İş durması sigortasında kar kaybının hesaplanmasından önce poliçenin hangi olay nedeniyle faaliyet kesintisini teminat altına aldığı kontrol edilmelidir. Tazminat dönemi, bekleme süresi, geçmiş ciro ve gider kayıtları ile zararı azaltmak için alınan önlemler hesapta ayrı önem taşır.
Her kapanma teminatlı mı?
Birçok poliçede teminat için sigortalı fiziksel hasara bağlı faaliyetin kesintiye uğraması gerekir; sözleşme istisnaları belirleyicidir.
Tazminat dönemi
Poliçedeki bekleme süresi ve azami tazminat dönemi hesaplamanın sınırlarını oluşturur.
Brüt kar hesabı
Geçmiş ciro, sezonluk değişim, üretim kapasitesi ve değişken gider tasarrufları karşılaştırılır.
Zararı azaltma
Geçici üretim, alternatif tedarik ve faaliyet yeniden başlatma maliyetleri poliçe kapsamı çerçevesinde değerlendirilir.
Belgeler
Mali tablolar, stok/üretim kayıtları, hasar eksperi raporu ve bağımsız muhasebe incelemesi yararlıdır.
Kar kaybında sık yapılan hesap hataları
İş durması teminatı, her satış azalmasını otomatik olarak karşılamaz. Öncelikle poliçenin kapsadığı maddi hasarın ve bu hasarla faaliyet kesintisi arasındaki neden-sonuç ilişkisinin ortaya konulması gerekir.
Kayıp ciro ile kayıp kar aynı tutar değildir. Üretilemeyen malın değişken giderleri, tasarruf edilen maliyetler, kısmi faaliyet ve alternatif üretim imkanları hesapta yer almalıdır.
Poliçedeki bekleme süresi, muafiyet, azami tazminat dönemi ve sigorta bedeli ayrı kontrol edilir. Sadece önceki yıl cirosundan hareket eden hesap, mevsimselliği veya sipariş iptallerini gözden kaçırabilir.
İş durması teminatının tetikleyici olayı
İş durması veya kar kaybı poliçelerinde önce işletmenin hangi olay nedeniyle faaliyetine ara verdiği belirlenir. Bazı ürünlerde iş durması teminatı, sigortalanmış fiziksel hasara bağlı ek teminat niteliğindedir; yalnız ciro düşüklüğü yaşanması kendi başına ödeme hakkı doğurmayabilir. Poliçenin genel ve özel şartları, ek klozlar, istisnalar ve bekleme süresi birlikte incelenmelidir. Üretim hattındaki makine arızası, yangın, tedarik zinciri aksaması ve idari kapatma kararları her poliçede aynı şekilde güvenceye alınmış değildir.
Brüt kar ve ciro kaybı farkı
Kar kaybı hesabında hasar öncesi cironun tamamı sigorta tazminatı sayılmaz. Üretim yapılamadığı dönemde tasarruf edilen değişken giderler, devam eden sabit giderler, geçmiş dönem eğilimi ve hasardan bağımsız piyasa koşulları hesaplamaya girer. Poliçenin tanımladığı brüt kar kavramı, muhasebe tablolarındaki brüt kar hesabıyla bütünüyle aynı olmayabilir. Bu nedenle ekspertiz raporu kullandığı poliçe tanımını ve temel verileri açıkça göstermelidir. Örneğin üretimin bir bölümünün başka tesise kaydırılması gelir kaybını azaltabilir ancak ek maliyet doğurabilir.
Tazminat süresi ve yeniden faaliyete geçiş
Fiili üretim kesintisinin başladığı gün ile teminatın uygulandığı dönem aynı olmak zorunda değildir. Poliçede bekleme süresi, azami tazminat süresi ve normal faaliyete makul dönüş için öngörülen koşullar bulunabilir. Hasardan sonra yapılan onarımın gecikmesi, yedek parça temini veya işletmenin kendi yatırım tercihleri kaybın süresini etkileyebilir. Bu nedenle eksper, teknik onarım kayıtlarıyla ticari satış kayıtlarını aynı zaman çizelgesine koymalıdır. İşletmenin normal piyasa koşullarında yaşayacağı muhtemel ciro dalgalanmaları da hasardan kaynaklanan kayıptan ayrılmalıdır.
Azaltma giderleri ve çift tahsil riski
İşletmenin zararı büyütmemek için alternatif üretim, kiralık makine veya geçici depolama gideri üstlenmesi mümkündür. Bunların hangi şartlarda teminata girdiği poliçenin özel hükümleri ve maliyet-fayda ilişkisine göre incelenir. Aynı döneme ilişkin mal hasarı, iş durması, tedarikçi sorumluluğu veya sözleşme cezası talepleri birden çok başlık altında ileri sürülebilir; ancak aynı zarar kaleminin mükerrer tazmin edilmemesi gerekir. Sigortacı ile sigortalı arasındaki uyuşmazlıkta her kalemin belgesi ve zarar hesabı ayrı gösterilmelidir.
İspat dosyası ve başvuru sırası
Hasar bildirimi, ekspertiz raporu, kapasite kullanım kayıtları, üretim çizelgeleri, aylık ciro tabloları, stok hareketleri, iptal edilen siparişler ve muhtemel ikame üretim belgeleri birlikte sunulmalıdır. Sigorta tazminatı talebinde yalnız toplam kayıp rakamı vermek yerine varsayımlar, kıyas dönemi ve poliçe limitleri açıklanmalıdır. Sigortacının eksik belge talebine verdiği cevaplar ve teminat reddinin açık gerekçesi de saklanmalıdır. Uyuşmazlık ticari para talebine dönüşürse dava şartı arabuluculuk ve poliçedeki uyuşmazlık çözüm hükmü ayrıca değerlendirilmelidir.
Somut örnek: duran üretim hattı
Bir işletmede yangın nedeniyle tek üretim hattı üç hafta dururken diğer hatların çalışmaya devam ettiğini varsayalım. Kar kaybı hesabında bütün fabrikanın üç haftalık cirosu değil, etkilenen hattın normal faaliyette sağlayabileceği sonuç ve fiilen ikame edilen üretim incelenir. Bu süreçte tasarruf edilen hammadde gideri ile devam eden personel ve kira gideri aynı şekilde ele alınmaz. Ayrıca poliçede üç günlük bekleme süresi varsa hesap dönemini değiştirebilir. Hasar dosyasındaki üretim çizelgesi ile muhasebe belgeleri bu nedenle eşleştirilmelidir.
İlgili başvuru örneği
Örnek hesap dosyasında hangi veriler birlikte aranır?
Bir üretim hattı yangın nedeniyle dört hafta durmuşsa hasardan önceki ve sonraki dönem satış kayıtları, üretim kapasitesi, sipariş iptalleri, stoktan karşılanan teslimatlar ve tasarruf edilen değişken giderler birlikte incelenmelidir. Önceki yılın cirosunu doğrudan kayıp kabul etmek yerine mevsimsellik, duruş olmasaydı gerçekleşebilecek satışlar ve ikame üretim imkanı ayrı varsayımlar olarak gösterilmelidir.
Poliçede bekleme süresi, tazminat dönemi ve brüt kar tanımı hesapla birlikte okunmalıdır. İşletmenin faaliyeti yeniden başlatmak için yaptığı olağanüstü giderler ile aynı giderin başka bir poliçe kaleminden karşılanıp karşılanmadığı denetlenerek çift tahsil riski önlenmelidir.
Hukuki kaynaklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve somut uyuşmazlığa uygulanabilen poliçe genel/özel şartları esas alınmalıdır.