Borçlunun malvarlığı yalnız kendi elindeki mallardan ibaret değildir. Banka hesabı, müşteriden olan alacak, kira alacağı veya başka bir üçüncü kişide bulunan hak da icra takibinde haczedilebilir. İcra ve İflas Kanunu m. 89, bu haczin üçüncü kişiye haciz ihbarnamesi gönderilerek yürütüldüğü özel bir usul düzenler. Sürelerin kaçırılması özellikle üçüncü kişi bakımından ciddi sonuç doğurabildiğinden, ihbarnamenin hangi aşamada olduğu ve gerçekte borç veya mal bulunup bulunmadığı ayrı ayrı incelenmelidir.

İİK m. 89 haczi hangi alacakları kapsar?

İİK m. 89; hamiline ait olmayan veya ciro edilebilir bir senede bağlı bulunmayan alacak ve diğer talep hakları ile borçlunun üçüncü kişi elindeki taşınır mallarının haczini düzenler. Uygulamada banka mevduatı, cari hesap alacağı, kira alacağı, hakediş ve ticari ilişkiden doğan alacaklar bu kapsamda gündeme gelir. Haciz, takip borçlusunun üçüncü kişiden olan hakkına yönelir; üçüncü kişinin kendi malvarlığı takip borcunun konusu haline gelmez.

Birinci haciz ihbarnamesi ne sonuç doğurur?

Birinci haciz ihbarnamesi üçüncü kişiye, borcu artık takip borçlusuna değil icra dairesine ödemesi veya borçluya ait malı teslim etmemesi gerektiğini bildirir. Haczin etkisi, ihbarnamede belirtilen kapsam ve miktar çerçevesinde değerlendirilir. Üçüncü kişinin gerçekten borçlu olup olmadığı, ihbarname tebliğ edildiği andaki hukuki ve fiili duruma göre önem taşır.

Üçüncü kişinin itiraz süresi nedir?

Üçüncü kişi borcu bulunmadığını, malın elinde olmadığını, borcun daha önce ödendiğini veya kanunda belirtilen başka bir itiraz sebebini ileri sürecekse birinci haciz ihbarnamesinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine bildirimde bulunmalıdır. İtiraz yazılı veya sözlü yapılabilir. Süre hesabında elektronik veya fiziki tebligatın tarihi özellikle kontrol edilmelidir.

İkinci haciz ihbarnamesi ne zaman gönderilir?

Birinci haciz ihbarnamesine süresinde itiraz edilmezse kanundaki usul uyarınca ikinci haciz ihbarnamesi gündeme gelir. Bu aşamada üçüncü kişiye, borcun veya malın zimmetinde sayıldığı ve ikinci ihbarnameye karşı da kanuni sürede itiraz edebileceği bildirilir. Dosyada yalnız birinci ihbarnamenin varlığına bakılarak sonucun kesinleştiği varsayılmamalıdır; tebligat zinciri bütünüyle incelenmelidir.

Üçüncü haciz ihbarnamesi ve menfi tespit yolu

İkinci ihbarnameye de süresinde itiraz edilmemesi halinde üçüncü haciz ihbarnamesiyle üçüncü kişiye parayı icra dairesine ödemesi veya malı teslim etmesi, aksi halde kanunda öngörülen süre içinde menfi tespit davası açması gerektiği bildirilir. Bu aşama, takip borçlusunun açtığı menfi tespit davasından farklıdır; dava üçüncü kişinin takip borçlusuna borçlu olmadığının tespitine yönelir.

Bankalara gönderilen haciz ihbarnamelerinde nelere bakılır?

Bankalar bakımından hesabın varlığı, bakiyenin haciz anındaki durumu, hesap üzerindeki başka kısıtlamalar ve ihbarnamenin hangi birime tebliğ edildiği önem taşır. Adalet Bakanlığı uygulama yazılarında da haciz ihbarnamesinin tüzel kişinin hangi merkez veya şubesine tebliğ edildiği ve muhatap bilgilerinin doğru kurulması üzerinde durulmaktadır. Dosyadaki banka cevabı ile UYAP kayıtları birlikte okunmalıdır.

Haciz müzekkeresi ile haciz ihbarnamesi aynı şey midir?

Her yazı İİK m. 89 anlamında haciz ihbarnamesi değildir. İcra dairesinin üçüncü kişiye yalnız haciz konulduğunu bildiren müzekkeresi ile m. 89'daki sonuçları ve itiraz sürelerini içeren haciz ihbarnamesi aynı hukuki rejime tabi değildir. Özellikle üçüncü kişinin zimmetinde sayılma ve menfi tespit sonuçları bakımından belgenin niteliği belirleyicidir.

Yanlış veya süresi geçmiş itirazda ne olur?

İtirazın yanlış dosyaya verilmesi, tebligat tarihinin hatalı hesaplanması veya yedi günlük sürenin geçirilmesi sonraki ihbarname aşamalarını tetikleyebilir. Buna karşılık usulsüz tebligat iddiası, öğrenme tarihi ve tebligatın düzeltilmesi gibi meseleler somut dosyanın kayıtları üzerinden değerlendirilir. Sadece “borcum yoktu” savunması, usuli sürelerin kaçırılmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Dosyada ilk hangi belgeler kontrol edilmelidir?

Birinci olarak takip dosyasındaki haciz talebi ve ihbarname örnekleri; ikinci olarak her ihbarnamenin tebliğ mazbatası; üçüncü olarak üçüncü kişinin icra dairesine verdiği cevaplar incelenmelidir. Banka veya ticari ilişki söz konusuysa hesap hareketleri, sözleşmeler, faturalar ve mahsup kayıtları da haciz tarihindeki gerçek borç durumunu göstermek bakımından önemlidir.

Haciz ihbarnamesi ile istihkak iddiası arasındaki fark

İstihkak, haczedilen bir malın takip borçlusuna değil üçüncü kişiye ait olduğu iddiasına odaklanır. Haciz ihbarnamesi ise çoğunlukla takip borçlusunun üçüncü kişiden olan alacağı veya üçüncü kişi elindeki malı üzerinde sonuç doğurur. Aynı icra dosyasında her iki kurumla karşılaşılabilse de süreleri, tarafları ve ispat konusu farklıdır.

Üçüncü kişinin hangi sıfatla muhatap olduğunu belirleme

Temsili durumda borçlunun bir müşterisinden alacağı olduğu ileri sürülerek müşteriye haciz ihbarnamesi gönderilsin. Muhatap, takip borçlusu değil, borçluya borcu veya onun malı bulunduğu ileri sürülen üçüncü kişidir. Üçüncü kişinin gerçekten mevcut bir borcunun bulunması, borcun vadesi, önceki ödeme veya mahsup kayıtları ve muhatap olunan ihbarnamenin türü ayrı ayrı incelenmelidir. “Ben asıl takipte taraf değilim” ifadesi tek başına ihbarnameye cevap gerekliliğini ortadan kaldıran evrensel bir kural gibi sunulmamalıdır.

İhbarname silsilesi ve belgelerin tutarlılık kontrolü

İİK m.89 kapsamındaki işlemlerde tebliğ tarihleri, verilen yanıtlar ve takip eden işlemler kronolojik olarak ayrı satırlarda izlenmelidir. Bir ihbarnameye verilen açıklamayı sonraki belgenin otomatik yanıtı sanmak hatalı olabilir. Ticari ilişki varsa cari hesap, fatura, teslim, mahsup ve ödeme belgelerinin hangi tarihe ait olduğu belirlenmelidir. Üçüncü kişinin sorumluluğu ve başvuru yolları somut tebligat ve işlem aşamasına bağlı olduğundan, yalnız genel bir metinden hareketle kesin süre veya kesin sorumluluk sonucu çıkarılmamalıdır.

İlgili hukuki konular

Bu konuyla bağlantılı diğer rehberler:

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin