Kamu ihalesinde idareye şikayet süresi, öğrenme tarihi, ihale işleminin türü ve uygulanacak usul dikkate alınarak belirlenmelidir. İddia edilen aykırılığın hangi doküman veya işlemde yer aldığı başvuru ekleriyle gösterilmelidir.
Başvurunun konusu ve ilk tarih
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki idareye şikayet, ihale sürecindeki işlem veya eylemin hukuka aykırılığı iddiasıyla yapılan özel bir idari başvurudur. Başvuru sahibi önce hangi işlemi hedeflediğini belirlemelidir: ilan şartı, doküman hükmü, yeterlik değerlendirmesi, aşırı düşük teklif açıklaması veya ihale komisyonu kararı birbirinden farklı öğrenme tarihleri doğurabilir. İhale kayıt numarası, işlem tarihi, EKAP bildirimleri ve şikayet gerekçesi aynı kronolojide tutulmalıdır. İhalenin sözleşme aşamasına gelmiş olması da önemlidir; şikayet kural olarak sözleşme imzalanmadan önce yapılır. Her kamu kurumu alımı otomatik olarak bu rejime tabi değildir; işlemin hangi ihale mevzuatına göre yapıldığı önce doğrulanmalıdır.
Beş günlük ve on günlük süre ayrımı
4734 sayılı Kanun m. 55 uyarınca hukuka aykırılığın öğrenilmesini izleyen günden başlayarak, Kanun m. 21/b ve 21/c kapsamındaki ihalelerde beş günlük; diğer kapsam içi ihalelerde kural olarak on günlük başvuru süresi öngörülür. Ancak başlangıç olayı, ihale dokümanına ilişkin özel zaman koşulları ve sözleşme imzalanmadan önce başvuru zorunluluğu ayrıca kontrol edilmelidir. EKAP bildirim tarihiyle fiili öğrenme iddiaları belgeye dayandırılmalıdır.
İlan ve doküman şikayetleri neden farklı?
İlandaki aykırılık için başlangıç kural olarak ilk ilan tarihiyle, ilana yansımayan doküman hükümleri için ise dokümanın edinildiği veya erişilebilir olduğu ilgili tarihle bağlantılıdır. Ayrıca ilan veya dokümana yönelik şikayetler genel beş/on günlük sınırlar içinde kalmak üzere ihale veya son başvuru tarihinden belirli süre önce yapılmak zorundadır; 4734 m. 55'teki en geç üç iş günü öncesi şartı özellikle kontrol edilmelidir. Teknik şartnamedeki rekabeti sınırlayan bir özellik ile teklifler açıldıktan sonra yapılan yeterlik değerlendirmesine yönelik itirazı aynı tarihe bağlamak yanlış olur. Başvuru dilekçesinde hangi hükmün hangi nedenle rekabet veya eşit muamele ilkesini ihlal ettiği teknik veriyle açıklanmalıdır.
Şikayetten itirazen şikayete geçiş
İdare şikayet üzerine Kanunda öngörülen süre içinde gerekçeli karar alır. Süresinde karar verilmemesi veya kararın uygun bulunmaması halinde Kamu İhale Kurumuna itirazen şikayet yolu belirli koşullarla açılır. Bu ikinci aşama, idareye şikayetin yerine geçen serbest bir dilekçe yöntemi değildir. Hangi iddiaların ilk başvuruda ileri sürüldüğü, kararın veya kararsızlığın öğrenilme tarihi, başvuru bedeli ve şekil koşulları incelenmelidir. Doğrudan idare mahkemesine gitmeden önce tüketilmesi gereken özel başvuru yolu bulunup bulunmadığı her dosyada ayrıca değerlendirilmelidir. İdarenin kararını bekleme süresi ile Kuruma başvurma süresi birbirine karıştırılmamalıdır.
Dosya hazırlığı ve ispat stratejisi
İşe EKAP tebligatları, ilan, idari ve teknik şartnameler, zeyilnameler, teklif dosyasındaki ilgili belgeler ve komisyon kararını tek kronoloji tablosunda toplayarak başlanmalıdır. Her iddia için ayrı hukuka aykırılık, dayandığı şartname hükmü, olay ve talep edilen düzeltici işlem yazılmalıdır. Özellikle teknik şartname itirazında salt 'rekabet kısıtlandı' denilmesi yerine hangi ürün veya yeterlik şartının hangi piyasa katılımcılarını dışladığı belgelenmelidir. İtiraz konusu sadece puanlama hatasıysa talep de o hatanın düzeltilmesine yönelik kurulmalıdır. Başvuru yolları bakımından özel mevzuatın güncel hali ve EKAP'ın zorunlu elektronik işlem adımları ayrıca kontrol edilmelidir.
Uygulama örneği ve sık hatalar
Bir isteklinin yeterlik belgesi yanlış değerlendirilerek elendiğini düşünelim. Önce eleme kararının elektronik bildiriminin tarihi saptanır; ardından belgenin hangi şartname maddesini karşıladığı gösterilir. İhale 21/b veya 21/c kapsamında mı yapılmış, başka usule mi tabi? Süre hesabı bu yanıtla değişebilir. Sonraki başvuruda ilk aşamada ileri sürülmeyen farklı bir iddiaya dayanmanın usuli sonuçları göz önüne alınmalıdır. En sık hatalar, ilan itirazını komisyon kararını bekleterek ileri sürmek, gün hesabını sözleşme tarihine göre yapmak ve idari şikayeti normal dava dilekçesi gibi kaleme almaktır. Sonuç istemi somut işlemle uyumlu olmalıdır.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
Temel kaynak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m. 54–57 ve İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’tir. Başvurunun öncelikle idareye mi, ardından Kamu İhale Kurumuna mı yöneltileceği, ihale usulü ve kararın bildirimi bu özel hükümler doğrultusunda belirlenir. Genel sözleşme hukuku hükümleri şikayet süresinin kaynağı değildir.