Mal sigortalarında poliçede yazılı sigorta bedeli ile riziko gerçekleştiği andaki gerçek sigorta değeri arasında önemli fark bulunması tazminat hesabını etkileyebilir. Sigorta bedelinin gerçek değerin altında kalması eksik sigorta, üzerinde olması ise aşkın sigorta sorununu doğurur. Bu kavramlar aracın piyasa değeri tartışmasından daha geniş olup konut, işyeri ve diğer mal sigortalarında da önemlidir.

Sigorta değeri ile sigorta bedeli aynı şey midir?

Sigorta değeri, sigorta konusu menfaatin ekonomik değerini ifade eder. Sigorta bedeli ise poliçede teminatın üst sınırı olarak gösterilen tutardır. Bu iki değer poliçe kurulurken yakın olabilir; ancak enflasyon, piyasa değişimi veya yanlış beyan nedeniyle zaman içinde ayrışabilir. Tazminat hesabında hangi tarihteki değerin esas alınacağı sigorta türü ve genel şartlara göre belirlenir.

Eksik sigorta nedir?

Sigorta bedelinin sigorta değerinden düşük olması eksik sigorta olarak adlandırılır. Kısmi hasarda, ilgili hükümlerin koşulları gerçekleştiğinde orantı kuralı tazminatı azaltabilir. Sigortalı zararının tamamını aldığını düşünürken poliçe bedelinin düşük belirlenmesi nedeniyle daha az ödeme ile karşılaşabilir.

Orantı kuralı nasıl işler?

Eksik sigortada temel mantık, sigorta bedelinin gerçek değere oranının kısmi hasar tazminatına yansıtılmasıdır. Ancak her poliçede ve her teminatta aynı mekanizma otomatik uygulanmaz. Genel şart, özel kloz ve poliçede eksik sigorta uygulamasını kaldıran hükümler bulunabilir. Hesap mutlaka sözleşme üzerinden yapılmalıdır.

Aşkın sigorta nedir?

Sigorta bedelinin sigorta değerini aşması aşkın sigorta sorununu doğurur. Sigorta, zarar üzerinden zenginleşme aracı değildir; sigortalı gerçek zararının üzerinde tazminat alamaz. Fazladan yüksek bedel yazılmış olması tek başına daha yüksek hasar ödemesi doğurmaz.

Fazla ödenen prim geri istenebilir mi?

Aşkın sigorta halinde poliçenin kurulma biçimi, tarafların bilgisi ve ilgili kanuni hükümler çerçevesinde fazla sigorta bedeline bağlı primin durumu ayrıca değerlendirilebilir. İade talebi otomatik değildir. Poliçenin başlangıç değeri ile sonradan düşen piyasa değeri birbirinden ayrılmalıdır.

Mutabakatlı değer poliçesi neyi değiştirir?

Bazı sigorta türlerinde taraflar sigorta değerini önceden belirli yöntemlerle mutabık hale getirebilir. Geçerli mutabakatın bulunduğu durumlarda sonradan yapılacak değer tartışmasının kapsamı daralabilir. Ancak mutabakatın hangi risk ve dönem için geçerli olduğu poliçe ve genel şartlardan kontrol edilmelidir.

Tam hasar ile kısmi hasar ayrımı neden önemlidir?

Eksik sigortanın etkisi özellikle kısmi hasar hesabında belirginleşebilir. Tam hasarda ise sigorta bedeli ve gerçek değer arasındaki ilişki farklı sonuçlar doğurabilir. “Araç pert oldu” veya “mal tamamen yok oldu” demek tek başına hesabı çözmez; sovtaj, sigorta bedeli ve rayiç değer gibi unsurlar da devreye girebilir.

Değer nasıl ispat edilir?

Fatura, ekspertiz raporu, piyasa teklifleri, stok kayıtları, envanter, amortisman bilgileri ve aynı nitelikteki malların piyasa fiyatları kullanılabilir. Taşınmazlarda yapı maliyeti ile arsa değerinin ayrılması gerekebilir. Sigorta konusu malın kullanım ve yıpranma durumu da değerlendirmeye etkide bulunabilir.

Sigortacının tek taraflı hesabına itiraz edilebilir mi?

Evet. Sigortacının kullandığı sigorta değeri, oran ve hesap yöntemi belgelerle denetlenebilir. Poliçede orantı kuralını değiştiren bir hüküm varsa bunun uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmelidir. Gerekirse bağımsız ekspertiz veya bilirkişi incelemesi talep edilebilir.

Uyuşmazlıkta başvuru yolu nedir?

Önce sigorta şirketinden hesabın ayrıntılı dökümü istenmelidir. Anlaşmazlık devam ederse poliçe türü ve tahkim sistemine üyelik şartlarına göre Sigorta Tahkim Komisyonu veya dava yolu değerlendirilebilir. Talep yalnız “eksik ödeme” şeklinde değil, kullanılan sigorta değeri ve oranın neden yanlış olduğu açıklanarak kurulmalıdır.

Enflasyon ve fiyat artışı eksik sigorta yaratabilir mi?

Poliçe düzenlendiği tarihte yeterli görünen sigorta bedeli, yüksek enflasyon veya hızlı piyasa artışı nedeniyle riziko tarihinde gerçek değerin altında kalabilir. Özellikle bina, makine, stok ve emtia sigortalarında bu risk belirgindir. Endeksleme klozu, otomatik bedel artışı veya dönem içi zeyilname bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir. Sigortalının dönem boyunca değer artışını bildirme yükümlülüğü varsa bunun kapsamı da poliçe ve genel şartlara göre değerlendirilir.

Eksik sigorta savunmasına karşı hangi hesap kontrol edilir?

Sigortacı eksik sigorta nedeniyle kesinti yaptığında üç rakam açıkça gösterilmelidir: riziko tarihindeki gerçek sigorta değeri, poliçedeki sigorta bedeli ve tespit edilen zarar tutarı. Orantı formülünün hangi hükme dayandığı da belirtilmelidir. Sigorta değerinin hatalı belirlendiği düşünülüyorsa piyasa verileri ve bağımsız ekspertizle itiraz edilebilir. Poliçede eksik sigorta uygulamasını kaldıran veya sınırlayan bir kloz varsa hesap buna göre yeniden yapılmalıdır.

İlgili hukuki konular

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayda sözleşme ve poliçe metinleri, ödeme ve bildirim tarihleri ile güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin