Ticari kredi hesabının kat edilmesinde bankanın bildirdiği toplam borç, kalemler incelenmeden kesinleşmiş kabul edilmemelidir. Kredi sözleşmesi, hesap hareketleri, faiz ve komisyon tahakkukları, muacceliyet koşulları ve ihtarın tebliği üzerinden takip konusu tutar denetlenir.
Hesap kat ihtarı
Hesap kat ihtarının hukuki etkisi, kredi sözleşmesindeki muacceliyet hükmüne ve bankanın hangi yükümlülük ihlalini ileri sürdüğüne bağlıdır. İhtardaki kat tarihi, borç tablosu ve sözleşmede öngörülen bildirim şekli karşılaştırılmadan borcun tamamının o tarihte muaccel olduğu kabul edilmemelidir.
Borcun ayrıştırılması
Bankanın talep ettiği miktar anapara, işlemiş akdi faiz, temerrüt faizi, vergi, fon ve komisyon olarak ayrılmalıdır. Her faiz kalemi için başlangıç tarihi, oran ve hesaplama tabanı sorulmalı; daha önce tahsil edilen tutarların hangi borca mahsup edildiği hesap hareketleriyle karşılaştırılmalıdır.
Hesap ekstresi
Günlük veya aylık hesap hareketlerinde kredi kullandırım dekontu, ara ödemeler, yapılandırma, mahsup ve teminat tahsilatı ayrı satırlarda kontrol edilmelidir. Şirketin banka hesabından yapılan ödeme ile aynı tarihteki kredi alacağı hareketi eşleştirildiğinde mükerrer tahakkuk veya eksik mahsup iddiası somutlaştırılabilir.
Tebligat ve icra
İhtarın kime, hangi adrese ve hangi tarihte ulaştığı; kredi müşterisi ile kefile yöneltilen talepler bakımından ayrı ayrı denetlenmelidir. İİK m. 68/b kapsamına giren hesap özeti söz konusuysa itiraz ve belge sonuçları ayrıca değerlendirilir; sırf ihtar gönderilmesi tüm borç kalemlerini tartışmasız hale getirmez.
Başvuru
Bankadan hesap kat tarihini, ayrıntılı faiz dökümünü ve mahsup kayıtlarını içeren yazılı hesap açıklaması istenebilir. İcra takibi başlamışsa ödeme emrinin türü ve tebliğ tarihi ayrıca incelenmelidir; bankaya yapılan hesap itirazı tek başına icra takibindeki sürelere bağlı başvuruların yerine geçmez.
Hesap kat ihtarı neyi bildirir, neyi ispatlamaz?
Ticari kredi hesabının kat edilmesi, bankanın kullandırılan kredi ilişkisinde borcun belli koşullarla ödenmesini istediğini gösteren işlem olabilir. Ancak ihtarnamenin gönderilmiş olması, içindeki her kalemin tartışmasız doğru olduğu anlamına gelmez. İlk inceleme kredi türü, sözleşmenin tarafları, geri ödeme planı, muacceliyet şartı ve hesabın hangi tarihte kat edildiği üzerinde yapılır. Rotatif kredi, taksitli ticari kredi ve cari hesap ilişkilerinin hareketleri aynı şekilde hesaplanmaz. Bankanın bildirdiği tutar içinde henüz vadesi gelmemiş taksitlerin hangi nedenle istenir hale geldiği açıklığa kavuşturulmalıdır. Müşterinin temerrüdü, sözleşmesel erken muacceliyet ve hesabın teknik olarak kapatılması birbirinden ayrılır. İhtarnamede yüksek bir toplam bedel görünmesi, bu ayrımlar yapılmadan hem kabul hem reddedilmemelidir.
Banka alacağının kalemleri nasıl ayrıştırılır?
