Boşanmada Katılma Alacağı ve Değer Artış Payı

Boşanmada “mallar yarı yarıya paylaşılır” ifadesi çoğu dosyada eksik ve yanıltıcıdır. Edinilmiş mallara katılma rejiminde önce hangi malın kişisel, hangisinin edinilmiş mal olduğu belirlenir; borçlar, değer artış payları ve eklenecek değerler hesaba katıldıktan sonra katılma alacağı ortaya çıkar.

Katılma alacağı nedir?

Katılma alacağı, mal rejiminin sona ermesi üzerine eşlerden birinin diğer eşin artık değerindeki payına ilişkin parasal alacaktır. Tasfiye, evlilikte edinilen her malın tapusunun yarısının diğer eşe geçirilmesi şeklinde işlemez. Çoğu dosyada sonuç ayni pay değil para alacağıdır.

Hesap yapılmadan önce malın hangi dönemde ve hangi kaynakla edinildiği, borçlarının bulunup bulunmadığı ve tasfiye tarihindeki hukuki durumu belirlenmelidir.

Değer artış payı nedir?

Bir eş, diğer eşe ait mala karşılıksız veya uygun bir karşılık almadan katkıda bulunmuş ve bu katkı malın edinilmesine, iyileştirilmesine ya da korunmasına hizmet etmişse değer artış payı gündeme gelebilir. Bu talep katılma alacağından farklı bir hesap mantığına sahiptir.

Örneğin kişisel mal niteliğindeki bir taşınmazın kredi ödemelerine veya esaslı iyileştirmesine diğer eşin katkısı varsa, katkının niteliği ve kaynağı ayrıca değerlendirilir.

Hangi mallar edinilmiş mal sayılır?

Çalışma karşılığı edinimler, sosyal güvenlik ve benzeri ödemeler ile edinilmiş malların gelirleri kural olarak edinilmiş mal grubunda değerlendirilebilir. Buna karşılık evlilikten önce sahip olunan mallar, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla gelen değerler kişisel mal niteliğinde olabilir.

Bir malın yalnızca eşlerden birinin adına kayıtlı olması onu otomatik olarak kişisel mal yapmaz. Tapu veya ruhsat kaydı mülkiyetin kimin adına olduğunu gösterir; mal rejimi tasfiyesi ise edinim tarihi ve finansman kaynağına ayrıca bakar.

Malın bedeli evlilikten önce ödenmeye başlanmışsa ne olur?

Evlilik öncesi peşinat, evlilik içinde yapılan kredi ödemeleri ve kişisel maldan gelen katkılar aynı mal üzerinde farklı hesap kalemleri yaratabilir. Bu nedenle yalnız satın alma tarihi veya yalnız tapu tarihi üzerinden sonuca gitmek hatalı olabilir.

Banka kredi dökümleri, ödeme tarihleri ve paranın kaynağı bu tip dosyalarda kritik önemdedir.

Mal kaçırmak için yapılan devirler hesaptan çıkar mı?

Mal rejiminin sona ermesinden önce diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan bazı devirler tasfiyede eklenecek değer olarak dikkate alınabilir. Ancak her satış veya bağış otomatik olarak mal kaçırma kabul edilmez; işlemin zamanı, tarafları, bedeli ve amacı incelenir.

İhtiyati tedbir gerekip gerekmediği de somut malvarlığı ve devir riski üzerinden değerlendirilmelidir.

Şirket payı, araç ve taşınmaz nasıl değerlenir?

Tasfiye dosyasında farklı malvarlığı türlerinin değerleme yöntemi aynı değildir. Taşınmazın rayiç değeri, aracın piyasa değeri veya şirket payının ekonomik değeri için farklı uzmanlık ve kayıtlar gerekebilir.

Özellikle şirket paylarında şirketin malvarlığı ile eşin sahip olduğu payın ekonomik değeri birbirinden ayrılmalıdır.

Katılma alacağı davası boşanma davasıyla birlikte yürür mü?

Mal rejimi tasfiyesi boşanma süreciyle bağlantılı olsa da hukuki incelemesi ayrıdır. Boşanmanın kesinleşmesi, mal rejiminin hangi tarihte sona erdiği ve tasfiye talebinin ne zaman incelenebileceği bakımından önem taşır. Dosyanın zamanlaması usul bakımından doğru kurulmalıdır.

Hangi belgeler önemlidir?

Tapu ve araç kayıtları, banka hesap hareketleri, kredi sözleşmeleri, şirket kayıtları, ödeme dekontları, miras veya bağış belgeleri ve malın edinim kaynağını gösteren diğer kayıtlar tasfiyenin temelini oluşturur. Malvarlığının evlilik boyunca nasıl finanse edildiğini gösteren belge zinciri ne kadar güçlü olursa hesap o kadar sağlıklı yapılabilir.

Katılma alacağı ile değer artış payı nasıl ayrılır?

Katılma alacağı, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde artık değer üzerinden hesaplanan bir alacaktır. Değer artış payı ise eşlerden birinin diğer eşe ait malın edinilmesi, iyileştirilmesi veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunması halinde gündeme gelebilir. Aynı olayda iki kurumun koşulları ayrı ayrı incelenmelidir.

Talebin yanlış hukuki nitelendirilmesi hesap yöntemini ve ispat konusunu değiştirebilir.

Malın hangi tarihteki değeri esas alınır?

Tasfiyede malın edinilme tarihi, mal rejiminin sona erme tarihi ve tasfiye tarihindeki sürüm değeri farklı işlevlere sahiptir. Gayrimenkul veya şirket paylarında yıllar içindeki değer artışı yüksek olduğundan yanlış değerleme tarihi ciddi fark yaratabilir.

Bilirkişi raporunda kullanılan tarih ve yöntem bu nedenle mutlaka kontrol edilmelidir.

Krediyle alınan malda hesap nasıl değişir?

Evlilik içinde krediyle alınan taşınmaz veya araçta peşinatın kaynağı, kredi taksitlerinin hangi dönemde ve hangi kaynakla ödendiği önemlidir. Kişisel maldan yapılan ödeme ile edinilmiş mal gelirinden yapılan ödeme aynı sonucu doğurmaz.

Banka ödeme planı, hesap hareketleri ve satış belgeleri katkının kaynağını belirlemede temel delillerdendir.

Kişisel mal katkısı, kredi taksiti ve katılma alacağı aynı kalem değildir

Temsili olayda evlilik sırasında satın alınan bir konutun peşinatının bir bölümünün eşlerden birine miras kalan parayla, kalan bedelin ise kredi taksitleriyle ödendiği ileri sürülsün. Tapu kaydındaki malik bilgisi, peşinatın kaynağı, kredinin hangi tarihlerde hangi gelirle ödendiği, mal rejiminin sona erdiği tarih ve taşınmazın tasfiye bakımından değeri ayrı veriler olarak incelenmelidir. Miras kaynaklı ödeme iddiasının belgeyle desteklenmesi gerekebilir; kredi sözleşmesinin varlığı ise taksitlerin hangi mal grubundan karşılandığını tek başına açıklamaz. Katılma alacağı, değer artış payı ve denkleştirme taleplerinin aynı harcama üzerinden otomatik olarak üst üste hesaplanması doğru değildir. UYAP’ta yayımlanan Hukuk Genel Kurulu kararında kişisel mal ile edinilmiş mal ayrımının ve tasfiye hesabının ayrı değerlendirilmesi açıklanmaktadır.