Hizmet Tespiti Davası: Sigortasız veya Eksik Bildirilen Çalışma

İşçinin fiilen çalıştığı halde SGK’ya hiç bildirilmemesi veya çalışma günlerinin eksik bildirilmesi emeklilik, prim günü ve sosyal güvenlik haklarını doğrudan etkileyebilir. Hizmet tespiti davasında temel mesele, belirli dönemde işverene bağlı gerçek çalışmanın varlığının ve süresinin ispatlanmasıdır.

Hizmet tespiti davası hangi durumda açılır?

İşverenin işçiyi hiç bildirmediği, işe giriş tarihini geç gösterdiği veya bazı çalışma günlerini SGK’ya eksik bildirdiği durumlarda hizmet tespiti gündeme gelebilir. Ancak uyuşmazlık yalnız ücret alacağına ilişkinse hizmet tespiti davasının amacı farklıdır; burada hedef sosyal güvenlik kayıtlarının gerçek çalışma dönemine uygun hale getirilmesidir.

Davanın kapsamı baştan doğru belirlenmelidir. Hangi işyerinde, hangi tarihler arasında ve hangi çalışma düzeninde çalışıldığı açık biçimde ortaya konulmadan genel bir “sigortasız çalıştım” iddiası dosyanın ispatını zorlaştırır.

Dava kime karşı açılır?

Hizmet tespiti uyuşmazlığında işveren temel taraftır. Sosyal Güvenlik Kurumunun davadaki konumu ve yargılamaya katılımı, sosyal güvenlik kayıtlarının sonucu bakımından önem taşır. İşveren değişikliği, alt işverenlik veya işyeri devri varsa doğru tarafların belirlenmesi ayrıca değerlendirilmelidir.

Beş yıllık süre nasıl değerlendirilir?

5510 sayılı Kanundaki hizmet tespiti düzenlemesinde belirli koşullarda beş yıllık süre önem taşır. Sürenin başlangıcı ve uygulanıp uygulanmayacağı, çalışmanın Kuruma kısmen bildirilip bildirilmediği ve uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilir. Bu nedenle yalnız takvim hesabıyla “süre geçti” veya “geçmedi” sonucuna varmak güvenli değildir.

Özellikle işe giriş bildirgesi, dönemsel prim bildirimi veya Kurumun çalışmadan haberdar olduğunu gösteren kayıtların bulunması süre değerlendirmesini etkileyebilir.

Hangi deliller kullanılabilir?

Bordrolar, puantajlar, işyeri kayıtları, banka ödemeleri, giriş kartları, yazışmalar, e-postalar, iş sağlığı ve güvenliği belgeleri ve tanık anlatımları birlikte değerlendirilebilir. Komşu işyeri çalışanları veya aynı dönemde çalışan kişiler de fiili çalışmanın ispatında önem taşıyabilir.

Hizmet tespiti davaları kamu düzeniyle bağlantılı olduğundan mahkeme yalnız tarafların sunduğu belgelerle yetinmeyebilir; işyerinin kapsamı, SGK kayıtları ve çevre işyeri verileri de araştırılabilir.

Ücret miktarı da aynı davada tespit edilir mi?

Davanın temel konusu hizmetin varlığı ve süresidir. Prime esas kazanç bakımından yazılı delil ve kayıtların önemi artabilir. İşçilik alacaklarının tahsili ile sosyal güvenlik hizmetinin tespiti aynı hukuki sonucu doğurmadığı için talepler ve ispat araçları birbirine karıştırılmamalıdır.

Eksik gün bildirimi ile hiç bildirilmemiş çalışma aynı mı?

Hayır. İşçi SGK’ya kayıtlı olmakla birlikte bazı aylar veya günler eksik bildirilmiş olabilir. Böyle bir dosyada zaten mevcut Kurum kayıtları başlangıç noktasıdır ve eksik dönemin hangi somut çalışma düzeninden kaynaklandığı gösterilmelidir. Hiç bildirilmeyen çalışmada ise iş ilişkisinin varlığının ispatı daha merkezi hale gelir.

Dava kabul edilirse ne olur?

Mahkemece belirlenen hizmet süresi kesinleşen karar doğrultusunda sosyal güvenlik kayıtlarına yansıtılır. Bunun emeklilik, prim günü ve diğer sosyal güvenlik haklarına etkisi kişinin toplam sigortalılık geçmişine göre değişir.

Hizmetin tespiti, işverenden kıdem veya fazla mesai gibi tüm işçilik alacaklarının otomatik olarak tahsil edildiği anlamına gelmez. Bu alacaklar için ayrıca hukuki değerlendirme gerekebilir.

Dava açmadan önce hangi kayıtlar toplanmalı?

e-Devlet hizmet dökümü, işe giriş ve çıkış tarihleri, banka hareketleri, yazışmalar, bordrolar ve aynı dönemde çalışan kişilerin bilgileri mümkün olduğunca erken toplanmalıdır. Özellikle eski çalışmalar bakımından işyeri ve tanık kayıtlarına sonradan ulaşmak zorlaşabilir.

Hizmet tespiti davasında bordro ve SGK kayıtları tek başına yeterli midir?

Hizmet tespiti davaları kamu düzeniyle yakından bağlantılı olduğundan mahkeme yalnız tarafların sunduğu bordrolarla bağlı kalmaz. SGK kayıtları, işe giriş ve çıkış bildirgeleri, puantajlar, ücret ödeme kayıtları, banka hareketleri, işyeri dosyası ve komşu işyeri çalışanlarının beyanları birlikte değerlendirilebilir. Bordroda ismi bulunmayan veya eksik gün bildirilen işçi açısından fiili çalışmanın gerçek kapsamı araştırılır. Bu nedenle yalnız tanık anlatımına ya da yalnız resmi kayda dayanmak yerine çalışma olgusunu dönem, işyeri ve görev bakımından birbirini doğrulayan delillerle göstermek önemlidir.

Tanıkların aynı dönemde ve aynı işyerinde çalışmış olması neden önemlidir?

Tanığın işçinin çalışma düzenini doğrudan gözlemleyebilmesi, beyanın ispat gücünü artırır. Özellikle bordro tanıkları veya aynı dönemde SGK kaydı bulunan komşu işyeri çalışanları çalışma başlangıcı, süreklilik, görev ve çalışma günleri konusunda daha somut bilgi verebilir. İşyerinde hiç bulunmamış veya yalnız işçiden duyduğu bilgiyi aktaran tanıkların anlatımı daha sınırlı değerlendirilebilir. Bu nedenle dava açılmadan önce tanıkların hangi tarihlerde nerede çalıştığının ve uyuşmazlık dönemine ilişkin kişisel gözlemlerinin bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi dosyanın ispat yapısını güçlendirir.

Hizmet tespiti ile işçilik alacağı davasının sonucu birbirini nasıl etkiler?

Sigortasız çalışma iddiası ile ücret, fazla çalışma veya kıdem gibi işçilik alacakları aynı çalışma ilişkisine dayanabilir; ancak davaların amaçları ve sonuçları farklıdır. Hizmet tespiti sosyal güvenlik kayıtlarının düzeltilmesini ve prim günlerinin belirlenmesini hedeflerken alacak davası parasal haklara yönelir. Bir dosyada kabul edilen çalışma süresi diğer uyuşmazlıkta önemli delil olabilir, fakat her talebin kendi yasal koşulları ayrıca incelenir. Özellikle ücret düzeyi, fazla çalışma ve fesih nedeni gibi konular hizmet tespitinin kabul edilmesiyle otomatik olarak kesinleşmiş sayılmaz.