Tapu sicilindeki şerh, kişisel bir hakkın üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirliğini güçlendiren veya kanunun öngördüğü hukuki durumu açıklayan kayıttır. Şerhin dayanağı ortadan kalktığında, süresi dolduğunda veya hak sahibi terkin talebinde bulunduğunda sicilden silinmesi gündeme gelir. Ancak her kayıt “şerh” değildir; beyan, ipotek ve irtifak hakkının terkin usulleri farklı olabilir.
Şerh nedir?
Şerh, kanunun izin verdiği belirli kişisel hakların ve bazı hukuki durumların tapu siciline yazılmasıdır. Taşınmaz satış vaadi, kira, alım ve önalım hakları veya aile konutu gibi kayıtlar farklı hukuki temellere dayanabilir. Şerh, mülkiyeti tek başına devretmez; ancak taşınmazı sonradan edinen kişilere karşı hakkın ileri sürülmesi bakımından önemli sonuçlar doğurabilir.
Terkin ne anlama gelir?
Terkin, tapu sicilindeki kaydın hukuki dayanağının sona ermesi üzerine sicilden silinmesidir. Terkin için hak sahibinin yazılı istemi, dayanak belgedeki sürenin dolması, mahkeme kararı veya kanunun öngördüğü başka sebep gerekebilir. Tapu müdürlüğü kayıt üzerinde kendiliğinden her değişikliği yapamaz.
Süre dolunca şerh otomatik silinir mi?
Bazı şerhler belirli süre için hüküm doğurur; sürenin dolması maddi hukuk etkisini sona erdirebilir. Ancak sicildeki kaydın fiilen kaldırılması için terkin işlemi gerekebilir. Tapu Sicili Tüzüğü ve özel kanundaki süreler ilgili şerh türüne göre ayrı ayrı incelenmelidir. Bütün şerhler için tek bir genel süre yoktur.
Satış vaadi şerhi nasıl kaldırılır?
Taşınmaz satış vaadi şerhinde sözleşmenin sona ermesi, tarafların anlaşması, kanuni sürenin dolması veya mahkeme kararı terkin sebebi olabilir. Noter sözleşmesi ve tapu kaydı birlikte incelenmelidir. Şerhin kalkması sözleşmeden doğan kişisel alacak ve tazminat taleplerinin de kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez.
Aile konutu şerhi nasıl terkin edilir?
Aile konutu şerhinin terkini, evlilik birliğinin sona ermesi, taşınmazın aile konutu niteliğini kaybetmesi veya ilgili eşin hukuken geçerli talebi gibi sebeplere bağlı olabilir. Boşanma kararının kesinleşmesi, ölüm veya fiili taşınma her olayda aynı belge setini gerektirmez. Tapu müdürlüğünün istediği güncel belgeler kontrol edilmelidir.
Tapu müdürlüğüne hangi belgeler sunulur?
Kimlik, tapu bilgileri, şerhin dayanak belgesi, terkin istemi ve sona erme sebebini kanıtlayan belge temel unsurlardır. Mahkeme kararına dayanılıyorsa kesinleşme veya infaz şerhi gerekip gerekmediği kontrol edilmelidir. Vekille işlemde uygun yetki içeren vekaletname gerekir.
Hak sahibi terkin vermiyorsa ne yapılabilir?
Şerhin maddi hukuk dayanağı sona ermiş olmasına rağmen hak sahibi terkin talebine yanaşmıyorsa mahkeme kararıyla terkin istenmesi gündeme gelebilir. Davacı, şerhin neden artık hukuki koruma sağlamadığını ispatlamalıdır. Sözleşmenin feshi, ifası, zamanaşımı veya geçersizliği gibi her sebebin sonucu aynı değildir.
Şerh ile ipotek aynı şey midir?
Hayır. İpotek sınırlı ayni haktır ve tapu sicilinde rehin hakkı olarak yer alır; şerh ise çoğunlukla kişisel hak veya kanuni durumu üçüncü kişilere etkili hale getirir. İpoteğin fekki için borcun sona ermesi ve rehin alacaklısının terkin iradesi veya mahkeme kararı gibi farklı şartlar aranır. Yanlış kayıt türüne göre işlem istemek başvurunun reddine yol açabilir.
Şerh ile beyan arasındaki fark nedir?
Beyanlar, taşınmaz veya hakla ilgili bazı hukuki ve fiili durumların sicilde açıklanmasına hizmet eder. Şerhler ise kanunen şerh edilebilir hak ve durumlara farklı etki tanır. Terkin yöntemi kaydın türüne göre değişir. Bu nedenle önce tapu kayıt örneğinde ilgili kaydın “şerhler”, “beyanlar” veya başka hanede olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Satın alma öncesi neden önemlidir?
Taşınmaz alınmadan önce güncel takyidat kaydı incelenmelidir. Şerhin varlığı, alıcının taşınmazı belirli kişisel haklarla yüklü edinmesine veya işlem riskine yol açabilir. “Eski tarihli olduğu için önemsizdir” varsayımı güvenli değildir; şerhin türü, süresi ve halen hukuki sonuç doğurup doğurmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Mahkeme kararıyla terkin talebinde ispat yükü nedir?
Terkin isteyen taraf, şerhin dayandığı hakkın sona erdiğini veya şerhin artık hukuki dayanağının bulunmadığını göstermelidir. Örneğin sözleşmenin feshedildiği ileri sürülüyorsa fesih bildirimi ve sözleşme hükümleri; edim tamamen yerine getirildiyse ifa belgeleri; süre dolmuşsa başlangıç ve bitiş tarihleri dosyaya sunulmalıdır.
Şerh lehtarının itirazı halinde mahkeme yalnız tapu kaydına bakmaz, dayanak hukuki ilişkiyi de inceler. Bu nedenle terkin davası bazen sözleşmenin geçerliliği veya sona ermesi hakkında kapsamlı delil incelemesine dönüşebilir.
İlgili hukuki konular
Mevzuat ve kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – TBMM
- Tapu Sicili Tüzüğü – mevzuat.gov.tr
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayda tapu ve kadastro kayıtları, idari işlemler, tebligat tarihleri ve güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçin