Ticari kredide üçüncü kişinin verdiği güvence kefalet mi yoksa bağımsız garanti taahhüdü mü olduğu, belgenin başlığıyla tek başına belirlenmez. Borcun asıl ilişkiye bağlılığı, azami tutar ve şekil koşulları ile varsa eş rızası meselesi sözleşme metni üzerinden incelenmelidir.

Kefalet nedir?

Kefalet asıl borca bağlı kişisel teminattır; TBK m. 581 ve devamı uygulanır.

Şekil şartları

Gerçek kişi kefaletinde azami tutar, kefalet tarihi ve müteselsil kefalet gibi kayıtların TBK m. 583’teki şekil gerekliliklerine uygunluğu belgeden kontrol edilmelidir. İmzanın şirket temsilcisi olarak mı, ayrıca şahsen kefil sıfatıyla mı atıldığı ayrıştırılmadan kişisel sorumluluk varsayılamaz. Eş rızası için TBK m. 584 ve somut ilişkinin istisna kapsamında bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Eş rızası

TBK m. 584 temel kural ve ticari faaliyetler için öngörülen istisnalar yönünden ayrıca değerlendirilmelidir.

Garanti taahhüdü

Bağımsız garanti nitelendirmesi, yalnız belgenin başlığından değil risk paylaşımı ve taahhüdün içeriğinden çıkarılır.

Alacak talebi

Talep edilen tutar, kefalet sınırı ve asıl borçlunun ödeme durumu birlikte incelenir.

Sözleşmenin adı mı, yükümlülüğün içeriği mi önemli?

Belgede “garanti” yazması tek başına işlemin bağımsız garanti olduğunu göstermez. Borcun asıl ilişkiye bağlı olup olmadığı, borçlunun savunmalarının ileri sürülüp sürülemeyeceği ve üstlenilen riskin içeriği değerlendirilir.

Gerçek kişi tarafından verilen güvencelerde kanunun koruyucu şekil kuralları ve eş rızasına ilişkin istisnalar ayrıca incelenmelidir. Tüzel kişinin kendi borcu ile üçüncü kişinin borcu için verdiği güvence de ayrılmalıdır.

Alacak talebinde kredi sözleşmesi, hesap kat bildirimi, ödeme geçmişi ve güvence metni birlikte incelenmeden yalnız metindeki başlığa göre sorumluluk sonucu çıkarılmamalıdır.

Sözleşmenin başlığı neden belirleyici değil?

Ticari kredi belgelerinde “garantör”, “müşterek borçlu”, “kefil” veya “müteselsil kefil” ifadeleri birbirinin yerine kullanılabilir. Ancak hukuki nitelendirme yalnız belge başlığından değil, üstlenilen borcun kapsamından ve asıl borca bağlılık ilişkisinden yapılır. Kefalet, asıl borcun varlığı ve kapsamıyla yakın ilişki içindeyken bağımsız garanti taahhüdünün koşulları farklı değerlendirilebilir. Bankanın tek tip sözleşme kullanması, her imza sahibinin aynı hukuki sorumluluğu doğurduğu anlamına gelmez. Bu nedenle kredi sözleşmesi ve ek teminat belgeleri birlikte okunmalıdır.

Kefaletin geçerlilik ve eş rızası incelemesi

Gerçek kişi kefaletinde Türk Borçlar Kanunu'nun şekil şartları ve uygulanabilir eş rızası rejimi kritik önem taşır. Kefalet tarihi, kefalet tutarı ve gerekli el yazısı unsurları, sözleşmedeki sorumluluğun gerçekten doğup doğmadığını etkileyebilir. Bununla birlikte ticari hayatta bazı eş rızası istisnaları bulunabileceği için yalnız medeni hal bilgisiyle sonuca gidilemez. İmza sahibinin şirket içindeki görevi, taahhüdün hangi faaliyetle bağlantılı olduğu ve işlem tarihi incelenmelidir. Tüzel kişinin üstlendiği taahhüdün temsil ve yetki yönü ayrıca ele alınır.

Garanti taahhüdünde riskin kapsamı

Bağımsız garanti niteliğinde bir taahhüt ileri sürülüyorsa hangi olayda ödeme yükümlülüğünün doğduğu, azami tutar ve belgeyle talep koşulları belirlenmelidir. Kredi hesabının kat edilmesi ile garanti borcunun muaccel hale gelmesi her sözleşmede aynı olaya bağlanmamıştır. Bağımsız garanti ifadesi kullanılarak kefaletin emredici koruyucu şartlarının dolanılıp dolanılmadığı da somut sözleşmenin yorumunda gündeme gelebilir. Karar, tarafların beyanları ve ekonomik işleviyle desteklenmelidir; hazır bir sözleşme başlığından otomatik sonuç çıkarılamaz.

Takipte hangi itirazlar ayrı değerlendirilir?

Kredi borcunun hesaplanması, faiz ve masraflar, hesap kat bildiriminin tebliği ve teminat yükümlülüğünün kapsamı farklı itiraz başlıklarıdır. Borçlu şirketin borca itirazı, kefilin kendi şekil veya kapsam itirazlarıyla birebir örtüşmeyebilir. İcra takibine karşı süre ve başvuru yolu takip türüne göre değiştiğinden genel bankacılık uyuşmazlıklarındaki tarihler doğrudan kullanılamaz. Bankanın talep ettiği tutar, asıl alacak, faiz, vergi ve masraf ayrımıyla kontrol edilmelidir. Sözleşmedeki azami teminat tutarı bu hesapla karşılaştırılmalıdır.

Dosya hazırlığında gerekli belgeler

Kredi sözleşmesi, kefalet/garanti metni, imza sirküleri, şirket kararları, hesap ekstresi, kat ihtarı, tebliğ belgeleri ve teminatın kaldırılmasına ilişkin yazışmalar birlikte incelenir. Gerçek kişi kefilin el yazısı ve imza bölümleri, borçlunun hangi şirket adına imza attığı ve eş rızası gerekip gerekmediği ilk kontrol kalemleridir. Uyuşmazlık açılmadan önce sözleşme tarihindeki hukuk kurallarının ve sonradan yapılan kredi yenilemelerinin etkisi ayrı araştırılmalıdır. Farklı dönem taahhütleri tek bir kefalet gibi toplanmamalıdır.

Somut örnek: şirket ortağının imzası

Bir şirket ortağı bankanın hazırladığı genel kredi sözleşmesini hem şirket temsilcisi hem de kendi adına imzalamış olabilir. Bu durumda her imzanın hangi sıfatla atıldığı ayrıştırılmalıdır. Şirket temsilcisinin şirket borcunu üstlenmesi ile gerçek kişinin kişisel kefalet vermesi aynı işlem değildir. Sözleşmede yalnız ortak isminin yer alması, kişisel borcun sınırsız biçimde doğduğunu kendiliğinden göstermez. Kişisel teminat bulunduğu ileri sürülüyorsa şekil, azami tutar, tarih ve gerekiyorsa eş rızası yönünden ayrı inceleme yapılmalıdır.

İlgili başvuru örneği

Hukuki kaynaklar

Kefaletin niteliği ve geçerliliği bakımından 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 581 ve devamı, özellikle m. 583–584 önemlidir. Bağımsız garanti iddiasında ise taahhüt metninin ödeme riski, bağımsızlık ve taraf sıfatları bakımından içeriği belirleyicidir; yalnız belgenin başlığı esas alınmaz. Ticari kredi sözleşmesi, imza sıfatları ve uygulanabilir diğer özel düzenlemeler birlikte incelenmelidir.