Vesayet altındaki kişinin varlıklarının deftere yazılması ve korunması. Başvuru ve dava yolu, somut olayın koşullarına ve Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre belirlenmelidir.

Malvarlığı tespiti

Vasi göreve başlarken vesayet altındaki kişinin malvarlığına ilişkin defter ve dayanak kayıtların düzenlenmesi gerekir.

Eksik kalan varlıklar

Tapu, bankalar, şirket payları ve alacaklar bakımından mevcut kayıtlarla defter karşılaştırılmalıdır.

Koruma önlemleri

Malvarlığının niteliğine göre vesayet makamının talimat ve gözetim yetkileri kullanılabilir.

Denetimle ilişkisi

Defter eksikliği ile sonradan verilen hesap raporunun yanlışlığı farklı sorunlardır; başvuru türü buna göre seçilir.

Başvuru içeriği

Eksik varlık kalemi, kayıt kaynağı ve korunması gereken risk somut olarak belirtilmelidir.

Vasinin göreve başlamasında defterin rolü

Vesayet altındaki kişinin malvarlığı defteri, vasiye geçen yönetim görevinin başlangıç durumunu ortaya koyar. Türk Medeni Kanunu m. 438 gereğince vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine vasi ile vesayet makamının görevlendireceği kişi tarafından vakit geçirilmeksizin defter tutulur. Defter, ileride verilecek hesapların hangi varlıklara dayandığını izlemeyi kolaylaştırır. Bu nedenle yalnız “bankada şu kadar para bulunuyor” şeklindeki yaklaşık beyan yeterli olmayabilir; taşınmazın konumu, tapu bilgileri, alacak hakkının dayanağı, borç ve rehin kayıtları gibi malvarlığının gerçek durumunu açıklayan unsurlar da gözden geçirilir. Defter tutma işlemi, vasiye her malı serbestçe satma yetkisi vermez.

Deftere hangi varlıklar ve kayıtlar alınır?

Tapu kayıtlı taşınmazlar, taşıtlar, banka hesapları, yatırım araçları, şirket ortaklık payları, kira alacakları, üçüncü kişilerden olan diğer alacaklar ve değerli taşınırlar ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Banka hesabında bakiye varsa hesap dökümünün hangi tarihe ait olduğu belirtilmeli; şirket ortaklığında pay oranı ve varsa değerleme ihtiyacı gösterilmelidir. Taşınmazın kira getirisi ile taşınmazın değeri birbirinden ayrı kalemlerdir. Ayrıca ipotek, haciz veya diğer sınırlamalar bulunuyorsa bunları gizleyen bir envanter gerçeği yansıtmaz. Defterin dayanak belgeleriyle eşleştirilmesi, sonradan “bu mal hiç yoktu” veya “değeri farklıydı” iddialarını değerlendirebilmek için önemlidir.

Rayice ilişkin belirsizlikler nasıl gösterilir?

Malvarlığının tahmini değeri, kesin satış bedeli veya mahkemenin nihai değer tespitiyle aynı değildir. Özellikle taşınmaz, işletme payı veya ticari alacak gibi varlıklarda değerleme zamanı ve yönteminin açıklanması gerekir. Deftere yazılan rakamın hangi emsal veya belgeye dayandığı gösterilebilir; taraflar arasındaki görüş ayrılığı ayrı not edilebilir. Vasi göreve başladığında henüz tahsil edilmemiş bir alacağı nakit para gibi kaydetmemeli; alacağın kime karşı, hangi belgeye dayanarak ve hangi vadede ileri sürülebileceğini açıklamalıdır. Tartışmalı bir borç da kesinleşmiş ödeme yükümlülüğü gibi yazılmamalı, itiraz ve dava bilgisiyle gösterilmelidir.

Eksik mal veya gizlenen hesap nasıl araştırılır?

Eksiklik şüphesinde ilk adım defterdeki varlık listesiyle tapu kayıtlarını, banka yazılarını, veraset bilgilerini, kira sözleşmelerini ve elde bulunan muhasebe belgelerini karşılaştırmaktır. Vasi, vesayet makamının talimatları çerçevesinde kayıtların getirtilmesini isteyebilir. Örneğin kişinin geçmişte kira aldığı bilinen bir taşınmazın defterde bulunmaması, taşınmazın devredilip devredilmediği veya kayıtların eksik getirilip getirilmediği yönünden araştırma gerektirir. Her fark kötü niyet veya usulsüzlük değildir; kayıt tarihi, müşterek mülkiyet, vekalet ilişkisi gibi açıklamalar incelenmelidir. Eksik varlık iddiasında hesap numarası, tapu parseli veya sözleşme gibi somut tanımlayıcı bilgi sunulması incelemeyi hızlandırır.

Vesayet makamı ve denetim makamının işlevi

Defterin düzenlenmesi ve yönetim işlemlerinin gözetimi bakımından vesayet makamı temel bir görev üstlenir. TMK 438, koşulları varsa denetim makamının resmi defter tutulmasına karar verebilmesine de imkan tanır. Sıradan malvarlığı defteriyle resmi defterin hukuki etkisi aynı değildir; ikincisi hakkında kanunun öngördüğü daha özel sonuçlar vardır. Bir banka hesabının deftere eklenmesi gerektiği iddiasıyla, malvarlığının bütününün resmi deftere bağlanması istemi ayrı gerekçeler gerektirir. Bu nedenle başvuru dilekçesinde istenen işlemin türü, hangi dosyada yürütüleceği ve neden gerekli olduğu açık yazılmalıdır. Vesayet makamına yapılan başvuru otomatik olarak istinaf veya denetim makamına itiraz anlamına gelmez.

Vesayet altındaki kişinin katılımı ve korunması

TMK 438, vesayet altındaki kişinin ayırt etme gücü varsa olanak bulunduğunda defter tutulurken hazır bulundurulmasını öngörür. Bu düzenleme, malvarlığının tespitinin yalnız diğer aile üyelerinin beyanına bırakılmaması bakımından önem taşır. Kişinin açıklamaları, düzenli kira tahsilatı, saklanan değerli eşya veya üçüncü kişide bulunan evrakın bulunmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte sağlık ve korunma ihtiyacı dikkate alınmadan katılım zorlanmamalıdır. Kıymetli evrak ve önemli belgelerin güvenli yerde saklanması meselesi TMK 439 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Defter tutmak ile varlıkların günlük yönetimi, satış izni veya harcamaların onaylanması ayrı vesayet işlemleridir.

İtiraz ve tamamlatma talebinde ne yazılmalı?

Defter eksikse dilekçede vesayet dosya numarası, eksik veya yanlış yazılmış varlık, bu varlığın neden kişiye ait olduğuna ilişkin kanıt ve istenen tamamlama işlemi ayrı gösterilmelidir. Sadece “vasinin tüm malvarlığını sakladığını düşünüyorum” biçimindeki genel iddia yeterli olmayabilir. Talep, hesap dökümünün getirtilmesi, taşınmaz bilgilerinin karşılaştırılması, değerleme yapılması veya defterdeki belirli kalemin düzeltilmesi şeklinde somutlaştırılabilir. Vasi görevini kötüye kullanıyorsa bu ayrıca vasinin işlemine şikayet veya sorumluluk tartışması doğurabilir; fakat her defter farkı doğrudan vasi değiştirme istemi değildir. Başvuruda tarihli belge listesi ve alternatif açıklamalar bulunması, mahkemenin gerekli incelemeyi belirlemesini kolaylaştırır.

İlgili başvuru örneği

Vesayet Altındaki Kişinin Malvarlığı Defterinin Düzenlenmesi Talebi örneği somut malvarlığı kayıtlarına, vesayet dosyasına ve vesayet makamına göre uyarlanmalıdır.

Hukuki kaynaklar

Birincil kaynaklar: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 438–439 ve vesayet defterinin düzenlenmesine ilişkin resmi uygulama kuralları; Adalet Bakanlığı mevzuat kayıtları.