Borç tablosunda anapara, işlemiş akdi faiz, temerrüt faizi, vergi, fon, komisyon ve masraf ayrı satırlarda bulunmalıdır. Faizin hangi tarih aralığına hangi oranla uygulandığı gösterilmeden yalnız “toplam kredi borcu” yazılması kontrolü güçleştirir. Değişken faiz kararlaştırılmışsa oran değişiklikleri ve bildirimlerin sözleşmeye uygunluğu incelenir. Kullanılmış kredi limiti ile fiilen açık anapara aynı şey olmayabilir; geri ödemeler, mahsuplar ve yeni kullandırımlar hareket bazında eşleştirilmelidir. Kısmi ödeme yapılmışsa bu ödemenin hangi borç kalemine mahsup edildiği de sonuç tutarını değiştirir. Banka ekstresinin muhasebe kaydı olması, mahkemede ileri sürülen hesap iddiasının hiçbir inceleme yapılmadan kabul edilmesini gerektirmez.
Tebliğ, sözleşmede bildirim adresi ve süre sorunu
Hesap kat ihtarnamesinin hangi adrese ve hangi yöntemle gönderildiği önemlidir. Kredi sözleşmesindeki bildirim adresi, sonradan usulüne uygun bildirilen adres değişikliği ve tebligat evrakı birlikte karşılaştırılmalıdır. Gerçek kişiye yapılan tebligatla tüzel kişiye yapılan tebligatın usul ayrıntıları aynı olmayabilir. İhtarnamenin düzenlenme tarihi, postaya verme tarihi ve hukuken geçerli tebliğ tarihi ayrı kaydedilmelidir. Borçlu ihtarı geç öğrendiğini ileri sürüyorsa yalnız sözlü beyan yerine iade zarfı, tebliğ mazbatası ve varsa elektronik tebligat kayıtları toplanmalıdır. Hangi itirazın hangi sürede yapılacağı, kredi ve takip türüne göre değişebildiğinden ihtarnameye verilen serbest biçimli cevap her usuli sürenin yerine geçmez.
İİK 68/b ve hesap özetlerinin delil niteliği
İcra ve İflas Kanunu m. 68/b banka kredi ilişkilerindeki hesap özetleri ve bu belgelerin belirli koşullardaki etkisi açısından ayrıca değerlendirilmelidir. Maddenin uygulanması, her kredi ilişkisinde bankaya mutlak ispat üstünlüğü sağlandığı biçiminde anlaşılmamalıdır. Sözleşme, gönderilen hesap özeti, bildirim yöntemi ve itirazların içeriği önem taşır. Bir borçlunun geçmiş hesap özetlerine hiç itiraz etmemesi ile ihtarnamede görülen faiz hesaplamasının gerçekten doğru olup olmaması birbirinden farklı değerlendirmeler doğurabilir. Bu yüzden kredi türünü ve belgelere ilişkin özel usulü belirlemeden, genel bir “hesap kat ihtarına itiraz edilirse borç düşer” sonucu çıkarılamaz. Usuli itirazların zamanında yapılması gerektiği ayrıca hatırlanmalıdır.
Kefil, ipotek veren ve asıl borçlunun konumu
Ticari kredilerde aynı ihtar birden fazla kişiye gönderilebilir: kredi müşterisi şirket, kefil, müşterek borçlu veya ipotek veren üçüncü kişi. Bu kişilerin sorumluluk kaynakları birbirinden farklı olabilir. Özellikle kefaletle garanti taahhüdünün niteliği, kefaletin şekil şartları, taahhüt limiti ve eş rızası bakımından kanuni istisnalar somut olaya göre incelenmelidir. İpotek verenin kişisel borç sorumluluğu ile taşınmazın ayni teminat sorumluluğu birbirine karıştırılmamalıdır. Kredi borcunun miktarı tartışmalıysa her teminat yükümlülüğünün kapsamı da sözleşme ve tapu kayıtları üzerinden açıklanmalıdır. Bankanın bir kişiye ihtar göndermesi, muhatabın otomatik olarak bütün şirket borçlarından şahsen sorumlu olduğu anlamına gelmez.
Şirket ne tür belgeleri bir araya getirmeli?
