Sözleşme henüz kurulmamış olsa bile taraflar görüşme sürecinde birbirlerinin malvarlığı ve kararları üzerinde etkili olabilir. Tarafların güven ilişkisini kötüye kullanmaması, önemli bilgileri dürüst biçimde paylaşması ve karşı tarafı gereksiz masrafa sürüklememesi beklenir. Sözleşme öncesi sorumluluk, uygulamada “culpa in contrahendo” olarak anılan bu koruma alanını ifade eder.
Sözleşme öncesi sorumluluk nedir?
Bu sorumluluk, sözleşme görüşmeleri sırasında dürüstlük kuralına aykırı davranış nedeniyle karşı tarafın zarara uğramasından doğar. Sözleşmenin hiç kurulmaması, tek başına sorumluluk sebebi değildir.
Görüşmelere başlamak bağlayıcı mıdır?
Taraflar kural olarak sözleşme yapıp yapmamakta serbesttir. Bununla birlikte karşı tarafta haklı ve korunmaya değer bir güven yaratıldıktan sonra görüşmelerin dürüstlük kuralına aykırı biçimde yürütülmesi sorumluluk doğurabilir.
Bilgi verme yükümlülüğü ne zaman doğar?
Sözleşmenin kurulması bakımından belirleyici olan ve karşı tarafın makul olarak bilmesinin beklenemeyeceği hususların saklanması bazı durumlarda sorumluluk doğurabilir. Bilginin önem derecesi ve tarafların uzmanlığı değerlendirilir.
Görüşmelerin aniden kesilmesi sorumluluk doğurur mu?
Her görüşme kesilmesi hukuka aykırı değildir. Ancak taraflardan biri sözleşmenin kurulacağı yönünde güçlü güven yaratıp karşı tarafı önemli masraflara soktuktan sonra haklı sebep olmadan çekilirse zarar talebi gündeme gelebilir.
Hangi zararlar istenebilir?
Genellikle karşı tarafın sözleşmenin kurulacağına güvenmesi nedeniyle yaptığı ve boşa çıkan giderler ile güven zararları tartışılır. Beklenen sözleşme karının doğrudan istenmesi ise her olayda mümkün değildir.
Sözleşme kurulmuşsa da bu sorumluluk uygulanır mı?
Sözleşme sonradan kurulmuş olsa bile görüşme aşamasındaki yanıltıcı davranış; yanılma, aldatma, ayıp veya sözleşmeye aykırılık hükümleriyle birlikte değerlendirilebilir. Hangi hukuki kurumun uygulanacağı olayın niteliğine bağlıdır.
Dürüstlük kuralının rolü nedir?
Sözleşme öncesi sorumluluğun temelinde güvenin korunması ve dürüst davranma yükümlülüğü bulunur. Tarafların pazarlık gücü, bilgi seviyesi ve görüşmelerin ulaştığı aşama dikkate alınır.
İspat nasıl yapılır?
E-posta ve mesajlar, teklif ve taslak sözleşmeler, toplantı kayıtları, yapılan hazırlık harcamaları ve tarafların beyanları önemlidir. Özellikle karşı tarafta güven yaratıldığını gösteren somut olguların ortaya konulması gerekir.
Zamanaşımı nasıl değerlendirilir?
Talebin hukuki niteliğine göre uygulanacak zamanaşımı rejimi değişebilir. Bu nedenle zararın ve davranışın sözleşmesel mi yoksa sözleşme dışı mı nitelendirildiği önem taşır.
Sözleşme öncesi sorumluluk ile sözleşmenin ihlali aynı mıdır?
Hayır. Sözleşmenin ihlalinde kurulmuş bir sözleşmeden doğan borç yerine getirilmez; sözleşme öncesi sorumlulukta ise sorun, sözleşme kurulmadan önceki güven ilişkisinin ihlalidir.
