Ticari sigortada hasarın teminat dışında olduğu gerekçesiyle verilen ret yazısında yalnız istisna maddesinin anılması yeterli değildir. Hasarın oluş şekli, poliçe tanımları, riziko tarihi, eksper tespitleri ve sigortacının ileri sürdüğü somut istisna olayı karşılaştırılmalıdır.
Önce ret yazısını ayrıştırın
Sigortacının ret yazısındaki gerekçe önce sınıflandırılmalıdır: Riziko poliçedeki teminat tanımına mı girmiyor, özel istisna mı uygulanıyor, yoksa ihbar ve belge yükümlülüğü mü tartışılıyor? Bunlardan her biri farklı vakıa ve farklı belge incelemesini gerektirir; ret yazısındaki madde ile somut hasar aynı dosyada karşılaştırılmalıdır.
Poliçe kapsamı
Poliçenin teminat tablosu, özel şartları, ek klozları, muafiyet ve limit düzenlemeleri birlikte okunmalıdır. Örneğin makine arızası sonucunda oluşan doğrudan fiziki zarar ile üretimin durması nedeniyle istenen kar kaybı aynı teminat altında olmayabilir; hangi zarar kaleminin hangi kloza dayandırıldığı ayrı gösterilmelidir.
Hasarın meydana gelişini ispat
Hasar tarihi ve sebebi için ekspertiz raporu ile olay yeri fotoğrafları karşılaştırılmalı; gerekiyorsa bakım defteri, servis kayıtları, kamera görüntüleri ve arıza alarmları istenmelidir. Bir istisnanın uygulanıp uygulanmayacağı çoğu zaman hasarın oluş sırasına bağlı olduğundan teknik incelemenin cevaplayacağı sorular açıkça belirlenmelidir.
İspat ve açıklama
Sigorta ettirenin ileri sürdüğü rizikonun gerçekleştiği ve talep edilen zarar kalemlerinin kapsamı belgelendirilmelidir. Sigortacı istisnaya dayanıyorsa hangi poliçe hükmünün hangi somut olaya uygulanacağını açıklaması gerekir. Teknik raporun yalnız sonuç cümlesi değil, olayın nedenini gösteren dayanak bulguları da tartışılmalıdır.
Başvuru ve dava
Yazılı ret gerekçesi, sigortacıya teslim edilen belgeler ve hasar dosyasının işlem tarihleri bir kronolojiye bağlanmalıdır. Ticari uyuşmazlığın niteliğine göre dava şartı arabuluculuk, görev, yetki, muacceliyet ve zamanaşımı ayrı kontrol edilir; sigortacıya yeniden yazılı başvuru yapılması usuli süreleri kendiliğinden durdurmaz.
Teminat reddinin tam gerekçesini yazılı alın
Sigortacının “poliçe kapsamı dışında” yanıtı, tek başına hangi sözleşme hükmüne dayandığını göstermeyebilir. Ret yazısında belirtilen genel şart maddesi, özel kloz, istisna, muafiyet veya ihbar yükümlülüğü ayrıştırılmalıdır. Örneğin işletmede meydana gelen su baskınında hasarın hangi nedenle oluştuğu, su baskını teminatı bulunup bulunmadığı ve poliçedeki altyapı bakım şartlarının ne anlama geldiği farklı sorulardır. Dosyayı değerlendirirken ret tarihini, poliçe başlangıç ve bitiş tarihlerini, hasar tarihiyle gerçekleşme anını ve ekspertiz incelemesinin kapsamını bir çizelgede göstermek yararlıdır. Ret gerekçesi belirsizse sigortacıdan açıklama ve ilgili hasar dosyası kayıtları yazılı şekilde istenebilir.
Poliçe, zeyilname ve genel şartlar birlikte okunmalıdır
Ticari sigorta poliçesi yalnız ilk sayfadaki teminat tutarından ibaret değildir. İşletmenin faaliyet kodu, sigortalı yer, eşyanın niteliği, sigorta bedeli, ek teminatlar, muafiyetler, istisnalar, özel şartlar ve dönem içinde düzenlenen zeyilnameler birlikte incelenir. Örneğin poliçede makine kırılması teminatı bulunsa da belirli bakım koşulları veya sarf malzemelerine ilişkin istisnalar düzenlenmiş olabilir. Ancak istisnanın varlığı ile somut hasara gerçekten uygulanabilir olması aynı değerlendirme değildir. Poliçe teklif formu ve sigortalının beyanları da özellikle rizikonun kapsamı veya yanlış beyan iddiasında önem taşıyabilir. Her durumda olay tarihindeki geçerli poliçe metni esas alınmalıdır.
