Özel Belgede Sahtecilik Suçu ve Cezası

Bir sözleşme, makbuz veya özel belge üzerinde gerçeğe aykırı düzenleme ya da aldatıcı değişiklik yapıldığı iddiası, koşullarına göre özel belgede sahtecilik suçunu gündeme getirebilir. TCK m. 207’de belgenin kullanılması ve belgenin hukuki niteliği özel önem taşır; her yanlış bilgi ceza hukuku anlamında sahtecilik değildir.

Özel belgede sahtecilik suçu hangi maddede düzenlenir?

TCK m. 207 özel belgenin sahte olarak düzenlenmesi veya gerçek özel belgenin başkalarını aldatacak biçimde değiştirilmesi ve kullanılması durumunu düzenler. Sahte belgeyi bu niteliğini bilerek kullanma da maddenin ikinci fıkrasında yaptırıma bağlanmıştır. Belgenin özel belge sayılıp sayılmadığı, sahtecilik hareketinin niteliği ve kullanım olgusu her olayda ayrı ele alınır.

Özel belge ile resmi belge arasındaki fark nedir?

Resmi belgeler belirli kamu görevlilerince yetkileri kapsamında düzenlenmesi ve kanuni şekil koşulları gibi özellikler yönünden ayrıca değerlendirilir. Özel belge, sırf üzerinde imza bulunması nedeniyle resmi belgeye dönüşmez. Bazı belgeler özel kanun hükümleri nedeniyle farklı değerlendirme gerektirebilir. Bu makalenin konusu TCK 207 olup sitedeki ayrı resmi belgede sahtecilik rehberinin arama niyetini tekrar etmez.

Sahte özel belgenin kullanılması neden önemlidir?

TCK m. 207/1 sahte düzenleme veya aldatıcı değiştirme eylemiyle birlikte kullanmayı düzenler. Bu nedenle belgenin yalnızca taslak halinde bulunması ile alacak isteminde, iş ilişkisinde veya başka bir işlemde karşı tarafa ibraz edilmesi farklı değerlendirilebilir. Kullanma olgusunun nasıl ve ne zaman gerçekleştiği delillerle saptanmalıdır.

Özel belgede sahtecilik cezası ne kadardır?

5237 sayılı Kanun’un TCK m. 207, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörür. Suçun oluşumu ve cezanın belirlenmesi belgenin niteliği, fiilin ispatı ve varsa diğer hukuki sebeplere göre değerlendirilir. Farklı suçların aynı olayda gündeme gelmesi halinde suçların içtimaına ilişkin hükümler ayrıca incelenebilir.

Sözleşmedeki imzanın sahte olduğu nasıl araştırılır?

Asıl belgenin elde edilmesi, mukayese imza örnekleri, belgenin dolaşım ve saklanma kayıtları, taraf yazışmaları ile gerektiğinde kriminal inceleme önemlidir. Fotokopi veya görüntü üzerinden yapılan değerlendirmelerin sınırlılıkları olabilir. Uzman incelemesi mutlak sonuç veriyor varsayılmamalı; raporun yöntemi, dayanak materyal ve olası çelişkileri ele alınmalıdır.

Gerçek bir özel belge sonradan değiştirilirse ne olur?

Belgenin düzenlenmesinden sonra tarih, bedel, taraf veya başka esaslı bilginin başkalarını aldatacak şekilde değiştirilmesi iddiası değerlendirilir. Ancak yapılan her düzeltme sahtecilik değildir. Değişikliğin kim tarafından, ne zaman, hangi yetkiye dayanılarak yapıldığı; tarafların bilgisi ve belgenin kullanımı açıklanmalıdır.

Açığa imzanın kötüye kullanılmasıyla fark nedir?

TCK m. 209, belirli biçimde doldurulup kullanılmak üzere teslim edilmiş imzalı boş kağıdın teslim amacından farklı doldurulması gibi durumları ayrıca düzenler. Belgenin hukuka aykırı ele geçirilmesi ve doldurulması bakımından farklı sonuçlar söz konusu olabilir. Bir imzanın varlığı tek başına TCK 207 veya m. 209 açısından suçun bütün unsurlarını kanıtlamaz.

