Anonim şirkette pay sahibi olmanın temel sonuçlarından biri taahhüt edilen sermayenin usulüne uygun biçimde şirkete ödenmesidir. Sermaye borcunun süresinde yerine getirilmemesi yalnız bir alacak uyuşmazlığı değildir; temerrüt faizi, pay sahipliği haklarının kaybı ve şirketin tazminat talepleri gibi sonuçlara yol açabilir.

Sermaye taahhüdü ne zaman ödenmelidir?

Ödeme zamanı şirketin kuruluş veya sermaye artırımı sürecindeki kararlar, esas sözleşme ve yönetim kurulunun kanuna uygun çağrısı dikkate alınarak belirlenir. Pay sahibi, usulüne uygun olarak talep edilen sermaye borcunu belirlenen süre içinde yerine getirmelidir.

Temerrüt için ayrıca ihtar gerekir mi?

TTK m. 482, sermaye koyma borcunu süresinde yerine getirmeyen pay sahibinin ihtara gerek olmaksızın temerrüt faizi ödemekle yükümlü olduğunu düzenler. Buna karşılık pay sahipliği haklarından yoksun bırakma sürecinde m. 483 kapsamındaki özel çağrı ve ihtar usulü ayrıca uygulanır.

Temerrüt faizinden başka hangi sonuçlar doğabilir?

Yönetim kurulu şartları oluştuğunda mütemerrit pay sahibini iştirak taahhüdünden ve kısmi ödemelerden doğan haklarından yoksun bırakabilir, ilgili payı satabilir ve pay senetlerini iptal edebilir. Esas sözleşmede sözleşme cezası da öngörülmüş olabilir.

Iskat nedir?

Iskat, sermaye borcunu yerine getirmeyen pay sahibinin kanundaki şartlarla pay sahipliği haklarından çıkarılması sonucunu doğuran ağır bir yaptırımdır. İşlem için kanundaki ihtar ve ilan usulüne uyulması gerekir; yalnız ödeme gecikmesi var diye kendiliğinden gerçekleşmez.

Kısmi ödeme yapılmışsa ne olur?

Pay sahibinin sermayenin bir kısmını ödemiş olması, kalan borç bakımından temerrüdü engellemez. Iskat uygulanırsa daha önce yapılan kısmi ödemenin hukuki sonucu da TTK m. 482 çerçevesinde değerlendirilir. Şirket kayıtlarının ödeme tarih ve tutarını açık göstermesi gerekir.

Şirket ayrıca zarar talep edebilir mi?

TTK m. 482 şirketin tazminat haklarını saklı tutar. Sermaye borcunun ödenmemesi nedeniyle şirketin finansman maliyeti veya başka somut zararı oluşmuşsa, zarar ile temerrüt arasındaki bağ ayrıca ispatlanmalıdır.

Sermaye borcu şirket ortağına karşı takibe konu edilebilir mi?

Muaccel hale gelmiş sermaye borcu şirketin alacağıdır. Şirket, yasal ve sözleşmesel usule göre alacağın tahsili için başvurabilir. Ancak ıskat yoluyla takip ve genel alacak tahsili birbirinden farklı sonuçlar doğurduğundan şirket organlarının hangi yolu kullandığı açık olmalıdır.

Yönetim kurulu işlem yapmazsa sorumluluk doğar mı?

Sermaye alacağının uzun süre tahsil edilmemesi şirket malvarlığını etkileyebilir. Yönetim kurulunun kanuni görevlerini yerine getirip getirmediği ve eşit işlem ilkesine uygun davranıp davranmadığı somut olayda yönetici sorumluluğu bakımından değerlendirilebilir.

Pay sahipleri arasında eşit işlem ilkesi neden önemlidir?

Aynı durumda bulunan pay sahiplerinden yalnız birine süre tanınması veya bir kısmına yaptırım uygulanıp diğerlerine uygulanmaması, eşit işlem ilkesi bakımından tartışma yaratabilir. Farklı işlemin objektif gerekçeye dayanması gerekir.

Uyuşmazlıkta hangi kayıtlar incelenmelidir?

Esas sözleşme, sermaye artırımı veya kuruluş belgeleri, yönetim kurulu çağrısı, banka dekontları, pay defteri, ihtar ve ilan belgeleri ile muhasebe kayıtları birlikte incelenmelidir. Borcun doğumu, muacceliyeti ve ödeme durumu belge üzerinden kurulmalıdır.

Sermaye artırımlarında eski ve yeni pay sahipleri nasıl etkilenir?

