İhbar Tazminatında Süreler ve Hangi Fesihlerde Hak Doğar?

İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin kanundaki bildirim süresine uyulmadan sona erdirilmesinin sonucudur. Kıdem tazminatından farklı olarak yalnız işverenin değil, şartları varsa işçinin de ödemek zorunda kalabileceği bir tazminattır. Bu nedenle “işten çıkan herkes ihbar alır” veya “istifa eden hiçbir zaman ihbar ödemez” şeklindeki genellemeler doğru değildir.

Bildirim süreleri ne kadar?

4857 sayılı İş Kanununa göre çalışma süresi altı aydan az olan işçi için iki hafta; altı ay ile bir buçuk yıl arasında dört hafta; bir buçuk ile üç yıl arasında altı hafta; üç yıldan fazla kıdemde sekiz hafta bildirim süresi uygulanır. Bu süreler asgari olup sözleşmeyle artırılabilir.

İhbar tazminatını kim öder?

Belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı neden olmadan ve bildirim süresine uymadan sona erdiren taraf, diğer tarafa ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir. İşveren işçiyi derhal çıkarırsa işçi; işçi haklı neden olmadan aniden işi bırakırsa işveren talepte bulunabilir.

Feshi kimin yaptığı, bildirimin ne zaman ve hangi gerekçeyle verildiği, işçinin kıdem süresi ve bildirim döneminde çalışmaya devam edip etmediği birlikte kontrol edilmelidir. İhbar tazminatı hesabında giydirilmiş ücret unsurları ile kullandırılan ihbar süresi de ayrıca gösterilmelidir.

Haklı fesih varsa ihbar olur mu?

Haklı nedenle derhal fesihte bildirim süresi aranmaz. Örneğin işçinin İş Kanunundaki haklı nedenlerden biriyle sözleşmeyi derhal feshettiği kabul edilirse işverene ihbar tazminatı ödemez; ancak kendisi de kural olarak ihbar tazminatı talep etmez. Aynı şekilde işverenin haklı nedenle derhal feshi halinde işçiye ihbar süresi verilmesi gerekmez.

Belirli süreli sözleşmede ihbar tazminatı var mı?

İhbar süreleri esas olarak belirsiz süreli iş sözleşmeleri içindir. Gerçekten belirli süreli ve süresi sonunda kendiliğinden biten sözleşmede klasik anlamda ihbar tazminatı doğmaz. Ancak sözleşmenin gerçekte belirli süreli sayılıp sayılmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

İhbar süresi kullandırılırken işçi çalışmaya devam eder mi?

Evet. İşveren sözleşmeyi bildirimli feshediyorsa işçi ihbar süresince çalışmayı sürdürür. Bu dönemde kanundaki yeni iş arama izni de gündeme gelir. İşveren bildirim süresini kullandırmak yerine ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi sona erdirebilir.

Temsili örnek: İşveren işçiye fesih bildirimini bugün yapmış, işçi ise ertesi gün işyerine alınmamış olsun. Yazılı bildirim yapılmış olması ile bildirim süresinin fiilen kullandırılmış olması aynı olgu değildir. Dosyada bildirim tarihi, son çalışma günü, bordrodaki ödeme kalemleri, varsa peşin ödeme kaydı ve işten ayrılış bildirimi yan yana incelenmelidir. Ücretin yalnız çıplak tutarı üzerinden konuşmak yerine süreklilik gösteren para veya para ile ölçülebilir menfaatlerin hesabı etkileyip etkilemediği de değerlendirilmelidir. İhbar tazminatı iddiasını ispatlamak için yalnızca “aniden çıkarıldım” demek yerine, fesih bildiriminin nasıl tebliğ edildiği ve çalışmanın hangi tarihte fiilen sona erdiği ayrı ayrı gösterilmelidir. Bu değerlendirme, kullanılmayan yıllık izin ücreti veya kıdem tazminatının şartlarından bağımsız yapılır.

İhbar tazminatı hangi ücret üzerinden hesaplanır?

Hesapta yalnız çıplak ücret değil, düzenli ve para ile ölçülebilen bazı yan menfaatlerin de dikkate alındığı giydirilmiş ücret esas alınır. Düzenli yemek, yol veya benzeri menfaatler somut ücret yapısına göre hesaba dahil edilebilir. Dönemsel ve tesadüfi ödemeler ayrıca değerlendirilir.

Deneme süresinde ihbar gerekir mi?

Geçerli bir deneme kaydı bulunan iş sözleşmesinde deneme süresi içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi olmaksızın sona erdirebilir. Ancak deneme süresinin sözleşmede bulunması ve kanuni sınırlar içinde olması gerekir.

Uyuşmazlıkta hangi belgeler önemli?

• İş sözleşmesi,
• işe giriş ve çıkış kayıtları,
• fesih bildirimi,
• bordrolar ve banka ödemeleri,
• düzenli yan hakları gösteren belgeler,
• haklı fesih ileri sürülüyorsa bunun dayanakları.

İhbar tazminatı işçilik alacağı niteliğinde olduğundan dava öncesi arabuluculuk kural olarak zorunludur. Hesaptan önce feshi kimin yaptığı ve feshin haklı neden taşıyıp taşımadığı netleştirilmelidir.

Yeni iş arama izni ihbar süresinin parçasıdır

İşveren bildirim süresi kullandırarak fesih yapıyorsa, işçiye kanundaki şartlarla yeni iş arama izni verilmesi gerekir. Bu izin çalışma saatleri içinde ve ücret kesintisi yapılmadan kullandırılır. İznin hiç verilmemesi veya eksik kullandırılması ayrıca ücret sonucu doğurabilir.

Bu nedenle işçi ihbar süresince fiilen çalışmışsa yalnız fesih tarihine değil, bu dönemde yeni iş arama izninin nasıl kullandırıldığına da bakılmalıdır.

Bu konuyla bağlantılı olarak fazla mesai başlıkları da dosyanın özelliğine göre birlikte değerlendirilmelidir.