Sahtecilik iddiasında hangi savunmalar önem taşıyabilir?

Belgenin gerçekliği, düzenleme yetkisi, kullanımın varlığı, failin bilgisi ve kastı araştırılır. İmzanın inkarı, tarafların onayı veya belgenin işlemde kullanılmadığı iddiası somut kayıtlarla değerlendirilmelidir. Hukuk davasında belgenin geçerliliği veya ispat gücüyle ceza davasında suçun unsurlarının gerçekleşmesi aynı inceleme değildir.

Şikayet ve delil korunması bakımından neye dikkat edilmeli?

Belgenin aslı mümkünse korunmalı, üzerinde sonradan müdahale edilmemeli ve belgenin alındığı zincir kayıt altına alınmalıdır. Mesajlar, teslim yazıları, elektronik belge kayıtları ve ödeme hareketleri iddiayı açıklığa kavuşturabilir. Başvurunun hukuki niteliği ve kanuni usul şartları somut olayda değerlendirilmelidir.

Örnek olay: sözleşme bedelinin sonradan değiştirilmesi

İki tarafın imzaladığı özel sözleşmedeki bedelin daha sonra farklı bir tutarla ibraz edildiği iddia edilebilir. Böyle bir dosyada asıl belge, taraflarda bulunan nüshalar, elektronik yazışmalar, imza ve yazı incelemesi, ödeme kayıtları ve belgenin hangi işlemde kullanıldığı karşılaştırılmalıdır. Değişikliğin bizzat kim tarafından yapıldığı, diğer tarafın rızası olup olmadığı ve belgenin aldatıcı niteliği ayrı ele alınmalıdır. Taraflar arasındaki alacak uyuşmazlığı belge sahteciliği suçunun unsurlarını otomatik olarak ispatlamaz; aynı zamanda ceza davasının varlığı da alacak davasının bütün sonuçlarını tek başına belirlemez.

Örnek olay: gerçeğe aykırı özel belgenin icraya konulması

Borçlu olmadığını söyleyen kişi hakkında özel bir belgeye dayalı takip başlatılmış olabilir. Burada belgenin fiziki veya elektronik özellikleri, düzenlenme tarihi, imza, kullanım şekli ve takibin dayandığı kayıtlar önemlidir. Ceza hukuku yönünden sahtecilik incelemesi ile icra hukukunda borca veya imzaya itirazın süre ve usulleri ayrı değerlendirilir. Ceza şikayeti yapılması icra takibini kendiliğinden durdurmaz. Hangi hukuki yola ne zaman başvurulacağı belirlenmeden yalnızca sahtecilik iddiasına dayanarak beklemek hak kaybı doğurabilir.

Belgenin sahte olduğu iddiasında inceleme sırası

Özel belgede sahtecilik iddiasında önce ortada hukuki sonuç doğurmaya elverişli bir belge bulunup bulunmadığı belirlenir. Belgenin aslı, oluşturulma tarihi, imzalar, sonradan eklenen satırlar ve belgenin hangi işlemde kullanıldığı ayrı ayrı incelenmelidir. Fotokopi veya ekran görüntüsündeki uyuşmazlık ile imzalı belgenin aslındaki tahrifat aynı teknik inceleme konusu değildir. Gerekli hallerde imza ve yazı incelemesi, belgeyi düzenlediği ileri sürülen kişinin karşılaştırma örnekleri üzerinden yapılır.

TCK 207/1, sahte özel belge düzenleme veya gerçek özel belgeyi aldatacak biçimde değiştirme fiillerini ve sahte belgenin kullanılmasını birlikte değerlendirir. TCK 207/2 ise sahte özel belgenin bu özelliğini bilerek kullanılmasını ayrıca düzenler. Dosyada belgenin hukuki niteliği resmi belge, özel belge veya açığa imzanın kötüye kullanılması ayrımını değiştirebilir. İcra takibine konulmuş olması tek başına imzanın kime ait olduğunu kanıtlamaz; hukuk ve ceza yargılamalarındaki itiraz süreleri ayrıca izlenmelidir.