Gizlilik ve karşı tarafın bilgilerini koruma yükümlülüğü
Görüşmeler sırasında ticari sır, müşteri bilgisi, teknik veri veya özel bilgi paylaşılmış olabilir. Sözleşmenin kurulmaması, bu bilgilerin serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Gizlilik sözleşmesi bulunmasa bile dürüstlük kuralı, niteliği gereği gizli bilgilerin amacı dışında kullanılmamasını gerektirebilir. Zarar doğmuşsa haksız rekabet veya kişilik hakkı hükümleri de gündeme gelebilir.
Yetkisiz temsil veya imza beklentisi nasıl değerlendirilir?
Görüşmeleri yürüten kişinin şirketi bağlamaya yetkili olup olmadığı özellikle ticari sözleşmelerde önemlidir. Karşı tarafın yetki konusunda haklı bir güvene sevk edilmesi, imza aşamasında yetkisizlik ileri sürülmesi halinde sorumluluk tartışması doğurabilir. Ticaret sicili kayıtları, vekaletler, şirket içi onay şartları ve görüşme yazışmaları birlikte incelenmelidir.
Görüşme masrafları ne ölçüde istenebilir?
Seyahat, ekspertiz, teknik çalışma, danışmanlık veya proje hazırlığı gibi giderlerin tamamı otomatik olarak karşı taraftan istenemez. Masrafın sözleşmenin kurulacağı yönündeki haklı güven nedeniyle yapılmış olması, makul nitelik taşıması ve kusurlu görüşme davranışı bulunmasa yapılmayacak olması gerekir. Olağan pazarlık maliyetleri ile güven nedeniyle üstlenilen özel giderler ayrılmalıdır.
Karşı tarafta haklı güven oluşturulduğu nasıl anlaşılır?
Her müzakere sözleşmenin mutlaka kurulacağı beklentisini doğurmaz. Ancak görüşmelerin ileri aşamaya gelmesi, temel şartlarda mutabakat sağlanması, karşı tarafın masraf yapmasının teşvik edilmesi veya sözleşmenin kurulacağı yönünde açık davranışlarda bulunulması haklı güven değerlendirmesinde önem kazanabilir. Son anda vazgeçmek tek başına hukuka aykırı değildir; sorun, dürüstlük kuralına aykırı biçimde karşı tarafın güveninin istismar edilip edilmediğidir. Bu nedenle yazışmaların seyri, taslaklar, toplantı notları ve yapılan yatırımlar birlikte değerlendirilir.
Sözleşme öncesinde yanlış veya eksik bilgi verilmesinin sonucu nedir?
Taraflardan biri karar vermede önemli olan bir hususu bildiği halde gerçeğe aykırı bilgi verirse veya açıklaması gereken temel bir riski gizlerse, sözleşme kurulmadan önce de zarar doğabilir. Bilginin önem derecesi, diğer tarafın bunu kendi imkanlarıyla öğrenip öğrenemeyeceği ve açıklama yükümlülüğünün somut ilişkide bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Yanlış bilgi nedeniyle yapılan inceleme, finansman, danışmanlık veya hazırlık giderleri zarar hesabına girebilir. Sözleşme sonradan kurulmuşsa hata, hile veya sözleşmeye aykırılık hükümleriyle ilişki ayrıca kurulmalıdır.
Menfi zarar hesabı hangi kalemlerden oluşabilir?
Culpa in contrahendo sorumluluğunda çoğu zaman amaç, zarar göreni sözleşme kurulacakmış gibi güvenmeseydi bulunacağı ekonomik duruma yaklaştırmaktır. Bu nedenle seyahat, ekspertiz, hukuki inceleme, proje hazırlığı veya başka fırsattan vazgeçme nedeniyle doğan bazı zararlar gündeme gelebilir. Ancak her yapılan masraf karşı taraftan istenemez; masrafın müzakereye güven nedeniyle yapılmış olması ve ihlalle uygun nedensellik bağı içinde bulunması gerekir. Beklenen sözleşme karının doğrudan talep edilmesi ise farklı bir değerlendirme gerektirir ve somut olayın niteliğine göre sınırlandırılabilir.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın sözleşme, belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin