Cari Hesap Alacağının Tahsili ve İspatı

Ticari ilişkilerde taraflar aylar veya yıllar boyunca çok sayıda fatura, ödeme, iade ve mahsup işlemi yapabilir. Uyuşmazlık çıktığında “cari hesapta şu kadar borç görünüyor” demek tek başına yeterli olmayabilir. Alacağın dayanağının, teslim veya hizmetin ve bakiye hesabının belgelerle kurulması gerekir.

Cari hesap alacağı nedir?

Uygulamada “cari hesap” sözü iki farklı anlamda kullanılabilir. Taraflar Türk Ticaret Kanununda düzenlenen gerçek anlamda bir cari hesap sözleşmesi kurmuş olabilir veya yalnızca ticari ilişkinin borç-alacak hareketlerini muhasebe hesabında izliyor olabilir. Uyuşmazlıkta önce ilişkinin hukuki niteliği belirlenmelidir.

Cari hesap mutabakatı alacağı ispatlar mı?

Tarafların belirli bir tarih itibarıyla bakiye üzerinde yazılı biçimde mutabık kalması güçlü bir delil oluşturabilir. Ancak belgenin kim tarafından imzalandığı, şirketi bağlama yetkisi, mutabakatın hangi dönemi kapsadığı ve sonradan yapılan ödeme veya iadeler birlikte değerlendirilir.

Fatura tek başına yeterli midir?

Fatura ticari ilişkinin önemli belgelerinden biridir ancak her durumda malın teslim edildiğini veya hizmetin eksiksiz ifa edildiğini tek başına kanıtlamaz. İrsaliye, teslim tutanağı, sipariş kaydı, e-posta, banka hareketi ve ticari defter kayıtları fatura ile birlikte değerlendirilmelidir.

Ticari defterler nasıl delil olur?

Usulüne uygun tutulmuş ticari defterler, kanundaki koşullar altında ticari davalarda delil niteliği taşıyabilir. Defter kayıtlarının karşı tarafın kayıtlarıyla uyumu, açılış ve kapanış tasdikleri ile dayanak belgeler önemlidir. Muhasebe kaydı gerçek bir ticari işlemin yerine geçmez; kaydın dayanağı ayrıca incelenebilir.

Cari hesap alacağı için icra takibi yapılabilir mi?

Muaccel para alacağı için ilamsız icra takibi başlatılabilir. Borçlu ödeme emrine itiraz ederse takip durabilir ve alacaklı itirazın iptali veya şartları varsa itirazın kaldırılması gibi yollara başvurabilir. Takip öncesinde bakiye hesabının ve faiz başlangıcının doğru kurulması önemlidir.

Dava açmadan önce arabuluculuk gerekir mi?

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava şartı arabuluculuk gündeme gelebilir. Talep kalemleri ve faiz isteği arabuluculuk başvurusunda açık kurulmalıdır; sonradan açılacak davanın kapsamı bakımından başvuru içeriği önem taşır.

Faiz hangi tarihten itibaren istenir?

Faizin başlangıcı; sözleşmede kararlaştırılmış vade, fatura ve ödeme koşulları, temerrüt ihtarı veya ticari ilişkinin özelliklerine göre değişebilir. Her cari hesap bakiyesine aynı tarihten otomatik faiz yürütülmesi doğru olmayabilir. Her kalemin muacceliyet tarihi ve varsa hesap devreleri incelenmelidir.

Tahsilat dosyası hazırlanırken ne toplanmalı?

Sözleşmeler, siparişler, faturalar, irsaliyeler, banka dekontları, cari hesap ekstresi, mutabakatlar, e-postalar ve ticari defter kayıtları birlikte toplanmalıdır. Özellikle kısmi ödeme, iade, iskonto veya mahsup varsa bunların bakiyeye etkisi açık bir hesap tablosuyla gösterilmelidir.

Gerçek anlamda cari hesap sözleşmesi ile açık hesap neden ayrılmalıdır?

TTK’daki cari hesap sözleşmesinde taraflar, karşılıklı alacaklarını tek tek istemek yerine belirli hesap devreleri sonunda ortaya çıkan bakiyeyi talep etmeyi kararlaştırır. Ticari hayatta “cari hesap ekstresi” adı verilen her muhasebe dökümü ise bu nitelikte bir sözleşmenin bulunduğunu göstermez; çoğu zaman yalnız açık hesap şeklinde yürüyen ticari ilişkinin kaydıdır.

Bu ayrım; alacağın ne zaman muaccel olduğu, hangi kalemlerin bağımsız olarak talep edilebileceği ve faiz hesabı bakımından önem taşır. Dosyada sözleşme, mutabakat metinleri ve tarafların uygulaması birlikte incelenmelidir.

Ticari defter ve mutabakat kayıtları nasıl birlikte değerlendirilir?

HMK ve TTK’nın ticari defterlere ilişkin hükümleri uyarınca usulüne uygun ticari defterler belirli şartlarda delil olabilir; ancak defterde kayıt bulunması tek başına alacağın maddi gerçeğini kesin biçimde ispatlamaz. Kaydın dayandığı fatura, irsaliye, banka hareketi ve sipariş belgeleriyle tutarlılık aranır.

Karşılıklı imzalanmış veya güvenli elektronik ortamda doğrulanabilir mutabakat, dönem bakiyesinin kabul edildiğini göstermede güçlü olabilir. Buna rağmen mutabakat tarihinden sonra yapılan ödeme, iade veya mahsuplar hesaba eklenmelidir. Tahsil talebi son bakiye üzerinden açık bir hesap tablosuyla kurulmalıdır.

Bakiye hesabında mahsup ve iadeler nasıl gösterilmelidir?

Cari hesap uyuşmazlıklarında yalnız kesilen faturaların toplamını göstermek çoğu zaman yeterli değildir. Yapılan ödemeler, iade faturaları, iskonto ve fiyat farkları, mahsup edilen karşı alacaklar ve varsa kur farkları kronolojik biçimde işlenmelidir. Mahkemeye sunulan bakiye tablosunun muhasebe ekstresiyle ve banka hareketleriyle uyuşması gerekir.

Bir ödeme belirli bir faturaya açıklama yapılarak gönderilmişse hangi borca mahsup edildiği ayrıca tartışılabilir. Belirsiz ödemelerde TBK’daki mahsup kuralları gündeme gelebileceğinden, tahsilat dosyası kalem bazlı kurulmalıdır.