Mirasın hükmen reddi, mirasçının üç aylık süre içinde yaptığı normal ret beyanından farklıdır. Miras bırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse kanun mirasın reddedilmiş sayılmasına imkan tanır. Ancak terekenin borçlu olması tek başına yeterli değildir; ölüm tarihindeki mali durumun ve mirasçının sonradan yaptığı işlemlerin birlikte incelenmesi gerekir.
Bu yazı, terekenin ölüm tarihindeki mali durumu ve mirasın hükmen reddedilmiş sayılmasına ilişkin ispat sorunlarını inceler. Mirasçı üç aylık süre içinde açık ret beyanında bulunmak istiyorsa uygulanacak usul ve sürenin hesabı için reddi miras süresi ve sonuçları rehberi farklı bir başvuru yolunu açıklar.
Mirasın hükmen reddi nedir?
Türk Medeni Kanununa göre ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Bu sonuç, mirasçının süresi içinde sulh hukuk mahkemesine gidip açık ret beyanında bulunmasından farklı bir hukuki mekanizmadır.
Hükmen ret özellikle miras bırakanın yoğun borç bıraktığı ve mirasçının üç aylık ret süresini kullanmadığı durumlarda önem kazanır. Bununla birlikte kanundaki koşullar oluşmadan yalnız “terekenin borcu çok” denilerek hükmen ret sonucu çıkarılamaz.
Borca batıklık hangi tarihe göre belirlenir?
Değerlendirmede esas alınan an, miras bırakanın ölüm tarihidir. Terekenin aktifleri ile borçları bu tarih itibarıyla karşılaştırılır. Sonradan mal değerlerinin düşmesi veya yeni giderlerin ortaya çıkması, ölüm tarihindeki borca batıklığı tek başına kanıtlamaz.
Taşınmaz, araç, banka mevduatı, şirket payı ve alacaklar terekenin aktifinde; kredi, vergi, icra ve diğer borçlar ise pasifinde dikkate alınabilir.
Ödemeden aczin açıkça belli olması ne anlama gelir?
Kanun yalnız matematiksel olarak borçların malvarlığından fazla olmasını değil, ödemeden aczin açıkça belli veya resmen tespit edilmiş olmasını arar. Miras bırakan hakkında çok sayıda sonuçsuz icra takibi, aciz belgeleri, haczedilebilir mal bulunamaması veya resmi kayıtlar bu değerlendirmede önem taşıyabilir.
Her dosya kendi kayıtları üzerinden incelenir. Tek bir borcun yüksek olması veya tereke mallarının hemen nakde çevrilememesi otomatik olarak hükmen ret anlamına gelmez.
Üç aylık reddi miras süresinden farkı nedir?
Normal reddi mirasta mirasçı kural olarak kanuni süre içinde ret beyanında bulunur. Hükmen ret ise ölüm tarihindeki objektif mali duruma bağlıdır ve ret beyanından farklı bir hukuki sebebe dayanır.
Bu nedenle üç aylık sürenin geçmiş olması, şartları gerçekten mevcutsa hükmen ret iddiasını tek başına ortadan kaldırmaz. Ancak mirasçının terekeyi benimsediğini gösteren işlemleri ayrıca değerlendirilir.
Hükmen ret nasıl ileri sürülür?
Hükmen ret, mirasçının borçtan sorumlu tutulduğu bir icra veya dava sürecinde savunma olarak ileri sürülebileceği gibi hukuki durumun tespiti amacıyla dava konusu da olabilir. Görevli ve yetkili mahkeme ile talebin şekli, somut uyuşmazlığın nasıl ortaya çıktığına göre belirlenmelidir.
Talep kurulurken yalnız “mirası reddediyorum” şeklinde açık ret beyanıyla hükmen ret birbirine karıştırılmamalıdır.
Hangi belgeler borca batıklığı gösterebilir?
İcra dosyaları, vergi kayıtları, banka borçları, haciz tutanakları, malvarlığı araştırmaları, tapu ve araç kayıtları, şirket payları ve diğer alacaklar birlikte incelenebilir. Amaç terekenin ölüm tarihindeki gerçek aktif-pasif tablosunu ortaya koymaktır.
Yalnız borç belgelerini sunup terekenin malvarlığını hiç araştırmamak eksik değerlendirmeye yol açabilir.
Tereke üzerinde işlem yapmak hükmen reddi etkiler mi?
Mirasçının tereke mallarını kendisine mal etmesi, satması veya mirası benimsediğini açıkça gösteren işlemler yapması hukuki sonucu etkileyebilir. Terekenin korunması için zorunlu işlemler ile malik gibi tasarruf etmek birbirinden ayrılmalıdır.
