Yabancı hakem kararının Türkiye’de icra edilebilmesi için kararın kendisi kadar tahkim anlaşması, usulüne uygun bildirim ve uygulanacak uluslararası sözleşme önemlidir. Yabancı mahkeme ilamının tenfizinden farklı olarak hakem kararına özgü ret sebepleri ve belge koşulları incelenmelidir.
Bu sayfanın konusu mahkeme ilamı değil, tahkim yargılaması sonunda verilen yabancı hakem kararının Türkiye’de icra edilebilir hale gelmesidir. Bu nedenle tahkim anlaşması, kararın bağlayıcılığı ve ilgili tenfiz rejimi incelenir. Yabancı Ticari Mahkeme Kararı Türkiye’de Nasıl Tenfiz Edilir? rehberi tamamlayıcıdır.
Hakem kararı ile mahkeme kararı farkı
Yabancı hakem kararının tenfizinde tahkim anlaşmasının varlığı ve geçerliliği, kararın taraflar için bağlayıcılığı ve usulüne uygun bildirim öne çıkar. Yabancı mahkeme ilamının tenfizindeki koşullar aynı kalıpla uygulanmaz; 1958 New York Sözleşmesi ve MÖHUK’un ilgili hükümleri öncelikle belirlenmelidir.
Temel belgeler
Dava dosyasında tahkim şartı veya ayrı tahkim sözleşmesi, hakem kararının aslı ya da usulüne uygun onaylı örneği ve gereken tercümeler bulunmalıdır. Tarafların tebligatları ile kararın bağlayıcılığını gösteren evrak eksikse bunların mahkemenin değerlendirmesini nasıl etkileyebileceği baştan incelenmelidir.
New York Sözleşmesi
1958 New York Sözleşmesinin uygulanabilirliği kararın verildiği ülke, uyuşmazlığın niteliği ve Türkiye’nin ilgili çekinceleri bakımından değerlendirilir. Sözleşmenin uygulanmadığı veya tamamlayıcı düzenleme gereken konularda 5718 sayılı MÖHUK m. 60 ve devamındaki hükümler ayrıca ele alınmalıdır.
Ret sebepleri
Tahkim anlaşmasının geçersizliği, tarafın usulüne uygun haberdar edilmemesi, hakem kurulunun yetki sınırını aşması ve kamu düzeni itirazı aynı hukuki sorun değildir. Ret sebebini ileri süren tarafın somut iddiası, tahkim sözleşmesi, bildirim evrakı ve kararın hüküm fıkrasıyla bağlantılı olarak tartışılmalıdır.
Tenfiz sonrası
Tenfiz kararından sonra başlatılacak icra takibinde hüküm altına alınan para birimi, faiz başlangıcı ve yargılama giderleri ayrı gösterilmelidir. Tenfiz mahkemesinin yabancı hakem kararının esasını yeniden incelemediği; buna karşılık tenfiz engellerinin ayrı değerlendirildiği unutulmamalıdır.
Tenfiz öncesi ön kontrol
Hakem kararının verildiği ülke, tahkim anlaşmasının varlığı, kararın bağlayıcılığı ve taraflara usulüne uygun bildirim yapılıp yapılmadığı ayrı incelenmelidir.
Tenfizde kararın esasındaki ticari uyuşmazlık kural olarak yeniden görülmez. Bunun yerine New York Sözleşmesi veya uygulanabilir diğer düzenlemelerdeki ret sebepleri üzerinde durulur.
Karar ve tahkim anlaşmasının usulüne uygun örnekleri ile gerekli tercümeler hazırlanmalı; karşı tarafın tahkim sürecinde dinlenme hakkının ihlal edildiği iddialarına karşı dosya belgeleri korunmalıdır.
Yabancı hakem kararında uygulanacak çerçeve
Yabancı hakem kararının Türkiye'de icra edilebilmesi için tenfiz bakımından hangi uluslararası sözleşmenin ve iç hukuk hükümlerinin uygulanacağı belirlenmelidir. New York Sözleşmesi ile Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun hükümleri birlikte gündeme gelebilir. Kararın yabancı niteliği, tahkim yeri ve uygulanabilir sözleşme bakımından değerlendirilir. Türkiye'de verilmiş bir hakem kararına ilişkin iptal veya icra usulü, yabancı hakem kararının tenfiziyle otomatik olarak aynı değildir. İlk adım doğru karar türünü ve kullanılacak hukuki rejimi tespit etmektir.
Tenfiz davası esasa ilişkin yeniden yargılama değildir
Tenfiz mahkemesi kural olarak tahkim uyuşmazlığını baştan görüp ticari alacağın miktarını yeniden hesaplamaz. İnceleme, uygulanabilir tenfiz şartları ve ret sebepleri üzerinde yoğunlaşır. Ancak tarafın usulüne uygun bilgilendirilip bilgilendirilmediği, tahkim anlaşmasının geçerliliği, hakemlerin yetkisinin kapsamı ve kamu düzeni itirazları önem taşıyabilir. Karşı tarafın yalnız hakemlerin maddi değerlendirmesine katılmaması, her durumda tenfizin reddi sonucunu doğurmaz. Savunma, kanundaki veya sözleşmedeki ilgili ret sebebine dayandırılmalıdır.
Tahkim anlaşmasının ve kararın belgelenmesi
Başvuruda tahkim anlaşmasının aslı veya usulüne uygun örneği, hakem kararının metni, gerekli tercümeler ve kararın taraflara bildirilmesine ilişkin belgeler incelenir. Kararın hangi borcu, hangi para birimini ve hangi faiz başlangıcını içerdiği sonuç talebinde açıkça gösterilmelidir. Hakem kararının bir kısmı icra edilebilir nitelikte olup diğer kısmı ayrı tartışma gerektiriyorsa talepler buna göre ayrıştırılabilir. Tahkim kurumunun yazışmaları ve hakem atama belgeleri, yetki veya savunma hakkına ilişkin itirazlar bakımından ayrıca anlam taşıyabilir.
Tebligat ve savunma hakkı sorunları
Tahkim davalısına usule uygun bildirim yapılmadığı veya savunmasını sunma imkanı verilmediği iddiası tenfiz incelemesinde önemli olabilir. Böyle bir itiraz somut tebligat kayıtları, elektronik posta gönderimleri, tarafların usul takvimi üzerindeki mutabakatı ve hakem heyetinin ara kararlarıyla birlikte değerlendirilmelidir. Yalnız duruşmaya katılmamak, tarafın hiç haberdar edilmediği anlamına gelmez. Bununla birlikte gerçek bir savunma hakkı eksikliği varsa başvuru dosyasında ayrıntılı şekilde ortaya konulmalıdır.
Tenfiz sonrası icra ve tahsil
Tenfiz kararı alınması, borcun kendiliğinden ödenmesi demek değildir. Kararın kesinleşme ve icra edilebilirlik durumu, borçlunun malvarlığı ve tahsil yolu ayrıca değerlendirilir. Yabancı para alacağının icrası, faiz, masraf ve yargılama giderleri gibi kalemler talep edilen hükmün kapsamıyla uyumlu olmalıdır. Aynı alacağın başka ülkede veya başka takip dosyasında tahsil edilmiş kısmı varsa mükerrer tahsil riski giderilmelidir. Uluslararası alacaklı açısından tenfiz ile fiili tahsil arasındaki ayrımı daha dava açılmadan planlamak yararlıdır.
Somut örnek: borcun yalnız bir kısmı ödenmişse
Yabancı hakem kararıyla hükmedilen alacağın bir kısmının karar sonrasında başka ülkede ödendiğini varsayalım. Türkiye’de tenfiz başvurusunda kararın içeriği ve tenfiz şartları incelenirken, daha sonra yürütülecek tahsil işleminde yapılmış ödemenin hesaba katılması gerekir. Aksi takdirde aynı alacak için birden fazla ülkede mükerrer tahsil tartışması doğabilir. Tenfiz dosyasında hakem kararının tercümesi, tahkim sözleşmesi ve usul belgeleri; takip aşamasında ise ödeme dekontları ve hesap tablosu birbirini tamamlar.
İlgili başvuru örneği
Hukuki kaynaklar
Esas kaynaklar, uygulanabildiği ölçüde 1958 New York Sözleşmesi ve 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun m. 60–63’tür. Tahkim anlaşması ve kararın verildiği yer esas alınarak uluslararası sözleşmenin uygulama koşulları değerlendirilir.