Sık sorulan sorular

Özel belgedeki her yanlış bilgi sahtecilik midir?

Hayır, kanuni fiil ve aldatıcılık şartları ayrıca değerlendirilir.

Sahte belgeyi yalnızca kullanan kişi sorumlu olur mu?

TCK m. 207/2 sahte niteliğini bilerek kullanmayı ayrıca düzenler.

İmzanın sahte olduğu iddiasında fotokopi yeterli midir?

İncelemenin konusu ve yöntemine göre asıl belge kritik önem taşıyabilir.

İlgili hukuki konular

Bu konunun diğer aşamaları için ilgili rehberler de incelenebilir:

• Resmi belgede sahtecilik suçunun unsurları
• Güveni kötüye kullanma suçu

Mevzuat ve kaynaklar

• Türk Ceza Kanunu, 5237 sayılı Kanun

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge ve süreleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Özel belgede sahtecilikte kullanma şartı neden belirleyicidir?

TCK m.207 bakımından sahte özel belgeyi düzenlemek veya gerçek bir özel belgeyi aldatacak biçimde değiştirmek tek başına her durumda tamamlanmış suç için yeterli değildir; kanunda belgenin kullanılması da önem taşır. Bu yönüyle özel belgede sahtecilik, resmi belgede sahtecilikten ayrılır. Belgenin dosyaya sunulması, sözleşme ilişkisinde karşı tarafa ileri sürülmesi veya başka bir hukuki işlemde kullanılması somut olayda “kullanma” unsurunu oluşturabilir.

Belgeyi düzenleyen kişi ile kullanan kişi farklıysa her bir failin sahteliği bilip bilmediği ve suçun icrasına katkısı ayrı değerlendirilir. Sahte olduğunu bilmeden belgeyi kullanan kişinin manevi unsurunun bulunmaması mümkündür.

Gerçek özel belgenin bozulması, yok edilmesi veya gizlenmesi hangi suçu gündeme getirir?

Gerçek bir özel belgeyi sahte olarak düzenleme veya değiştirme ile mevcut gerçek belgenin yok edilmesi, bozulması veya gizlenmesi aynı hukuki sorun değildir. TCK m.208 gerçek özel belgeyi bozma, yok etme veya gizleme fiillerini ayrıca düzenler. Bu nedenle bir sözleşmenin içeriğinin değiştirilmesi ile sözleşmenin tamamen ortadan kaldırılması farklı maddeler kapsamında değerlendirilebilir.

Dosyanın sağlıklı nitelendirilebilmesi için belgenin başlangıçta gerçek olup olmadığı, sonradan üzerinde değişiklik yapılıp yapılmadığı ve belgenin hukuki ilişkide ne şekilde kullanıldığı kronolojik olarak belirlenmelidir.

Başka bir suçta kullanılan sahte özel belge bakımından içtima nasıl uygulanır?

TCK m.212, sahte resmi veya özel belgenin başka bir suçun işlenmesi sırasında kullanılması halinde hem sahtecilik hem de ilgili diğer suçtan ayrı ayrı cezaya hükmedilebilmesine imkan veren özel bir düzenlemedir. Örneğin sahte sözleşmenin dolandırıcılık veya icra sürecinde kullanıldığı iddiasında her suçun unsurları ayrı incelenir.

Ancak aynı belgenin birden fazla aşamada kullanılması her zaman bağımsız suçların oluştuğu anlamına gelmez. Kullanımlar arasındaki zaman, amaç ve suç işleme kararındaki birlik zincirleme suç ve içtima bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Özel belgede sahtecilik şikayete bağlı mıdır?

Özel belgede sahtecilik kamu güvenini koruyan suçlar arasında değerlendirilir ve kural olarak şikayete bağlı değildir. Mağdurun şikayetten vazgeçmesi soruşturmayı kendiliğinden sona erdirmez. Buna rağmen belgenin aslına ulaşılması ve teknik inceleme yapılabilmesi açısından tarafların belgeyi erken aşamada koruması önemlidir.