Vesayet makamının kararına karşı izlenecek yol, kararın niteliğine ve hangi merci tarafından verildiğine bağlıdır. Tebliğ veya öğrenme tarihi, denetim makamının yetkisi ve itiraz nedenleri netleştirilmeden tüm vesayet kararlarına tek bir başvuru şablonu uygulanamaz.
Şikayet ve itirazın farkı
TMK 461 vasinin işlemlerine ilk şikayeti ve vesayet makamının kararına karşı itirazı ayrı düzenler.
Süre
Vesayet makamı kararına karşı tebliğden itibaren on gün içinde denetim makamına itiraz edilebilir.
İtirazın kapsamı
İtiraz dilekçesinde kararın hangi yönünün hukuka veya kısıtlının menfaatine aykırı olduğu somutlaştırılmalıdır.
Belgeler
Tebliğ belgesi, karara konu hesap ve yazışmalar ile itiraz nedenini destekleyen belgeler eklenmelidir.
Görevli merci
Somut vesayet dosyasında vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir.
İtirazdan önce hangi hususlar incelenmeli?
Kararın vesayet makamınca mı yoksa denetim makamınca mı verildiği tespit edilmelidir. Farklı makam kararlarını aynı dilekçe ve başvuru yolu altında toplamak usul hatasına yol açabilir.
İtirazın dayandığı karar, tebliğ veya öğrenme tarihi ve itiraz eden kişinin sıfatı belgeleriyle belirlenmelidir. Süre hesabı somut usule göre yapılmalı, yalnız kararın tarihi esas alınmamalıdır.
Malvarlığının satışı, vasi hesaplarının onaylanması ve vasinin görevden alınması gibi farklı taleplerde itirazın kapsamı değişir. İstenen sonuç, kararın hangi kısmının niçin düzeltilmesi gerektiğini göstermelidir.
Vesayet makamı ve denetim makamı farkı
Vesayet hukukunda sulh hukuk mahkemesinin vesayet makamı olarak verdiği kararlar ile asliye hukuk mahkemesinin denetim makamı sıfatıyla yaptığı inceleme farklı aşamalardır. Kararın adı tek başına izlenecek yolu belirlemez; kararın konusu, başvurucunun sıfatı ve Türk Medeni Kanunu'ndaki özel usul birlikte değerlendirilir. Vasinin bir işlemi ile vesayet makamının bu işleme ilişkin kararı da aynı şikayet konusu değildir. Önce hangi işlem veya kararın kaldırılmasının istendiği açık biçimde belirlenmelidir.
Şikayet ve itiraz kavramlarının ayrılması
Vesayet altındaki kişinin veya ilgili kişinin vasinin işlem ve eylemlerinden şikayet etmesi ile vesayet makamının kararına karşı denetim makamına itiraz etmesi farklı aşamalardır. Dilekçede “vasi görevini kötüye kullandı” iddiasıyla “mahkeme kararı hukuka aykırıdır” iddiası ayrıştırılmalıdır. Karar yazısının tarihi, tebliğ bilgisi ve başvuranın karardan ne zaman haberdar olduğu dosyada gösterilmelidir. İtiraz için öngörülen kanuni sürenin hangi olaya bağlandığı incelenmeden yalnız karar tarihinden hesap yapılmamalıdır.
Menfaat ve başvuru sıfatı
Her üçüncü kişinin vesayet dosyasındaki bütün kararlara itiraz yetkisi bulunduğu söylenemez. Başvurucunun vesayet altındaki kişiyle ilişkisi ve kararın hukuki menfaatini nasıl etkilediği açıklanmalıdır. Örneğin taşınmazla ilgili bir izin kararına itiraz eden kişinin yalnız genel şüphe belirtmesi yerine taşınmazın niteliği, satışın gerekçesi ve olası çıkar çatışmasını somut olaylarla göstermesi gerekir. Kararı veren mahkemeden dosya örneği alma ve gerekli belgeleri talep etme imkanları da başvuru sıfatına göre değerlendirilir.
Malvarlığını koruma amacı ve somut delil
Vasi hesabına, envantere veya satım iznine ilişkin itirazlarda vesayet altındaki kişinin menfaatinin hangi yönden zedelendiği somutlaştırılmalıdır. Taşınmaz rayici, banka hareketleri, değerleme raporu, kira gelirleri ve vasinin yaptığı harcamaların belgeleri önemli olabilir. Bir işlemin ekonomik açıdan sakıncalı olduğu ileri sürülüyorsa alternatif çözümün ne olduğu da belirtilmelidir. Çıkar çatışması iddiasında vasinin karşı tarafla hukuki veya ekonomik ilişkisi somut belgelerle gösterilebilir. Yalnız soyut güvensizlik hissi, her kararın kaldırılması için yeterli gerekçe olarak sunulmamalıdır.
Dilekçe ve sonuç talebi
Başvuruda vesayet dosya numarası, itiraz edilen kararın tarih ve sayısı, öğrenme veya tebliğ tarihi, başvuru sıfatı, somut gerekçeler ve belgeler bulunmalıdır. Sonuç kısmında yalnız “gereğinin yapılması” denilmesi yerine hangi kararın kaldırılması, hangi eksikliğin giderilmesi veya hangi incelemenin yapılmasının istendiği belirtilmelidir. Koruyucu geçici önlem gerekiyorsa bu talep ayrıca gerekçelendirilmelidir. Vesayet dosyasındaki diğer ilgililerin dinlenmesi veya hesap incelemesi gerektiği düşünülüyorsa hangi uyuşmazlık için buna ihtiyaç duyulduğu açıklanmalıdır.
Somut örnek: taşınmaz satışı izni
Vesayet makamı, vesayet altındaki kişinin ihtiyaçları için bir taşınmazın satışına izin vermiş olabilir. Yakını, satışın rayiç değerin altında yapılacağını ve daha az müdahaleci bir çözüm bulunduğunu düşünüyorsa hangi karara, hangi sıfatla ve hangi delillerle karşı çıktığını belirtmelidir. İtiraz konusu mahkemenin izin kararıysa bu kararın denetim yolu ile vasinin satış hazırlıklarına ilişkin şikayet aynı şekilde ele alınmaz. Değerleme raporu, satışın gerekçesi ve nakit ihtiyacını gösteren bilgiler iddianın somutlaştırılmasına yardımcı olur.
İlgili başvuru örneği
Öğrenme tarihi ve işlem türü dosyada nasıl gösterilmeli?
Bir kısıtlının taşınmazı hakkında izin kararı verildiğini sonradan öğrenen yakının başvurusunda, yalnız karar tarihinden hareketle süre hesabı yapılması yanıltıcı olabilir. Kararın kime tebliğ edildiği, başvuranın hangi sıfatla hareket ettiği, ileri sürdüğü itirazın doğrudan izin kararına mı yoksa vasinin davranışına mı yöneldiği ayrı belgelerle ortaya konulmalıdır.
Başvuru dilekçesine karar örneği, varsa tebliğ kayıtları, taşınmazın güncel bilgileri ve menfaat çatışması iddiasını destekleyen belgeler eklenebilir. Mahkemeden istenen sonucun kararın değiştirilmesi, denetim ya da koruyucu önlem olup olmadığı açıkça yazılmalıdır.
Hukuki kaynaklar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu esas alınmalıdır.