Sermaye artırımında taahhüdün kim tarafından ve hangi paylar için üstlenildiği açık olmalıdır. Rüçhan hakkının kullanılması, iştirak taahhüdü ve ödeme çağrısı birbirinden ayrılarak incelenir. Payın sonradan devredilmiş olması da sermaye borcunun kimin üzerinde bulunduğu konusunda sözleşme ve kanun hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Temerrüt kaydı ticaret sicilinde görünür mü?

Sermaye borcunun ödenmemesi esasen şirket ile pay sahibi arasındaki borç ve pay sahipliği ilişkisini etkiler. Iskat veya paya ilişkin iptal ve yeni pay çıkarılması gibi işlemler söz konusu olduğunda şirket kayıtları ve gerekli ilanlar önem kazanır. Muhasebe kaydı ile pay defteri ve ilan sürecinin birbirini doğrulaması gerekir.

İlgili hukuki konular

Taahhüdün doğumu, çağrı ve ödeme belgeleri

Anonim şirkette pay sahibinin sermaye koyma borcu ile şirketin nakit ihtiyacının bulunması aynı kavram değildir. Önce esas sözleşme ve sermaye artırımı belgelerinde üstlenilen pay tutarı, ödenmiş bölüm ve bakiye tutar tespit edilir. Yönetim kurulunun ödeme çağrısı, çağrının içeriği ve şirkete yapılan transfer kayıtları kronolojik incelenmelidir. Şirket muhasebesindeki bir borç kaydının hangi hukuki işleme dayandığı açıklanmadıkça pay sahibi hakkında otomatik temerrüt sonucu çıkarılamaz. Nakdi ve ayni sermaye taahhütlerinde ifa mekanizmaları farklıdır; ayni sermayeye ilişkin değerleme ve devir belgeleri ayrıca gözden geçirilir. Ödemenin başka bir şirket hesabına yapılması veya borç mahsubu iddiası varsa açıkça belgelenmelidir.

Iskat ve temerrüt sonuçlarının ayrı değerlendirilmesi

TTK'nın sermaye koyma borcuna ilişkin düzenlemelerinde gecikme faizi, zarar ve belirli koşullarda pay sahipliği haklarını etkileyebilen yaptırımlar ayrı ayrı ele alınır. Iskat gibi ağır sonuçlar yalnız ödeme yapılmamasına dayanılarak usulsüz bir bildirimle uygulanamaz; ilgili karar ve ilan prosedürleri kontrol edilmelidir. Genel kurul kararı, yönetim kurulu tutanağı ve varsa sermaye artırımı tescil kayıtları arasındaki uyum denetlenmelidir. Şirketin bütün ortaklardan eşit olmayan biçimde ödeme talep etmesi ya da daha önce yapılan ödemeleri hesaba katmaması başka itirazlar doğurabilir. Takip veya dava açılacaksa talep edilen asıl alacak, faiz ve giderler ayrı gösterilmelidir.

Somut dosya örneği ve kontrol noktaları

Örnek dosyada sermaye artırımı kararı alınmış, ortaklardan bir kısmı taahhütlerini ödemiş, bir kısmı ise önceki şirkete verdiği borçtan mahsup talep etmiş olabilir. Bu durumda sermaye taahhüdünün koşulları, ödeme türü ve mahsup imkanının hukuki dayanağı incelenmeden tüm ortaklara aynı ihtar gönderilmesi sorun yaratır. Tescil edilen sermaye artırım tutarı ile fiilen yatırılan bedel ayrı sütunlarda gösterilmelidir. Genel kurul ve yönetim kurulu kararları, banka dekontları, ticaret sicili kayıtları ve muhasebe fişleri birbirini doğrulamalıdır. Pay sahibinin ödeme yükümlülüğünün vadesi, şirkete yöneltilen diğer alacaklarla karıştırılmamalıdır. Iskat prosedürü uygulanacaksa hangi paylara ilişkin olduğu, bildirimin muhataba nasıl ulaştırıldığı ve kanuni adımların tam izlenip izlenmediği araştırılır. Şirketin kendi alacağını tahsil etme ihtiyacı prosedür eksikliğini ortadan kaldırmaz. Pay sahibinin “ödeme yaptım” savunması da yalnız sözlü beyana bırakılmaz; ödemenin şirket hesabına ve ilgili sermaye borcuna bağlanması gerekir. Talep dilekçesinde asıl borçla temerrüt sonuçları ayrı başlıklarda istenmelidir.

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin