Ceza Soruşturmasında Banka Hesabı ve Kripto Varlıklara El Koyma

Ceza soruşturmasında banka hesabının bloke edilmesi veya kripto varlıklara el konulması, kişinin suçlu olduğuna dair nihai karar anlamına gelmez. El koyma bir koruma tedbiridir; mülkiyetin kesin olarak devlete geçtiği anlamına gelmez. Hukuka uygunluk değerlendirmesinde yalnız hesabın veya cüzdanın varlığına değil, isnat edilen suçla malvarlığı arasındaki somut bağlantıya, tedbirin kapsamına, karar merciine ve ölçülülüğe bakılır. Özellikle ticari hesaplar, üçüncü kişilere ait değerler ve kripto varlıklar bakımından paranın kaynağını gösteren kayıtlar savunmanın merkezindedir.

Malvarlığına el koyma ne anlama gelir?

El koyma, soruşturma veya kovuşturma sırasında malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisinin geçici olarak sınırlandırılmasıdır. Banka hesabı, alacak, kıymetli evrak, şirket payı ve belirli dijital varlıklar tedbirin konusu olabilir. Tedbirin amacı delilin veya suçtan kaynaklandığı değerlendirilen ekonomik değerin korunmasıdır. Bu nedenle el koyma ile müsadere birbirinden ayrılmalıdır: el koyma geçici koruma tedbiri, müsadere ise ancak kanuni şartları oluştuğunda yargılama sonunda gündeme gelebilen sonuçtur.

Banka hesabına hangi durumda tedbir konulabilir?

Banka hesabı üzerindeki tedbir bakımından kararın hangi suça ve hangi somut olgulara dayandığı incelenmelidir. Hesaba para girmiş olması veya şüpheliyle ticari ilişki kurulması tek başına bütün bakiyenin suç geliri olduğunu göstermez. Hesaptaki hareketlerin tarihleri, gönderen ve alıcılar, açıklamalar, faturalar ve sözleşmeler birlikte değerlendirilir. CMK 128 kapsamındaki malvarlığı tedbirlerinde suçla ekonomik değer arasında kurulması gereken bağ ve kanunda öngörülen karar usulü savunmada ayrıca denetlenmelidir.

Kripto varlıklarda inceleme nasıl yapılır?

Kripto varlıklarda inceleme; merkezi borsa hesabı kayıtları, cüzdan adresleri, transfer tarihleri, banka giriş-çıkışları ve mümkünse işlem zincirinin birlikte okunmasını gerektirir. Bir cüzdanın şüpheliyle bağlantısı ile o cüzdandaki bütün varlığın suçtan kaynaklandığı iddiası aynı şey değildir. Kripto transferinin kaynağı, satın alma tarihleri, borsaya yatırılan itibari para ve daha önceki meşru varlık hareketleri ayrıştırılmalıdır.

Tedbir üçüncü kişilerin malvarlığını etkileyebilir mi?

Tedbir üçüncü kişilerin adına kayıtlı ekonomik değerlere de fiilen yansıyabilir; ancak bu durumda gerçek hak sahipliği ve suçla bağlantı ayrıca tartışılmalıdır. Eş, ortak, şirket veya başka bir kişi adına bulunan değerin yalnız yakınlık ilişkisi nedeniyle suç geliri sayılması doğru değildir. Ödemenin kaynağı, edinme tarihi, ticari ilişki, şirket kayıtları ve kimin ekonomik yarar sağladığı somutlaştırılmalıdır. Üçüncü kişinin bağımsız mülkiyet iddiası varsa bunun belgelerle gösterilmesi önemlidir.

El koyma kararına nasıl itiraz edilir?

İtiraz yalnız “hesap bana aittir” savunmasına indirgenmemelidir. Kararın kanuni dayanağı, yetkili merci, gerekçesi, tedbir kapsamı, suçla malvarlığı arasındaki bağ ve ölçülülük ayrı ayrı ele alınabilir. Suçla bağlantısı gösterilemeyen tutarların, maaş veya düzenli ticari gelirlerin ya da üçüncü kişilere ait değerlerin ayrıştırılması talep edilebilir. Tedbirin tamamen kaldırılması mümkün görülmüyorsa kapsamının daraltılması da savunma konusu yapılabilir.

Şirket hesabı bloke edilirse neye bakılır?

Şirket hesabı bakımından şirket tüzel kişiliği ile şüpheli gerçek kişinin malvarlığı birbirinden ayrılmalıdır. Hesap hareketlerinin ticari faaliyetle açıklanıp açıklanamadığı, personel ve vergi ödemeleri, müşteri tahsilatları, ortak cari hesapları ve ilgili işlemlerin suç isnadıyla bağlantısı incelenir. Tedbirin şirketin bütün faaliyetini durdurması halinde ölçülülük ayrıca önem kazanır; belirli işlem veya tutarlarla sınırlama ihtimali somutlaştırılabilir.

Müsadere ile el koyma aynı şey midir?

Hayır. El koyma soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanan geçici bir koruma tedbiridir. Müsadere ise yargılama sonunda kanuni şartları oluşursa verilen hükmün sonucu olabilir. El konulan her değer müsadere edilmez; tedbirin devam etmesi de malın mutlaka suçtan elde edildiği anlamına gelmez. Bu nedenle savunmada “tedbirin kaldırılması” ile “müsadere şartlarının bulunmadığı” itirazları farklı aşama ve hukuki değerlendirmelere dayanabilir.

Dosyada hangi belgeler hazırlanmalıdır?

Banka ekstreleri, sözleşmeler, faturalar, vergi kayıtları, şirket defterleri, maaş veya satış gelirini gösteren belgeler, kripto borsa hesap dökümleri ve cüzdan işlem geçmişi kronolojik biçimde hazırlanmalıdır. İdeal dosya, yalnız paranın mevcut kaynağını değil belirli bir tutarın hesaba veya cüzdana hangi işlem nedeniyle girdiğini de gösterebilmelidir. Çok sayıda transfer varsa tarih, gönderen, tutar ve açıklamayı içeren ayrı bir hareket tablosu savunmanın anlaşılmasını kolaylaştırır.

CMK 128 kapsamında kuvvetli şüphe ve katalog suç bağlantısı nasıl kurulur?

Taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma bakımından CMK 128 özel ve daha sıkı şartlar öngörür. Tedbir uygulanırken suçtan elde edildiğine ilişkin somut olgularla desteklenen kuvvetli şüphe ve maddenin kapsamına giren suç bağlantısı ortaya konulmalıdır. Yalnız hesabın yüksek bakiyeli olması veya şüpheliyle ticari ilişki bulunması, suç geliri bağlantısını tek başına göstermeyebilir.

Hesabın tamamının bloke edilmesi yerine ölçülü tedbir mümkün müdür?

Elkoymanın amacı suçtan kaynaklandığı düşünülen malvarlığı değerini güvence altına almaktır. Bu nedenle suçla bağlantılı olduğu ileri sürülen miktar ile tüm hesap bakiyesi arasında açık bir orantısızlık varsa tedbirin kapsamı tartışılabilir. Maaş, ticari işletme gideri, üçüncü kişilere ait emanet para veya suç tarihi öncesinde edinilmiş varlıklar bakımından kaynak ve mülkiyet belgeleri önem taşır.

Kripto varlıklarda cüzdan, borsa hesabı ve özel anahtar ayrımı neden önemlidir?

Kripto varlık tedbirlerinde merkezi borsa hesabındaki alacak hakkı ile kişinin kendi cüzdanındaki özel anahtar üzerinden kontrol ettiği varlık teknik olarak aynı değildir. Borsa nezdindeki bloke, sağlayıcıya yöneltilen bir tedbirle uygulanabilirken, özel cüzdan bakımından cihaz, seed phrase veya anahtarın ele geçirilmesi ve muhafazası gündeme gelebilir. Zincir üstü hareketlerin izlenebilir olması, mülkiyet ve suç geliri bağlantısının ayrıca ispatlanmasını ortadan kaldırmaz.

Tedbir ne kadar sürer ve kaldırma talebinde hangi belgeler etkili olur?

Malvarlığına elkoyma süresiz ve gerekçesiz biçimde devam ettirilemez. Soruşturmanın ilerlemesi, suç geliri bağlantısının zayıflaması, üçüncü kişi mülkiyetinin belgelenmesi veya tedbirin amacının başka yöntemle sağlanabilmesi kaldırma ya da daraltma talebinde ileri sürülebilir. Banka ekstresi, sözleşme, fatura, vergi kaydı, transfer açıklaması ve varlığın edinim tarihini gösteren belgeler bu incelemede önem taşır.