Bir şirketin başka bir şirket üzerinde oy hakları, sözleşme veya fiili güç yoluyla hakimiyet kurması şirketler topluluğu hükümlerini gündeme getirebilir. Hakim şirketin bağlı şirketi kayba uğratan talimat ve işlemleri, süresinde denkleştirilmez veya denk istem hakkı tanınmazsa sorumluluk doğurabilir.
Şirketler topluluğu ne zaman oluşur?
Bir ticaret şirketinin başka bir ticaret şirketini oy çoğunluğu, yönetim organını belirleme gücü, sözleşme veya diğer araçlarla kontrol etmesi hakimiyet ilişkisi doğurabilir. Kanun doğrudan ve dolaylı hakimiyet ihtimallerini birlikte düzenler.
Hakim şirket ile bağlı şirket ayrımı nedir?
Kontrol gücünü kullanan şirket hakim, bu gücün etkisi altında bulunan şirket bağlı şirket olarak adlandırılır. Her iki şirket ayrı tüzel kişiliklerini korur; ancak grup içi kararların bağlı şirket ve pay sahipleri üzerindeki etkisi özel kurallara tabidir.
Hakim şirket bağlı şirkete talimat verebilir mi?
Hakimiyet, bağlı şirketin zararına olacak her işlemi serbestçe yaptırma hakkı vermez. Bağlı şirketin kayba uğratılması, malvarlığı aktarımı, teminat verme veya fırsattan vazgeçme gibi işlemler denkleştirme ve sorumluluk hükümleri bakımından incelenir.
Kayba uğratma ne anlama gelir?
Bağlı şirketin normalde yapmayacağı bir işlem nedeniyle malvarlığının azalması, gelir kaybı yaşaması, aşırı teminat vermesi veya ticari fırsattan mahrum bırakılması kayıp oluşturabilir. Yalnız muhasebe zararı değil ekonomik dezavantaj da dikkate alınır.
Denkleştirme nasıl yapılır?
Hakim şirketin etkisiyle bağlı şirket kayba uğramışsa bu kaybın faaliyet yılı içinde fiilen giderilmesi veya ne zaman ve nasıl giderileceğine ilişkin denk bir istem hakkı tanınması gerekir. Denkleştirmenin gerçek ve ölçülebilir olması önemlidir.
Denkleştirme yapılmazsa kim dava açabilir?
Bağlı şirketin pay sahipleri ve belirli koşullarda alacaklılar, kanunda öngörülen sorumluluk yollarına başvurabilir. Talebin türü, kaybın şirkete mi doğrudan pay sahibine mi yöneldiğine göre değişir.
Tam hakimiyet halinde kurallar değişir mi?
Yüzde yüz hakimiyet halinde yönetim yetkisi daha geniş düzenlenmiştir; ancak bağlı şirketin ödeme gücünü aşan veya varlığını tehlikeye düşüren talimatlar sınırsız biçimde meşru hale gelmez. Kanundaki özel koruma hükümleri ayrıca uygulanır.
Bağlılık raporu neden önemlidir?
Bağlı şirket yönetim organı, hakim ve bağlı şirketlerle ilişkileri, yapılan hukuki işlemleri ve alınan önlemleri yıllık bağlılık raporunda değerlendirir. Rapor, kayıp ve denkleştirme tartışmasında temel delillerden biri olabilir.
Hakimiyet sözleşmesi şart mıdır?
Hayır. Hakimiyet yalnız yazılı bir sözleşmeyle kurulmaz. Pay sahipliği ve oy hakları, yönetim organını belirleme gücü veya fiili kontrol de somut olayda hakimiyet ilişkisini gösterebilir.
Şirket yöneticilerinin sorumluluğu da gündeme gelir mi?
Bağlı şirket yöneticileri, hakim şirket talimatı bulunduğunu ileri sürerek her işlem bakımından otomatik olarak sorumluluktan kurtulamaz. Talimatın kanuna uygunluğu, şirketi ödeme güçlüğüne sürükleyip sürüklemediği ve yöneticinin özen yükümlülüğü ayrıca değerlendirilir.
Hangi belgeler incelenmelidir?
Pay defteri, genel kurul tutanakları, yönetim kurulu kararları, grup içi sözleşmeler, kredi ve teminat belgeleri, transferler, bağlılık raporu ve finansal tablolar önemlidir. Hakimiyet ve kayıp çoğu kez belge dizisinin birlikte incelenmesiyle ortaya çıkar.
Pratikte hangi soru sorulmalıdır?
Bağlı şirketin kendi bağımsız menfaati açısından yapmayacağı bir işlem hakim şirket yararına yaptırılmış mı, bu işlem ölçülebilir kayıp doğurmuş mu ve kayıp süresinde denkleştirilmiş mi? Sorumluluk analizinin çekirdeği bu üç sorudur.
Hakimiyetin kötüye kullanılması hangi işlemlerde görülür?
Bağlı şirketin hakim şirket lehine düşük bedelle mal satması, piyasa koşullarına aykırı finansman sağlaması, karşılıksız teminat vermesi, karlı bir iş fırsatından vazgeçmesi veya personel ve kaynaklarını grup yararına bedelsiz kullandırması tipik inceleme alanlarıdır. Her grup içi işlem hukuka aykırı değildir; önemli olan bağlı şirketin bağımsız menfaatine göre bir kayıp oluşup oluşmadığı ve bunun denkleştirilip denkleştirilmediğidir.
Pay sahibinin doğrudan zararı ile şirket zararı nasıl ayrılır?
Bağlı şirketin malvarlığında azalma meydana gelmesi esasen şirket zararıdır ve payın değerindeki dolaylı düşüş tek başına doğrudan pay sahibi zararı sayılmayabilir. Buna karşılık pay sahibinin kendisine yönelen farklılaştırılmış bir işlem veya kanunda tanınan hakkın ihlali doğrudan zarar doğurabilir. Talebin kimin adına ve hangi zarar kalemi için ileri sürüleceği bu ayrım üzerinden belirlenmelidir.
Grup içi işlemlerde emsal ve piyasa verisi neden önemlidir?
Bir işlemin bağlı şirketi kayba uğratıp uğratmadığını göstermek için aynı mal, hizmet, kredi veya teminatın bağımsız üçüncü kişiler arasındaki koşullarıyla karşılaştırma yapılması gerekir. Faiz oranı, vade, teminat bedeli, satış fiyatı ve hizmet karşılığı gibi ölçülebilir unsurlar, denkleştirmenin gerçek olup olmadığını belirlemede bilirkişi incelemesinin merkezine yerleşebilir.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin