Mirasçılık hakkı yalnız terekenin paylaşımına katılma imkanı vermez; tereke veya terekeye ait belirli mallar mirasçılık hakkı bulunmayan ya da daha zayıf hakka sahip bir kişinin elindeyse, üstün mirasçılık hakkının korunması için miras sebebiyle istihkak davası gündeme gelebilir. Bu dava, sıradan mülkiyet davasından farklı olarak mirasçılık sıfatına dayanır.
Miras sebebiyle istihkak davası nedir?
TMK m. 637 uyarınca yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi veya bazı tereke mallarını elinde bulunduran kişiye karşı mirasçılıktaki üstün hakkını ileri sürerek dava açabilir. Hakim bu davada mirasçılık sıfatına ilişkin uyuşmazlıkları da çözer.
Davayı kim açabilir?
Yasal mirasçılar ile geçerli bir ölüme bağlı tasarrufla atanmış mirasçılar davacı olabilir. Davacının mirasçılık sıfatını ve davalıya göre üstün hakkını ortaya koyması gerekir. Sadece belirli mal vasiyeti alacaklısının durumu atanmış mirasçıdan farklıdır.
Davalı kimdir?
Terekeyi veya tereke malını mirasçı sıfatıyla ya da mirasçının hakkına aykırı biçimde elinde bulunduran kişi davalı olabilir. Davalının malı hangi hukuki sebebe dayanarak elinde tuttuğu, iyiniyet ve iade kapsamı bakımından önem taşır.
Mirasçılık belgesi tek başına yeterli midir?
Mirasçılık belgesi mirasçılık sıfatının ispatında önemli bir belgedir ancak aksi her zaman başka delillerle tartışılabilir. Vasiyetname, nüfus kayıtları, mirasçılık belgesinin iptali veya soybağı uyuşmazlıkları davanın sonucunu etkileyebilir.
Koruma önlemi istenebilir mi?
TMK m. 637 hakime davacının istemi üzerine güvence gösterilmesi veya tapu kütüğüne şerh verilmesi gibi gerekli koruma önlemlerini alma imkanı tanır. Amaç, dava sürerken tereke mallarının elden çıkarılması nedeniyle hükmün etkisiz kalmasını önlemektir.
Dava yalnız taşınmazlar için mi açılır?
Hayır. Tereke bütünü veya terekeye dahil taşınmaz, araç, para, kıymetli evrak veya başka malvarlığı değerleri dava konusu olabilir. Hangi malların terekeye ait olduğu ve davalının elinde bulunduğu somutlaştırılmalıdır.
İyiniyetli ve kötüniyetli zilyedin durumu aynı mıdır?
İade yükümlülüğünün kapsamı, zilyedin iyiniyetli veya kötüniyetli olmasına göre değişebilir. Elde edilen ürünler, yapılan giderler ve malın elden çıkarılması gibi konularda zilyetlik hükümleri ve miras hukukuna özgü düzenlemeler birlikte değerlendirilir.
Zamanaşımı süresi nedir?
TMK m. 639, davacının üstün hakkını ve davalının terekeyi veya malı elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıllık; her halde mirasbırakanın ölümünden veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıllık süre öngörür. Kötüniyetli davalıya karşı süre yirmi yıldır.
Tenkis veya tapu iptali davasından farkı nedir?
Tenkis davası saklı payı zedeleyen kazandırmaları hedefler; tapu iptali davası çeşitli maddi hukuk sebeplerine dayanabilir. Miras sebebiyle istihkak davasının merkezinde davacının üstün mirasçılık hakkı ve tereke malının iadesi bulunur.
Dava öncesinde hangi çalışma yapılmalıdır?
Mirasçılık belgeleri, vasiyetname veya miras sözleşmeleri, tereke tespit kayıtları, tapu ve banka kayıtları ile malın davalıya nasıl geçtiğini gösteren belgeler toplanmalıdır. Süre hesabı bakımından davacının hakkı ve zilyetliği ne zaman öğrendiği ayrıca belirlenmelidir.
Dava konusu mal üçüncü kişiye devredilmişse ne olur?
Tereke malının dava açılmadan önce veya dava sırasında üçüncü kişiye devredilmesi halinde yeni zilyedin hukuki durumu, iyiniyet ve kazanımın niteliği incelenir. Koruma tedbirlerinin erken istenmesi bu nedenle önemlidir. Özellikle taşınmazlarda tapu kaydının güncel durumu ve devir zinciri dava kurulmadan önce araştırılmalıdır.
Miras sebebiyle istihkak davasında tereke hesabı nasıl yapılır?
Dava belirli mallarla sınırlı kurulabileceği gibi terekenin bütününe ilişkin de olabilir. Malların iadesi yanında elde edilen ürünler, gelirler ve yapılan zorunlu veya faydalı giderler de uyuşmazlığa dahil olabilir. İade kapsamı belirlenirken zilyedin iyiniyeti ve malın elden çıkarılıp çıkarılmadığı önem taşır.
Miras sebebiyle istihkak davasında üstün mirasçılık hakkı nasıl gösterilir?
Davacı yalnız tereke malının zilyedi olmadığını değil, o malı mirasçı sıfatıyla isteme konusunda davalıdan üstün hakka sahip olduğunu ortaya koymalıdır. Mirasçılık belgesi önemli başlangıç delilidir; ancak soybağı, vasiyetname, mirastan çıkarma, feragat veya başka bir mirasçılık uyuşmazlığı varsa belgenin dayandığı hukuki durum ayrıca tartışılabilir. Bu nedenle dava açılmadan önce nüfus kayıtları, ölüme bağlı tasarruflar ve varsa mirasçılık belgesine ilişkin diğer davalar kontrol edilmelidir. Asıl mesele, tereke malının hangi mirasçılık sıfatıyla geri istendiğini açıkça kurmaktır.
Dava konusu tereke malının gelirleri de talep edilebilir mi?
Tereke malını elinde bulunduran kişinin iyiniyetli veya kötüniyetli olması yalnız malın iadesini değil, maldan elde edilen ürün ve gelirler ile yapılan zorunlu veya faydalı giderlerin hesabını da etkileyebilir. Örneğin kiraya verilen bir taşınmazın kira gelirleri veya işletilen bir malvarlığının getirileri bakımından dönemsel hesap gerekebilir. Bu nedenle dava yalnız “mal bana verilsin” şeklinde kurulmayabilir; zilyetlik süresindeki gelir ve giderlerin de talep ve savunma kapsamında somutlaştırılması gerekebilir. Hesap için banka kayıtları, kira sözleşmeleri ve bilirkişi incelemesi kullanılabilir.
İhtiyati tedbir ve tereke koruması ne zaman önem kazanır?
Dava devam ederken tereke malının üçüncü kişiye devredilmesi, tüketilmesi veya değerinin azaltılması ihtimali varsa geçici hukuki koruma gündeme gelebilir. Taşınmazlarda tapu kaydına tedbir şerhi, belirli malvarlığı unsurlarında tasarrufun sınırlandırılması veya terekenin korunmasına yönelik diğer önlemler somut riske göre istenebilir. Tedbir talebinde yalnız dava açılmış olması yeterli değildir; hakkın yaklaşık olarak gösterilmesi ve korunma ihtiyacının açıklanması gerekir. Böylece esas hüküm verilene kadar davanın konusunun fiilen ortadan kalkmasının önüne geçilmesi amaçlanır.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin