GES panellerinde, inverterlerde veya montajda ortaya çıkan arızanın kaynağı belirlenmeden yalnızca üretici garantisine ya da EPC yüklenicisinin sorumluluğuna dayanmak yeterli olmayabilir. Alarm kayıtları, üretim verileri, test raporları, kabul tutanakları ve garanti şartları; ürün ayıbı, uygulama kusuru ve işletme kaynaklı arızayı ayırmak için birlikte incelenmelidir.
Sözleşmenin niteliği ve sorumlular
Güneş enerjisi santralindeki panel, inverter veya montaj sorunu tek bir “garanti arızası” olarak değerlendirilmemelidir. Önce yatırımcı ile EPC yüklenicisi arasındaki ana sözleşme, varsa bakım ve işletme sözleşmesi, üretici garanti belgesi, teknik şartname ve kabul tutanakları birlikte okunur. Her belgenin tarafları farklı olabilir. Üreticinin sınırlı ürün garantisi, yüklenicinin doğru projelendirme, uygun ekipman seçimi ve ayıpsız eser meydana getirme yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Örneğin inverterin fabrika kaynaklı üretim hatası ile yanlış kablo kesiti nedeniyle sık sık devreden çıkması farklı sorumluluklara yol açabilir. Yüklenici, alt yüklenici ve ekipman tedarikçisi aynı kişi değilse hangi edimin kimin tarafından üstlenildiği ve garantiye ilişkin başvurunun kime yöneltileceği ayrı ayrı belirlenmelidir. Sözleşmede “performans garantisi” bulunması da her üretim düşüşünün ayıp olduğunu tek başına göstermez.
Ayıbın ve üretim kaybının teknik tespiti
İnverter hata logları, dizi bazında üretim verisi, bakım ve devreye alma tutanakları birlikte değerlendirilmeli; teknik uzmandan arızanın imalat, montaj, şebeke koşulu veya kullanım kaynaklı olup olmadığına dair gerekçeli açıklama istenmelidir. Üretim kaybı hesabında karşılaştırılabilir ışınım ve duruş verileri kullanılmadan yalnız projeksiyon rakamına dayanılması sağlıklı değildir.
Üretim düşüşünün tamamını ekipman arızasına bağlamak doğru olmaz. Işınım, sıcaklık, gölgelenme, kirlenme, şebeke kesintisi, kısıntı ve planlı bakım zamanları ayrıştırılmalı; beklenen üretim hesabında kullanılan varsayımlar açıkça gösterilmelidir. Bu ayrım yapılmadan hazırlanan “aylık üretim yüzde 20 azaldı” tespiti, teknik olarak anlamlı olsa bile hukuken zarar miktarını ispatlamaya yetmeyebilir.
Muayene, bildirim ve delillerin korunması
Türk Borçlar Kanunu bakımından eser sözleşmesindeki ayıp hükümleri uygulanıyorsa iş sahibinin eseri gözden geçirme ve ayıbı uygun zamanda bildirme yükümlülüğü önem taşır. Ticari satış veya ayrı bir tedarik sözleşmesi söz konusuysa farklı ihbar kuralları devreye girebilir. Bu nedenle olayın yalnız “GES” olması tek başına ihbar süresini belirlemez; sözleşmenin hukuki niteliği ve kabul biçimi önce incelenmelidir.
Arıza fark edildiğinde yazılı bildirimde sistemin bulunduğu saha, etkilenen seri numaraları, ilk hata tarihi, güvenlik riski, geçici önlem ve talep edilen inceleme açıkça belirtilmelidir. Üretim devam etsin diye arızalı parça hemen sökülecekse önce fotoğraflama, veri yedekleme ve mümkünse ortak tespit yapılmalıdır. Parçanın imha edilmesi veya inverter günlüklerinin üzerine yazılması sonraki ispatı güçleştirebilir.
Hangi talep hangi durumda uygun?
Esere ilişkin ayıp doğrulandığında TBK 475 kapsamında sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi veya aşırı masraf gerektirmeyen ücretsiz onarım seçenekleri somut şartlara göre gündeme gelebilir. Seçimlik hakların birbirinin yerine otomatik kullanılabilir olduğu varsayılmamalıdır: ayıbın ağırlığı, eserin iş sahibinin taşınmazında meydana getirilmesi, onarımın ekonomik uygulanabilirliği ve tarafların kusuru sonucu değiştirebilir.
