini yazılı metinden tespit etmektir. Geçici kabul, kesin kabul ve garanti süresinin bitmesi farklı tarihlere bağlanmış olabilir. İşverenin yalnız “tesiste sorun var” demesi, her tür teminatı süresiz tutabileceği anlamına gelmez; somut ayıp, eksik iş veya sözleşmesel mahsup iddiasını açıkça ortaya koyması gerekir.
Geçici kabul tutanağı neyi kanıtlar?
Geçici kabul tutanağı tek başına tüm borçların eksiksiz yerine getirildiğini veya gizli ayıp iddiasından feragat edildiğini göstermeyebilir. Tutanakta kayıtlı eksikler, giderim takvimi, performans testi sonuçları ve şartlı kabul hükümleri birlikte okunmalıdır. Örneğin santral devreye alınmış olsa da sözleşme performans testi ile asgari kullanılabilirlik oranını ayrı bir yükümlülük olarak düzenlemiş olabilir. İade talebi hazırlanırken kabul tutanağındaki çekinceler için iş tamamlanma belgeleri, servis fişleri ve karşı tarafın doğrulama yazışmaları bir araya getirilmelidir.
Kesintinin hesabı ve mahsup iddiaları
Kesinti tartışmasında toplam hakediş bedeli, her hakedişte uygulanan yüzde, daha önce çözülen tutarlar ve iadesi istenen bakiye ayrı bir tabloda gösterilmelidir. İşveren gecikme cezası veya eksik iş bedelini teminattan düşmek istiyorsa bu karşı alacağın dayanağı, hesabı ve sözleşmede mahsup imkanı bulunup bulunmadığı incelenir. Aynı eksik için hem garanti teminatının tutulması hem de ayrıca nakit bedel kesilmesi mükerrer güvence tartışması yaratabilir. Net bakiye belli değilse dava dilekçesinde kesinleşmemiş hesap unsurları sanki tartışmasızmış gibi sunulmamalıdır.
Uygun delil paketi ve bildirim
Proje sözleşmesinin ekleri, teknik şartname, kabul tutanakları, hakediş cetvelleri, banka teminat mektupları, kusur bildirimleri, servis raporları ve yazılı ihtarlar temel delillerdir. İhtar, soyut bir “teminatı iade edin” ifadesi yerine hangi teminatın ne miktarda, hangi tarihte ve hangi koşulun gerçekleşmesi nedeniyle çözülmesi gerektiğini göstermelidir. İade şartı karşılıklı hesap mutabakatına bağlandıysa önce mutabakatın neden yapılamadığı ve hangi kalemlerin tartışmalı olduğu belgelenmelidir. Yazışmaların tarih sırası, gecikmenin hangi taraftan kaynaklandığının anlaşılmasını kolaylaştırır.
Uyuşmazlık çözüm yolunu belirlemek
Yatırımcı ile EPC yüklenicisi arasındaki sözleşmede tahkim kaydı, yetkili mahkeme anlaşması, uyuşmazlık kurulu veya kademeli müzakere şartı bulunabilir. Bu hükümler sözleşmenin tarafları ve uyuşmazlığın kapsamı yönünden ayrıca değerlendirilmeden doğrudan dava yoluna gidilmesi usuli sorun doğurabilir. Talep para alacağına ilişkin ticari dava niteliği taşıyorsa dava şartı arabuluculuk ihtimali de somut talebin hukuki niteliğine göre incelenmelidir. Teminat mektubunun nakde çevrilmesi ihtimali varsa iade davası ile acil koruma talebinin koşulları birbirinden ayrılmalıdır.
Somut örnek: kabul sonrası teminat kesintisi
Bir EPC sözleşmesinde işverenin her hakedişten yüzde beş kesinti yaptığını, geçici kabulden sonra yarısını iade etmeyi ve kalanını garanti süresine bağladığını düşünelim. Yüklenici geçici kabulden sonra tüm kesintinin iadesini talep ederse önce sözleşmedeki iki aşamalı çözülme koşulu incelenir. Buna karşılık garanti süresi sona erdiği ve bildirilmiş bir eksik giderildiği halde işveren ödeme yapmıyorsa, tutulan paranın kaynağı ve iade koşulunun gerçekleştiği belgelerle ortaya konulmalıdır. Bu ayrım, dava sonucundaki muaccel alacak hesabını doğrudan etkiler.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
GES EPC sözleşmelerinde teminatın iadesi, sözleşmede öngörülen kabul ve ayıp giderim aşamalarına göre değerlendirilir. Nakit retansiyon ile banka teminat mektubunun iadesi aynı işlem değildir; sözleşmenin hangi teslim tutanağına hangi sonucu bağladığı incelenmelidir. Eser sözleşmesi bakımından TBK m. 470 ve devamı, tarafların üstlendiği iş ve bedel borçlarına ilişkin temel çerçeveyi oluşturur.
İade talebinde iş sahibi tarafından ileri sürülen ayıp veya gecikme kesintisinin hangi hakedişe, hangi teknik tutanağa ve hangi sözleşme hükmüne dayandığı listelenmelidir. Geçici kabul tarihi, kesin kabul koşulları, teminatın çözülmesi için öngörülen bildirimler ve mevcut karşı alacaklar ayrı ayrı açıklanmalıdır.