Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi ile teknik araçlarla izleme, ağır suç soruşturmalarında başvurulabilen fakat temel haklara yoğun müdahale ettikleri için sıkı şartlara bağlanmış iki ayrı koruma tedbiridir. CMK m.139 gizli soruşturmacıyı, CMK m.140 ise şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetlerinin ve işyerinin teknik araçlarla izlenmesini düzenler. Her iki tedbirde de suçun kanundaki kapsamda bulunması ve başka suretle delil elde edilememesi merkezi şarttır.
Gizli soruşturmacı nedir?
Gizli soruşturmacı, kanundaki şartlarla kamu görevlileri arasından görevlendirilen ve soruşturma konusu örgüt veya suç faaliyeti hakkında araştırma yapıp delil toplayan görevlidir. Kimliği değiştirilebilir ve bu kimliğin devamı için gerekli belgeler hazırlanabilir. Görevlendirme sıradan muhbir kullanımından farklı, yargısal karara bağlı özel bir tedbirdir.
Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi için hangi şartlar aranır?
CMK m.139, soruşturma konusu suçun işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri ve başka surette delil elde edilememe şartını arar. Görevlendirmeye hakim karar verir. Ayrıca tedbir yalnız maddede sayılan suçlar bakımından uygulanabilir; katalog dışında genişletici yorum yapılamaz.
Gizli soruşturmacı suç işleyebilir mi?
Hayır. Kanun, gizli soruşturmacının görevini yerine getirirken suç işleyemeyeceğini açıkça belirtir. Görevlendirildiği örgütün işlediği suçlardan yalnızca örgüt içine girmesi nedeniyle sorumlu tutulmaması, görevlinin yeni suç işlemesine izin verildiği anlamına gelmez. Delil toplama ile suça teşvik veya suç yaratma arasındaki sınır bu nedenle önemlidir.
Gizli soruşturmacının kimliği açıklanır mı?
Görevlendirme belgeleri Cumhuriyet Başsavcılığında korunur ve soruşturmacının kimliği görevin bitiminden sonra da gizli tutulur. Kovuşturma aşamasında tanık olarak dinlenmesi zorunlu olursa kanunun öngördüğü özel koruma yöntemleri uygulanabilir. Savunma hakkı ile görevlinin güvenliği arasında yargısal denge kurulması gerekir.
Teknik araçlarla izleme hangi faaliyetleri kapsar?
CMK m.140 kapsamında şüpheli veya sanığın kamuya açık yerlerdeki faaliyetleri ve işyeri teknik araçlarla izlenebilir; ses veya görüntü kaydı alınabilir. Tedbir kişinin konutunda uygulanamaz. Telefon dinleme ise CMK m.135 kapsamındaki ayrı bir koruma tedbiridir ve teknik araçlarla izleme ile karıştırılmamalıdır.
Teknik izleme için hangi şüphe seviyesi gerekir?
Kanun somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunmasını ve başka suretle delil elde edilememesini arar. “Araştırmak için izleyelim” yaklaşımı yeterli değildir. Kararın dosyadaki somut olgularla ilişkilendirilmesi ve daha hafif delil toplama yöntemlerinin neden yetersiz kaldığının ortaya konulması gerekir.
Teknik izleme kararını kim verir?
Kural olarak hakim karar verir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının karar verebildiği durumlarda karar yirmi dört saat içinde hakim onayına sunulur. Hakim de kanundaki süre içinde inceleme yapar. Onay verilmez veya süre geçirilirse elde edilen kayıtların akıbeti kanundaki imha hükümlerine göre belirlenir.
Teknik araçlarla izleme ne kadar sürebilir?
CMK m.140, teknik izlemeyi süreyle sınırlar. Temel karar en çok üç haftalık süre için verilebilir ve kanundaki koşullarla uzatma mümkündür. Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ve gizli soruşturmacıyla birlikte uygulama bakımından özel uzatma hükümleri vardır. Her uzatma ayrı gerekçeye dayanmalıdır.
Her suç için teknik takip yapılabilir mi?
Hayır. CMK m.140’da nitelikli hırsızlık, yağma, nitelikli dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, kasten öldürme, rüşvet, tefecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama gibi belirli suçların da içinde bulunduğu katalog düzenlenmiştir. Somut isnadın katalogda bulunup bulunmadığı karar tarihindeki güncel metne göre kontrol edilmelidir.
Teknik izlemede tesadüfen bulunan başka deliller kullanılabilir mi?
CMK m.138’de iletişimin denetlenmesi için açık tesadüfi delil düzenlemesi vardır. Teknik araçlarla izleme bakımından aynı kapsamda genel bir düzenleme bulunmaması, katalog dışı veya başka suça ilişkin tesadüfi kayıtların kullanılması konusunda önemli hukuka uygunluk tartışmaları doğurur. Delilin hangi tedbir sırasında ve hangi suç için elde edildiği açıkça belirlenmelidir.
Elde edilen kayıtlar başka dosyalarda kullanılabilir mi?
CMK m.140, teknik araçlarla izlemeden elde edilen delillerin maddede sayılan suçlarla ilgili soruşturma ve kovuşturma dışında kullanılmasını sınırlar ve gerekli olmayan kayıtların imhasını öngörür. Gizli soruşturmacı yoluyla elde edilen kişisel bilgiler için de amaçla sınırlılık ve ilgisiz verilerin yok edilmesi ilkesi vardır.
Teknik takip delilinin hukuka uygunluğu nasıl denetlenir?
Kararın yetkili merci tarafından verilip verilmediği, katalog suç şartı, kuvvetli şüphe, başka yolla delil elde edilememe gerekçesi, süre ve uzatma kararları, izlemenin konutta yapılıp yapılmadığı ve kayıtların hangi suç için kullanıldığı birlikte incelenmelidir. Hukuka aykırı elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
Gizli yöntemlerle elde edilen bulgular nasıl ayrıştırılır?
Gizli soruşturmacının insan kaynaklı gözlemi ile teknik araçla elde edilen ses veya görüntü kaydı farklı denetim soruları doğurur. İlkinde görevlendirmenin sınırı, gözlemin koşulları ve anlatımın güvenilirliği; ikincisinde kayıt alanı, zaman çizelgesi, kesintiler ve dosyaya sunulan materyalin bütünlüğü önem kazanır. Her iki yöntem bakımından da kanuni tedbir şartları ve karar kapsamı ayrıca incelenmelidir.
Örnek olay: Soruşturmacı raporunun bir toplantıya ilişkin anlatımıyla kamera kaydının kapsadığı zaman aralığı örtüşmeyebilir. Böyle bir durumda iki kaydı birleştirerek tek kesintisiz olay örgüsü varsaymak yerine aradaki boşluklar gösterilmelidir.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut dosyanın isnadı, delilleri, karar tarihleri ve uygulanacak güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin