Kayıp, hasarlı ve geç teslim edilen bagajda önce olay tutanağı, sonra zarar listesi ve uygulanacak taşıma hukuku belirlenmelidir. Yolcu hakları yönetmeliğindeki uçuş iptal tazminatı ile bagajdan doğan zarar aynı başvuru değildir. Uluslararası taşımada Montreal Sözleşmesi’nin güncel limitleri ve yazılı itiraz süreleri önemlidir.

Kayıp, hasar ve gecikmenin hukuki niteliği

Bagajın nihai varışta bulunamaması ilk aşamada gecikmiş teslim olabilir; bir süre sonra kayıp bagaj iddiası gündeme gelebilir. Valizin kırılması, tekerleğin kopması veya eşyaların eksilmesi ise hasar ve eksiklik bakımından ayrıca incelenir. Taşıyıcının bagajı teslim aldığı, kayıt numarasının hangi yolcuya ait olduğu, bagajın uçakta mı aktarmada mı kaybolduğu önemlidir. Kabin bagajı ve kayıtlı bagaj aynı sorumluluk koşullarına otomatik olarak tabi değildir. Sözleşme hangi uluslararası veya ulusal düzenleme kapsamında değerlendirilecekse öncelikle uçuşun niteliği ve taşıma zinciri belirlenmelidir.

Havalimanında ilk yapılacak işlem: PIR kaydı

Bagajın gelmediği veya hasarlı ulaştığı fark edildiğinde havalimanından ayrılmadan kayıp eşya birimine başvurmak ve Property Irregularity Report (PIR) kaydını almak pratik önem taşır. PIR numarası bagajın aranmasını sağlar ve olayın o anda bildirildiğini gösterir. Ancak PIR oluşturmak ile taşıyıcıya sözleşme ve Montreal hükümleri uyarınca gereken yazılı şikayeti süresinde yöneltmek aynı işlem kabul edilmemelidir. Bu nedenle tutanak yanında havayoluna tarihli e-posta veya resmi başvuru gönderilmesi, kayıtların saklanması ve bagaj etiketinin fotoğrafının alınması uygun olur. Valiz teslim edilmişse hasar mümkün olduğunca teslim yerinde belgelenmelidir.

Montreal Sözleşmesi’nde yazılı itiraz süreleri

Uluslararası hava taşımalarında Montreal Sözleşmesi uygulanıyorsa bagaj hasarına ilişkin şikayet, teslimden itibaren en geç yedi gün içinde yazılı yapılmalıdır. Gecikmiş bagajda ise bagajın yolcunun kullanımına bırakıldığı tarihten itibaren en geç yirmi bir günlük yazılı şikayet süresi önemlidir. Bu süreleri herhangi bir internet sitesindeki genel “başvuru süresi” cümlesiyle değiştirmek doğru değildir. Bagaj hiç teslim edilmemişse kayıp olgusunun belirlenmesi ve taşıyıcının bagajın kaybolduğunu kabul ettiği aşama ayrıca incelenir. Yazılı itirazın gönderim ve varış kaydı, yalnızca telefon görüşmesinden daha güçlü kanıt oluşturur.

Tazminat sınırı 2024 sonunda nasıl değişti?

ICAO tarafından yayımlanan 2024 revizyonunda Montreal Sözleşmesi m. 22/2 kapsamındaki bagaj sorumluluk sınırı, 28 Aralık 2024 itibarıyla yolcu başına 1.519 Özel Çekme Hakkı (SDR) olarak belirtilmiştir. Bu rakam her yolcuya ödenecek sabit tazminat değil, ilgili sorumluluk rejimindeki üst sınırdır. Kanıtlanan zararın altında bir bedel otomatik tahsil edilemez; zarar türü, taşıyıcının sorumluluğu, özel değer beyanı ve uygulanabilir istisnalar ayrıca dikkate alınır. SDR’nin TL veya başka para birimine çevrilmesi ilgili tarihteki değer üzerinden değerlendirilmelidir. Eski 1.288 SDR sınırını güncel her olay için kullanmak yanlıştır.

Kayıp eşyaların değeri nasıl ispatlanır?

Valiz içeriğini gösteren liste, satın alma faturaları, banka hareketleri, ürün fotoğrafları, aynı ürünün piyasa değeri ve seyahat amacıyla makul olarak bagajda bulunabilecek eşyalar birlikte değerlendirilir. Çok pahalı ürünler için sadece kendi beyanına dayanmak ispat sorununa yol açabilir. Kullanılmış eşyanın zarar hesabında yeni ürün satış bedeliyle aynı kabul edilmesi de her zaman uygun olmaz; eşyanın yaşı ve kullanım durumu dikkate alınabilir. Bagajın içine konulması taşıma şartlarınca sınırlandırılmış eşyalar ve değerli ürünler bakımından sorumluluk ayrı değerlendirilir. Yolcu tüm eşya listesini olaydan sonra gerçeğe uygun biçimde hazırlamalıdır.