Onarım için başka bir firmaya ödeme yapılmışsa gider faturalarının yanı sıra bu müdahalenin neden gerekli ve makul olduğunun da gösterilmesi gerekir. Üretim kaybı talebi ise teknik ayıptan farklı olarak zarar, illiyet bağı ve varsa sözleşmesel performans taahhüdüyle birlikte incelenir. Üretici garantisi uyarınca yeni inverter temin edilmiş olması, sistemin durduğu dönemin zararını otomatik olarak karşılamaz.
Dava öncesi dosya ve hesap yöntemi
İyi hazırlanmış dosyada sözleşme ve ekleri, hakediş ve kabul tutanakları, bakım kayıtları, arıza zaman çizelgesi, satıcı ve yüklenici yazışmaları, fatura ve servis kayıtları birlikte bulunur. Tazminat isteniyorsa hangi günlerde santralin üretime engellendiği, hangi kısmın olağan iklim koşullarından kaynaklandığı ve kaybın hangi birim fiyatla hesaplandığı açıkça gösterilmelidir.
Tarafların tacir olup olmadığı, uyuşmazlığın para alacağı veya tazminat talebi içerip içermediği ve sözleşmedeki tahkim şartı, dava öncesi zorunlu arabuluculuk ile görevli merci değerlendirmesinde önem taşır. Salt garanti belgesiyle mahkemeye gitmek yerine kusur ve zarar bağını kuran teknik rapor alınması, talebin doğru muhataba yöneltilmesi ve önceden verilmiş ihtarların dosyalanması daha güvenilir bir yol oluşturur.
Somut senaryo: inverter arızası ve yüklenici savunması
Bir santral devreye alındıktan altı ay sonra aynı inverter grubu art arda hata kaydı veriyorsa yüklenici bunu doğrudan üretici garantisine yönlendirebilir. Yatırımcı açısından ilk soru, arızanın ürünün kendi kusurundan mı, aşırı sıcaklık, yanlış havalandırma, gerilim dengesizliği veya hatalı montajdan mı kaynaklandığıdır. Aynı ekipmana ait servis raporları ile tesisin elektrik projesi ve devreye alma ölçümleri karşılaştırılmadan sorumluyu belirlemek hatalı olabilir. Üreticinin arızalı parçayı değiştirmesi, geçmiş üretim kaybının yüklenici veya sigortacı bakımından nasıl ele alınacağını tek başına çözmez.
İkinci soru, kabul tutanağında veya sözleşmede belirli bir süre boyunca güvenilir çalışmanın taahhüt edilip edilmediğidir. Bakım şartlarına uyulmadığı iddia ediliyorsa bakım takvimi, yüklenicinin verdiği talimatlar ve fiilen yapılan işlemler karşılaştırılmalıdır. Teknik bilirkişi incelemesinde sadece ayıplı parçanın değerini değil, kurulumun bütünüyle uyumunu ve makul giderim yöntemini sormak gerekir. Dava açılmadan önce sistemin emniyetli çalışması için yapılan zorunlu müdahalelerin belgeye bağlanması da önemlidir.
Bu senaryoda raporun yanıtlaması gereken asgari sorular şunlardır: Arızanın kök nedeni nedir? İlgili standart ve sözleşme şartı hangisidir? Onarım yapılabilir mi, yapılırsa maliyet ve süre nedir? Kaybın ne kadarı doğrudan bu arızayla bağlantılıdır? Böyle kurulmuş bir dosya, genel bir garanti iddiasından çok daha denetlenebilir olur.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
Kurulumun hukuki niteliğine göre 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun eser sözleşmesinde ayıp ve iş sahibinin seçimlik haklarını düzenleyen m. 474–478 hükümleri önem taşır. Panelin bağımsız satımı, montaj hizmeti ve üretici garantisi farklı borç ilişkileri oluşturabilir; aynı arızada hangi tarafın hangi yükümlülüğü üstlendiği sözleşme ve garanti belgeleri üzerinden belirlenmelidir.