İnfaz Hesabı Nasıl Yapılır? Yatar Süreyi Belirleyen Unsurlar

İnfaz hesabı, verilen hapis cezasını basitçe ikiye veya üçe bölmekten ibaret değildir. Suç tarihi, suç tipi, koşullu salıverilme oranı, tekerrür, yaş, özel infaz hükümleri, gözaltı ve tutukluluk mahsubu, denetimli serbestlik ve sonradan çıkan geçici düzenlemeler sonucu değiştirebilir. Bu nedenle doğru hesap için kesinleşmiş karar ve güncel müddetname birlikte okunmalıdır.

İlk adım kesinleşmiş cezanın belirlenmesidir

İstinaf veya temyiz sonucunda değişen ceza varsa ilk derece mahkemesinin eski cezası değil kesinleşen hüküm esas alınır. Birden fazla dosya bulunuyorsa her ilamın kesinleşme durumu ve suç tarihi ayrı ayrı görülmelidir.

İnfaz hesabını hangi unsurlar değiştirir?

5275 sayılı Kanunda genel koşullu salıverilme oranı yanında suç türüne, tekerrüre ve özel kanunlara göre farklı oranlar bulunur. Aynı miktarda hapis cezası alan iki kişinin infaz süresi bu nedenle farklı olabilir. Suç tarihindeki kanun ile sonradan yürürlüğe giren lehe düzenlemeler ayrıca karşılaştırılabilir.

Mahsup neyi değiştirir?

Aynı suç nedeniyle gözaltında veya tutuklu geçirilen süreler cezanın infazından mahsup edilir. Dosyada farklı soruşturma ve kovuşturma dönemleri varsa hangi sürenin hangi ilama mahsup edildiği kontrol edilmelidir. Mahsup kararı veya müddetnameye işlenen süre hatalıysa tahliye tarihi de değişebilir.

Tekerrür varsa hesap farklılaşır

Mükerrirlere özgü infaz rejimi, koşullu salıverilme bakımından daha farklı kurallar içerebilir. İkinci defa tekerrür bakımından 2025 tarihli 10. Yargı Paketi önemli değişiklik getirdi ve belirli şartlarla koşullu salıverilme imkanı tanıdı. Bu nedenle eski tarihli “ikinci mükerrir asla koşullu salıverilemez” içerikleri güncel değildir.

Denetimli serbestlik tarihi ayrıca hesaplanır

Koşullu salıverilme tarihi ile denetimli serbestliğe ayrılma tarihi aynı değildir. Hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabileceği süre, geçici maddeler ve 11. Yargı Paketi gibi özel düzenlemeler nedeniyle değişebilir. 2025'te getirilen infaz kurumunda en az onda bir süre geçirme şartı da bazı kısa cezalar bakımından hesaba katılmalıdır.

31 Temmuz 2023 tarihi neden önemli?

11. Yargı Paketi, 31 Temmuz 2023 veya öncesinde işlenen belirli suçlar bakımından şartları taşıyan hükümlülerin açık kuruma ve denetimli serbestliğe üç yıl daha erken ayrılabilmesine imkan tanıdı. Ancak kapsam dışı suçlar bulunduğundan yalnız suç tarihinin uygun olması yeterli değildir.

Birden fazla ceza varsa içtima gerekir

Farklı dosyalardaki cezalar bir araya getirildiğinde toplam infaz süresi ve tarihler yeniden hesaplanabilir. İlamların farklı infaz oranlarına tabi olması, suç tarihlerinin değişmesi veya bir dosyada tekerrür uygulanması hesabı karmaşıklaştırır. Güncel içtima kararı görülmeden yalnız bir dosyaya bakmak yanıltıcı olabilir.

Müddetnamede hangi tarihler bulunur?

Müddetname, cezanın infazına ilişkin hesaplamayı somutlaştıran temel belgedir. Toplam ceza, mahsup, koşullu salıverilme ve hak ederek tahliye tarihleri burada görülebilir. Yeni yasa veya yeni içtima sonrası müddetnamenin güncellenmiş olması gerekir.

Pratik hesap sırası

1. Kesinleşmiş tüm ilamları ve suç tarihlerini çıkarın.
2. Her suçun tabi olduğu koşullu salıverilme rejimini belirleyin.
3. Tekerrür ve özel suç hükümlerini kontrol edin.
4. Mahsup sürelerini ekleyin.
5. İçtima varsa güncel kararı okuyun.
6. Denetimli serbestlik ve geçici maddeleri uygulayın.
7. Sonucu güncel müddetnameyle karşılaştırın.

İnfaz hesabında birkaç günlük tarih farkı dahi önemli olabilir. Bu yüzden yalnız ceza miktarını girerek sonuç veren hesap araçları, dosyanın hukuki rejimi bilinmeden kesin tahliye tarihi olarak kullanılmamalıdır.

İnfaz hesabında hangi bilgiler birlikte değerlendirilir?

Kesinleşmiş her ilam için suç tarihi, ceza miktarı, tekerrür, mahsup ve uygulanacak infaz oranı ayrı ayrı belirlenmelidir. Birden fazla ilam varsa güncel içtima ve müddetname görülmeden koşullu salıverilme veya denetimli serbestlik tarihi hakkında kesin sonuç verilmemelidir.

Suç tarihi neden tek başına yeterli değildir?

İnfaz hesabında suç tarihi kritik olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir. Hükmün hangi suçtan kurulduğu, suçun nitelikli hali, tekerrür durumu, hükümlünün yaşı, özel infaz rejimine tabi olup olmadığı ve birden fazla ilamın bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilir. Aynı tarihte işlenen iki farklı suç farklı koşullu salıverilme oranlarına tabi olabilir.

Bu nedenle yalnız internet üzerindeki “yatar hesaplama” tablolarına bakılarak kesin tahliye tarihi çıkarılması sağlıklı değildir.

Müddetname hatalıysa ne yapılabilir?

Müddetname, infaz savcılığı tarafından hükmün infazına ilişkin tarihlerin hesaplanmasında temel belgedir. Mahsup süresinin eksik işlenmesi, yanlış infaz oranı uygulanması veya ilamların hatalı içtima edilmesi tahliye tarihini değiştirebilir. Böyle bir durumda kesinleşmiş ilamlar, mahsup kararları ve infaz evrakı karşılaştırılarak hatanın kaynağı belirlenmelidir.

İnfaz hakimliği önünde yapılacak başvurunun etkili olabilmesi için hangi hesabın neden yanlış olduğu somut olarak gösterilmelidir.

Kanun değişiklikleri lehe sonuç doğurursa ne olur?

İnfaz hukukunda bazı düzenlemeler derhal uygulanırken bazı geçici hükümler suç tarihi, hükümlülük statüsü veya suç türüne göre özel koşullar getirir. Yeni bir düzenlemenin hükümlü lehine görünmesi, otomatik olarak her dosyaya uygulanacağı anlamına gelmez. Kapsam dışı suçlar ve geçiş hükümleri ayrıca incelenmelidir.

Bu nedenle eski müddetnamenin güncel mevzuat karşısında yeniden kontrol edilmesi bazı dosyalarda tahliye veya denetimli serbestlik tarihini etkileyebilir.

Koşullu salıverilme oranı nasıl belirlenir?

Genel oranı doğrudan ceza miktarına uygulamadan önce suçun tabi olduğu özel infaz rejimi belirlenmelidir. Suç türü, suç tarihi, örgüt veya terör bağlantısı, tekerrür ve geçici maddeler farklı oran veya koşullar doğurabilir. Bu nedenle hesap sırası önce hukuki rejimin belirlenmesi, sonra matematiksel işlemin yapılması şeklinde olmalıdır.

Açık cezaevine ayrılma tarihi ayrı mı hesaplanır?

Evet. Açık ceza infaz kurumuna ayrılma koşulları, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikten farklı bir aşamadır. Hükümlünün ceza süresi, iyi hali, suç tipi ve ilgili yönetmelik hükümleri açık kuruma ayrılma tarihini etkileyebilir. “Yatar” hesabında yalnız tahliye tarihine odaklanmak bu ara aşamaları görünmez kılar.

Yeni bir ilam geldikten sonra müddetname neden değişebilir?

İnfaz sürerken kesinleşen başka bir mahkumiyet ilamının sisteme girmesi halinde cezaların içtima edilmesi ve infaz tarihlerinin yeniden hesaplanması gerekebilir. Önceki müddetnamede görünen koşullu salıverilme veya hak ederek tahliye tarihi bu nedenle sabit bir kazanılmış tarih gibi değerlendirilemez. Yeni hesapta mahsupların doğru taşındığı ayrıca kontrol edilmelidir.

İnfaz hesabında iyi hal hangi aşamada önem taşır?

Matematiksel koşullu salıverilme tarihi tek başına fiilen salıverilmeyi garanti etmez. Kanunun aradığı iyi hal koşulu ve ilgili değerlendirme süreci ayrıca bulunur. Bu nedenle hesaplama, “şu tarihte kesin çıkar” şeklinde değil, hukuki ve idari koşulların birlikte sağlanması halinde oluşabilecek tarih olarak okunmalıdır.