Bir GES tesisinin gerçekleşen üretiminin fizibilite tahmininin altında kalması, tek başına sözleşmesel performans garantisinin ihlal edildiğini göstermez. Önce hangi üretim veya performans oranının taahhüt edildiği, ölçüm dönemi ve ışınım verileri belirlenmeli; şebeke kesintileri ve işletme kaynaklı etkiler ayrıştırıldıktan sonra ispatlanabilir üretim ve gelir kaybı hesaplanmalıdır.
Tahmin ve garanti
Fizibilitede gösterilen yıllık kWh tahmini, sözleşmede açıkça üstlenilmedikçe kesin garanti sayılmaz.
Performans oranı
PR testi, panel kapasitesi, ışınım, sıcaklık düzeltmesi ve test dönemi sözleşmeye göre ele alınır.
Şebeke kesintileri
Yükleniciden kaynaklanmayan kesintiler veya kısıntılar sözleşmenin istisna hükümleri kapsamında değerlendirilebilir.
Zarar hesabı
Gerçek üretim farkı, uygulanabilir enerji birim bedeli, mahsup ve önlenebilir zarar ayrı hesaplanır.
Deliller
SCADA kayıtları, sayaç verileri, meteorolojik veriler ve bağımsız mühendislik raporları birlikte kullanılmalıdır.
Üretim kaybını değerlendirirken kontrol listesi
Sözleşmede garanti edilen ölçütün yıllık enerji miktarı mı, performans oranı mı, yoksa belirli ekipmanın kullanılabilirliği mi olduğu ilk olarak tespit edilmelidir. Farklı ölçütlerin aynı kayıp gibi toplanması hatalı sonuç verir.
Karşılaştırma döneminde ışınım, sıcaklık, şebeke kesintisi, bakım duruşu ve sayaç arızası verileri eşlenmelidir. Bağımsız uzman incelemesine esas ham kayıtlar mümkünse değiştirilemeyecek biçimde saklanmalıdır.
Sözleşmede performans cezası bulunması, ayrıca talep edilen zararın kapsamını kendiliğinden belirlemez. Aynı zarar için çifte tahsil doğup doğmadığı ve muafiyet hükümleri somut sözleşmeye göre incelenmelidir.
Teknik performans ile mali kaybı birbirinden ayırmak
GES uyuşmazlığında önce tesisin teknik ölçütleri karşılayıp karşılamadığı, sonra bu eksikliğin parasal sonuç doğurup doğurmadığı belirlenir. Sözleşmede yıllık kWh, performans oranı (PR), kullanılabilirlik veya ekipman verimliliği ayrı ayrı taahhüt edilmiş olabilir. Fizibilite raporundaki tahmini enerji miktarı kendiliğinden yüklenicinin garanti borcu değildir. Garanti çizelgesinin hangi meteorolojik varsayımlar, ölçüm cihazları ve test standardına dayandığı belirlenmeden yalnız sayaç çıktısından “üretim açığı” sonucu çıkarılması güvenilir değildir.
Karşılaştırma dönemini normalleştirmek
Gerçek üretim ile beklenen üretimi karşılaştırmak için dönemin ışınımı, panel sıcaklığı, gölgelenme, kirlilik, bakım takvimi, inverter arızaları ve şebeke kesintileri ayrı sınıflandırılmalıdır. Örneğin bulutlu bir yılın toplam kWh üretimini güneşlenmenin yüksek olduğu referans yılla doğrudan karşılaştırmak yüklenici kusurunu olduğundan büyük gösterebilir. Teknik rapor bu nedenle ham SCADA verisini, meteorolojik istasyon kaydını ve sayaç ölçümünün doğrulanmasını birlikte ele almalıdır. Ölçüm eksikse raporun varsayımları açıkça belirtilmeli; tartışmalı veriler kesin gerçekleşmiş kayıp olarak sunulmamalıdır.
Sorumluluk hangi tarafa ait?