Gecikmiş bagajın zorunlu masrafları

Bagajın tatil veya iş seyahati sırasında birkaç gün gecikmesi, yolcuyu temel giysi, hijyen ve zorunlu kişisel ihtiyaçları karşılamak için harcamaya yöneltebilir. Talep, bu masrafların seyahat süresine ve gecikmenin etkisine göre makul olduğuna ilişkin belgelerle desteklenmelidir. Aynı üründen gereksiz sayıda alınması veya seyahat amacıyla ilgisiz pahalı alışveriş yapılması, zarar ile olay arasındaki bağı zayıflatabilir. Bagaj bulunduğu takdirde kalıcı kayıp nedeniyle istenen eşya bedeli ile yalnız gecikme sırasında yapılmış giderler birbirine karıştırılmamalıdır. Otel, transfer veya yeni bilet gibi taleplerin bagaj gecikmesiyle bağlantısı ayrıca gösterilmelidir.

Valiz fiziksel hasarlıysa tespit yöntemi

Valizin dış yüzeyindeki kırık, kopma, çatlak, açılmış kilit veya ıslaklık gibi zararlar farklı ispat gerektirebilir. Teslim anındaki fotoğraflar, bagaj etiketi, tutanak ve valizin önceki durumunu gösteren kayıtlar birlikte saklanmalıdır. Taşıyıcı yalnız kozmetik aşınmaya dayanıyorsa fiili işlev kaybı ve onarım ihtiyacı açıklanmalıdır. Teknik olarak onarılabilecek valizde makul onarım maliyeti ile tamamen kullanılamayan eşyadaki değer kaybı aynı hesap değildir. İstenen bedelin satın alma tutarı mı, onarım gideri mi, yoksa makul ikame değeri mi olduğu açıkça belirtilmelidir.

Başvuru muhatabı ve belgeler

Havayolunun yaptığı işlemi sonradan ispatlamak için rezervasyon kodu, e-bilet, ödeme dekontu, biniş kartı, SMS ve e-postalar, uygulama bildirimleri ve uçuş ekranlarının tarih-saat bilgisiyle saklanması gerekir. Fiili kalkış ve varış kayıtları, uçuşu icra eden taşıyıcı adı, alternatif uçuş önerileri ve bunların kabul ya da reddine ilişkin yazışmalar ayrıca dosyalanmalıdır. Konaklama, yemek, havaalanı transferi ve yeni bilet giderlerinde fatura veya fiş bulunması, zararla olay arasındaki bağı kurar. Bütün belgeleri tek bir kronolojiye yerleştirmek hem havayolu başvurusunu hem olası tüketici uyuşmazlığını somutlaştırır.

Uyuşmazlık yolu ve Montreal zamanaşımı

Uluslararası taşımada Montreal Sözleşmesi’nin uygulandığı taleplerde dava açma hakkına ilişkin iki yıllık süre düzenlemesi ayrıca incelenmelidir. Yazılı bagaj şikayetindeki yedi veya yirmi bir günlük süreyle iki yıllık dava süresini aynı şey sanmak ciddi hatadır. Sözleşmenin uygulanıp uygulanmadığı, yetkili yargı mercii ve uygulanacak hukuk uçuşun güzergahına göre değişebilir. Uçuş iptali veya gecikmesine ilişkin SHGM yolcu hakları mekanizması, bagaj zararının özel taşıma sözleşmesi rejimiyle otomatik olarak aynı sürece girdiği anlamına gelmez. Başvuruda zarar hesabı ve dayanak düzenleme açıkça gösterilmelidir.

Örnek dosya: üç gün sonra gelen valiz

Yolcu dış hat uçuşunun sonunda bagajını alamamış, havalimanında PIR düzenletmiş ve üç gün sonra valiz teslim edilmiştir. Bu olayda bagajın tümüyle kaybolduğu iddiası yerine gecikmeden doğan makul zorunlu alımlar değerlendirilir. Yazılı bildirimin bagajın kullanımına bırakıldığı tarihten sonraki yirmi bir günlük süresi kontrol edilir. Harcama fişleri, valizin geç ulaştığını gösteren takip kaydı ve seyahat programı eklenir. Valiz ayrıca kırık teslim edilmişse yedi günlük hasar bildirimi açısından ayrı kontrol yapılır. Aynı bagaj için hem tüm eşya bedelini hem eksiksiz teslim nedeniyle giderleri sınırsız biçimde istemek doğru olmayabilir.

Pratik kontrol listesi ve yanlış beklentiler

Bagaj etiketi, PIR, havayolu yazışmaları, teslim tarihi, fotoğraflar, eşya listesi ve harcama makbuzları tek dosyada bulunmalıdır. Başvuruda hangi zararların kalıcı kayıp, hangilerinin gecikme ya da fiziksel hasardan doğduğu tabloyla ayrılmalıdır. Montreal limitinin otomatik ödeme olmadığı; özel değer beyanı, uygun kapsam ve sorumluluk şartlarının kontrol edileceği anlatılmalıdır. Uygulanan süreler talebin niteliğine göre ayrı takvime konulmalı, yalnız çağrı merkeziyle görüşüldüğü için yazılı başvuru ihmal edilmemelidir. Böyle kurulan dosyada hem tazminat miktarı hem itiraz edilen havayolu savunması denetlenebilir hale gelir.

Başvuru örneği

Hukuki kaynaklar ve kapsam sınırı

Güncel bilgilendirme ve norm denetimi için ICAO 2024 Montreal sorumluluk limitleri; SHGM yolcu hakları esas alınmıştır. Somut olayda uçuş tarihi, taşımanın iç/dış hat niteliği, sözleşme kapsamı ve mevzuat değişiklikleri ayrıca kontrol edilmelidir.