Bu nedenle ölümden sonra yapılan banka çekimleri, araç veya taşınmaz devirleri ve borç ödemeleri dosyada kronolojik olarak incelenmelidir.
Alacaklı icra takibi başlatmışsa ne yapılır?
Miras bırakanın alacaklısı mirasçıya karşı takip başlatmışsa, borcun terekeye ait olup olmadığı ve hükmen ret koşullarının bulunup bulunmadığı hızlı biçimde değerlendirilmelidir. Takip türüne göre itiraz, menfi tespit veya başka hukuki yollar gündeme gelebilir.
Süreli icra işlemleri nedeniyle hükmen ret değerlendirmesi yapılırken yalnız miras hukuku değil, icra dosyasındaki tebligat ve süreler de ayrıca kontrol edilmelidir.
Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İletişime geçinÖlüm anındaki aczin belgelendirilmesi
Hükmen ret iddiasında temel mesele terekenin mirasbırakanın ölüm tarihinde açıkça borca batık olup olmadığıdır. Sonradan ortaya çıkan borç veya mirasçıların ödeme güçlüğü tek başına aynı şeyi göstermez. Banka kredi ve icra dosyaları, kesinleşmiş takipler, vergi ve SGK borçları ile taşınmazların değerleri tarih esaslı bir listede karşılaştırılmalıdır. Mirasbırakanın ölüm tarihinde adına kayıtlı araç veya taşınmaz varsa bunların varlığı hükmen ret talebini otomatik olarak ortadan kaldırmadığı gibi değerlerinin araştırılmaması da doğru değildir. Terekenin aktif ve pasifini ölüm tarihindeki koşullarla belirlemek gerektiğinden bilirkişi incelemesinin kapsamı buna göre kurulmalıdır.
Mirasın kabulü sayılabilecek davranışların incelenmesi
TMK 605 kapsamında ileri sürülecek iddia ile mirasın gerçek reddine ilişkin üç aylık süre rejimi birbirinden ayrılmalıdır. Mirasçının tereke üzerinde yaptığı işlemlerin niteliği önemlidir: zorunlu koruma veya rutin bildirim ile terekeye sahip çıkıp malları kendi malı gibi tasarruf etmek aynı değerlendirilemez. Bir mirasçı tarafından bankadaki paranın çekilmesi, tereke malının satılması veya miras ortaklığı adına zorunlu masraf yapılması farklı hukuki sonuçlar doğurabilir. Alacaklı takibi başlamışsa yalnız mirasçılık belgesiyle yetinmeyip takipte hangi sıfatla borçlu gösterildiği ve hükmen ret iddiasının hangi usulle ileri sürüleceği araştırılmalıdır.
Somut dosya örneği ve kontrol noktaları
Ölüm tarihi itibarıyla borca batıklık iddiası, terekenin sonradan satılan mallarının satış bedeliyle değil, o tarihteki net değeriyle tartışılmalıdır. Değerlemeye itiraz varsa bilirkişiden karşılaştırılabilir emsal ve borç dökümü istenebilir.
Somut hesap için ölüm tarihini esas alan bir bilanço hazırlanmalıdır. Örneğin mirasbırakanın iki bankaya kredi borcu, bir icra dosyası ve üzerinde ipotek bulunan tek taşınmazı varsa taşınmazın brüt değerini yazmak yeterli olmaz; sınırlı ayni haklar, satışa elverişlilik ve ilgili borç bakiyesi birlikte incelenir. Ölüm tarihinden sonra tahakkuk eden kalemler, dosyada bulunsa bile hangi döneme ait oldukları gösterilmelidir. Mirasçı adına açılan takipte borcun mirasbırakandan mı, mirasçının kendi taahhüdünden mi doğduğu da kontrol edilir. Hükmen ret iddiasının ileri sürülme biçimi hakkında yalnız üç aylık gerçek ret süresi esas alınarak sonuca gidilmesi hatalı olabilir. Öte yandan terekeyi açıkça benimseyen ve malik gibi tasarruf eden kişinin davranışları uyuşmazlığın değerlendirilmesini etkileyebilir. Cenaze masrafları, zorunlu güvenlik giderleri veya taşınmaza ilişkin muhafaza tedbirleri de her olayda terekenin kayıtsız kabulü gibi yorumlanmamalıdır. İlgili işlemlerin amacı, kim tarafından yapıldığı ve belgeleri incelenmelidir.