EPC yüklenicisinin yanlış proje tasarımı, hatalı ekipman seçimi veya kusurlu montajından doğan kayıp ile dağıtım şirketinin kısıntı kararı aynı sorumluluk rejimine girmeyebilir. İşletme bakımının yatırımcıya bırakıldığı sözleşmelerde bakım eksikliğiyle bağlantılı üretim azalması ayrıca değerlendirilir. Üretici garantisi, yüklenicinin eser sözleşmesinden doğan borcunu her zaman bütünüyle ortadan kaldırmaz. Ancak yüklenicinin üstlenmediği dış etkenlerin zarar hesabından ayrılması gerekir. Bu nedenle karşı tarafın sorumluluğu yalnız üretim farkıyla değil, sözleşme yükümlülüğü ve nedensellik zinciriyle kurulmalıdır.
Ekonomik zarar nasıl gerekçelendirilir?
Kayıp enerji miktarı doğrudan fatura bedeliyle çarpılmadan önce öz tüketim, şebekeye satış, mahsuplaşma ve sözleşmesel fiyat mekanizması belirlenmelidir. Örneğin yatırımcı açısından bir kWh öz tüketim kaybının ekonomik etkisi, satış gelirinden farklı olabilir. İddia edilen kayıp için dönemsel birim fiyatlar, gerçekleşen üretim, işletme maliyetindeki değişim ve alınabilecek önlemler birlikte gösterilmelidir. Cezai şart bulunuyorsa bunun tazminat talebiyle ilişkisi ve aynı kaybın iki kez talep edilip edilmediği ayrıca incelenmelidir.
Rapor ve delil toplama planı
Uyuşmazlık doğduğunda SCADA çıktılarının saatlik ya da günlük ham versiyonları, inverter hata kodları, meteoroloji kayıtları, proje revizyonları ve bakım servis raporları güvenli biçimde saklanmalıdır. Bağımsız teknik inceleme yalnız sonuç tablosu değil, hesaplama yöntemi ve dışlanan zaman aralıklarını da açıklamalıdır. Dava öncesi karşı tarafa gönderilen bildirimde garanti koşulu, ölçüm yöntemi, incelenen dönem ve tespit edilen sapma somut olarak gösterilmelidir. Kayıtlar kaybolabilecekse delil tespiti ihtiyacı değerlendirilebilir; ancak delil tespiti kendi başına alacağı hükme bağlayan bir dava değildir.
Somut örnek: beklenen üretimden sapma
Bir tesisin yıllık üretimi projeksiyondan yüzde on düşükse, yatırımcı bunun tamamını EPC yüklenicisinden isteyebileceğini varsaymamalıdır. Önce aynı dönemde güneş ışınımının varsayımdan ne kadar saptığı, şebeke kısıntısı bulunup bulunmadığı ve tesis performans oranının sözleşmede güvence verilen eşiğin altında kalıp kalmadığı belirlenir. Ölçümde yüklenicinin kusuruna bağlanabilen bir eksik ortaya çıkarsa parasal zarar ayrıca hesaplanır. Bu örnekte teknik garanti ihlali ile beklenen yatırım getirisinin gerçekleşmemesi birbirine karıştırılmamalıdır.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
Performans garantisinde ilk hukuki soru, yüklenicinin yıllık kWh, performans oranı veya ekipman kullanılabilirliği ölçütlerinden hangisini bağlayıcı şekilde üstlendiğidir. Bu taahhüdün ihlali sözleşme hükümleri ile TBK’nın borca aykırılık ve eser sözleşmesi kuralları çerçevesinde değerlendirilir; fizibilite tahmini kendiliğinden taahhüt edilmiş garanti değildir.
Sözleşmedeki ölçüm dönemiyle aynı döneme ait sayaç, SCADA, ışınım ve şebeke kesinti kayıtları kullanılmalıdır. Eksik üretimin ne kadarının ekipman arızasından, ne kadarının gölgelenme, kısıntı veya işletme koşullarından kaynaklandığı teknik olarak ayrılmadan parasal zarar hesabına geçilmemelidir.