Kontrol dosyasında imzalı genel kredi sözleşmesi ve ekleri, kullandırım dekontları, hesap hareketleri, geri ödeme planları, faiz oranı bildirimleri, ödeme dekontları, ihtarname, tebliğ belgeleri ve teminat evrakı bulunmalıdır. Muhasebe kayıtları bankanın ekstresiyle karşılaştırılırken tarih ve açıklama esas alınmalı; yalnız yıl sonu toplamlarına bakılmamalıdır. Örneğin banka iki ayrı kredi hesabındaki borçları birleştirmişse her hesaptaki ödeme ve faiz işlemleri ayrı hesaplanmalıdır. Banka dışı tahsil edilen teminat bedelleri veya mahsuplar varsa hangi borca uygulandığı ortaya konulmalıdır. Uzman hesap incelemesi gerekiyorsa tarafın gerçek itiraz noktalarını gösteren bir kalem listesi hazırlanması, genel “faize itiraz ediyoruz” cümlesinden daha faydalıdır.
İhtarnameye cevap ve icra takibine itiraz farklı işlemlerdir
Bankaya gönderilen ihtarname; hesabın düzeltilmesi, belgelerin verilmesi veya belirli bir borç kaleminin kabul edilmediğinin bildirilmesi açısından kullanılabilir. Fakat banka icra takibi başlattığında takibin türüne özgü itiraz veya şikayet süresi ayrıca doğabilir. İhtarnameye yazılı cevap verilmiş olması, ödeme emrine karşı yapılması gereken işlemin yerine geçmez. Aynı şekilde menfi tespit davası açılması da her durumda kendiliğinden takibi durdurmaz. Talebin hangi hukuk yoluyla ve hangi merci önünde ileri sürüleceği aşamalara göre belirlenmelidir. Bu ayrım özellikle şirketin faaliyetini etkileyecek haciz riski bulunduğunda önemlidir; süre takvimi ihtarname ve takip evrakına göre ayrı tutulmalıdır.
Örnek uyuşmazlık: eksik mahsup edilen ticari ödeme
Bir şirketin bankadan kullandığı krediye ilişkin hesap kat ihtarında 4 milyon lira toplam borç gösterildiğini varsayalım. Şirket, ihtardan önce yaptığı 400 bin liralık ödemenin hesap dökümüne işlenmediğini iddia ediyor olsun. Önce ödemenin gerçekten hangi kredi referansına, hangi tarihte ve hangi açıklamayla yapıldığı tespit edilmelidir. Ardından banka ekstresinde aynı tarihteki tahsilat, mahsup ve faiz işlemleri kontrol edilir. Bir başka kredi hesabına ait ödeme bu dosyanın anaparasını kendiliğinden azaltmayabilir. Somutlaştırılmış ihtar cevabı, dekont ve karşılaştırma tablosu içerir; bankadan ayrıntılı hesap istenir. Takip başlamışsa ayrıca ödeme emrinin türü ve usuli itiraz süresi belirlenir. Böylece hem maddi hesap tartışması hem usuli savunma birbirinden ayrılmış olur.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
Ticari kredi hesabının kat edilmesinde borcun muacceliyet şartları genel kredi sözleşmesinden, faiz ve hesap dökümü ise kullandırım ve tahsilat kayıtlarından tespit edilir. TBK’nın borç ve temerrüde ilişkin hükümlerinin yanında İcra ve İflas Kanunu m. 68/b’nin banka hesap özetlerine ilişkin özel belge koşulları önem taşır. Hesap kat ihtarının gönderilmesi, gösterilen bütün borç kalemlerinin kendiliğinden tartışmasız olduğu anlamına gelmez.
Banka tarafından açıklanan anapara, akdi faiz, temerrüt faizi, vergi, masraf ve tahsilat mahsubu ayrı satırlarda denetlenmelidir. Kredi müşterisi, kefil ve ipotek veren bakımından sözleşme sıfatı ile bildirim kayıtları ayrıştırılmalı; bankaya gönderilen ihtara cevap ile icra takibine yapılacak usuli itiraz birbirinin yerine kullanılmamalıdır.