Hasarın sebebi ile istisna arasında bağ kurun
İşletme yangınında sigortacı “bakım eksikliği”, sigortalı ise “ani elektrik arızası” gerekçesi ileri sürebilir. Böyle bir uyuşmazlıkta yangının yalnız gerçekleştiğini gösteren tutanak, belirli bir istisnanın uygulanıp uygulanamayacağını çözmez. Teknik servis kayıtları, bakım sözleşmesi, olay öncesi arıza raporları, kamera görüntüleri, itfaiye veya uzman raporları birlikte incelenmelidir. Olayın birden fazla sebebi varsa poliçedeki nedensellik ve istisna hükümlerinin yorumu belirleyici olabilir. Sigortacının ileri sürdüğü istisnanın kapsamını soyut olarak kabul etmek veya bütün hasarı otomatik olarak teminata dahil görmek aynı ölçüde hatalıdır. Teknik görüş gerektiğinde soruların kaynağı açıkça belirtilmelidir.
Beyan ve ihbar yükümlülüklerini ayırt edin
Sigortacının ret gerekçesi hasarın teminat dışı olması yerine sözleşmenin kurulmasındaki beyan yükümlülüğü, riziko artışı veya hasar sonrası ihbar yükümlülüğü olabilir. Bunların doğduğu aşamalar ve hukuki sonuçları aynı değildir. Geç bildirim ileri sürülüyorsa sigortalının hasarı ne zaman öğrendiği, ne zaman ve hangi kanaldan bildirdiği, gecikmenin incelemeye etkisi araştırılır. Başvuru ekran kayıtları, e-postalar, çağrı merkezi işlem numarası ve teslim alındı belgeleri önemlidir. Yanlış beyan iddiasında ise sorulan soru ile verilen yanıt ve sigortacının poliçeyi hangi bilgiyle düzenlediği incelenmelidir. Bir yükümlülük ihlalinin sonuçları somut TTK hükmü ve sözleşme şartları değerlendirilmeden kesinleştirilemez.
Tazminat miktarı, eksik sigorta ve muafiyet hesabı
Hasar bedeli talebinde zarar gören malın hasar öncesi durumu, onarım veya ikame bedeli, hurda değeri ve varsa başka kaynaktan sağlanan ödeme ayrı kalemler halinde ele alınmalıdır. Sigorta bedeliyle sigorta değerinin farklı olması eksik sigorta hükümlerini gündeme getirebilir; ancak her poliçede tek hesap yöntemi uygulanmaz. Muafiyet oranı ve hasar başına limit, tazminat sonucunu etkileyebilir. Örneğin bir fabrikada aynı olayda üç makine zarar gördüğünde, muafiyetin makine başına mı olay başına mı uygulanacağı poliçe yorumuna bağlıdır. Muhasebe kayıtları, teklif faturaları ve bağımsız ekspertiz hesapları karşılaştırılmalı; “tüm zarar ödensin” gibi belirsiz talepler yerine denetlenebilir hesap sunulmalıdır.
Başvuru dosyasında bulunması gereken belgeler
Poliçe ve tüm zeyilnameler, prim ödeme bilgileri, hasar ihbarı, sigortacının yanıtları, ekspertiz raporu, olay tutanakları, teknik servis belgeleri, bakım kayıtları, zarar kalemlerinin faturaları ve tarafların yazışmaları birlikte saklanmalıdır. Ayrıca işyeri faaliyetindeki değişiklikler, depo veya stok yeri farklılıkları ve sigortalı malın mülkiyetine ilişkin belgeler olayına göre önem kazanır. Başvuru dilekçesinde hangi hasarın hangi teminattan karşılanmasının istendiği ve sigortacının hangi ret gerekçesine itiraz edildiği açık yazılmalıdır. Birden çok poliçe veya sorumlu kişi varsa alacağın hangi hukuki ilişkiye dayandığı da ayrıştırılmalıdır. Belgelerin kronolojik düzenlenmesi bilirkişi incelemesini kolaylaştırır.
Uyuşmazlık yolunu seçerken nelere dikkat edilir?
İlk aşamada sigortacıya yazılı başvuru ve gerekçeli yanıtın alınması, uyuşmazlığın kapsamını netleştirir. Sigorta Tahkim Komisyonuna başvuru olanağı, komisyonun görev alanı ve başvuru koşullarına göre değerlendirilir; her ticari uyuşmazlığın aynı yola otomatik olarak götürülebileceği varsayılmamalıdır. Mahkemede dava düşünüldüğünde ticari dava niteliği, dava şartı arabuluculuk kapsamı, yetki ve zamanaşımı ayrıca incelenir. Ret yazısı, poliçe istisnası ve tazminat hesabı ayrı tartışma konularıdır; dilekçede bunlar birbirine karıştırılmamalıdır. Belirsiz bir zarar kalemi için tahmini rakam yazmak yerine, hangi belgenin hangi kalemi doğrulayacağı ve gerektiğinde bilirkişiden ne isteneceği gösterilmelidir.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve somut uyuşmazlığa uygulanabilen poliçe genel/özel şartları esas alınmalıdır.