Şirket Malvarlığının Ortak veya Yönetici Tarafından Devredilmesi ve Sorumluluk

Şirket malvarlığının ortak, yönetici veya bunlarla ilişkili kişilere devredilmesi tek başına hukuka aykırı değildir. Şirket gerçek bir ticari ihtiyaçla ve piyasa koşullarında satış yapabilir. Uyuşmazlık, işlemin şirket menfaatine aykırı olması, bedelin ödenmemesi, malın değerinin açıkça altında devredilmesi veya yöneticinin yetkisini kendi ya da yakınının lehine kullanması halinde ortaya çıkar.

Şirket malı ortağa satılabilir mi?

Şirket ile ortağı arasında gerçek bir satış yapılması mümkündür. Ancak işlemin şirketi zarara uğratmaması, yetkili organlarca usulüne uygun gerçekleştirilmesi, bedelin gerçekten ödenmesi ve muhasebe kayıtlarının işlemi doğru yansıtması gerekir. İlişkili taraf işlemleri çıkar çatışması bakımından daha dikkatli incelenir.

Bu sayfadaki temel mesele şirketin belirli bir malvarlığı unsurunun devridir; şirket hesabından yapılan kişisel para çekimleri ayrı bir uyuşmazlık türüdür. Taşınmaz, araç, makine veya başka bir şirket varlığının devrinde işlemin şirket açısından ekonomik karşılığı ve karar süreci öne çıkar.

Piyasa değerinin altında satış yapılırsa ne olur?

Şirket malının ekonomik gerekçe olmaksızın önemli ölçüde düşük bedelle devredilmesi şirket zararına yol açabilir. Yöneticinin görev ve özen borcunu ihlal ettiği ileri sürülebilir. Zarar, malın gerçek değeri ile şirketin elde ettiği karşılık arasındaki fark ve işlemin diğer ekonomik sonuçları üzerinden değerlendirilebilir.

Bedel hiç ödenmemişse hangi talepler gündeme gelir?

Gerçek bir satış sözleşmesi varsa şirketin satış bedeli alacağı doğar. İşlemin görünürde satış olup gerçekte karşılıksız aktarım niteliğinde olduğu ileri sürülüyorsa hukuki sebep, organ kararı ve tarafların gerçek iradesi ayrıca incelenir. Şirketin alacağını tahsil etmesi ile yöneticiden tazminat istemesi farklı hukuki yollardır.

Yönetici kendi yakınına veya başka şirketine devir yapabilir mi?

Çıkar çatışması bulunan işlemlerde yöneticinin şirket menfaatini gözetme yükümlülüğü daha görünür hale gelir. Alıcının yöneticinin yakını veya kontrol ettiği başka bir şirket olması tek başına işlemi geçersiz kılmaz; fakat bedel, karar süreci, bağımsız değerleme ve şirketin ekonomik gerekçesi titizlikle incelenir.

Ortaklar bu işlemi nasıl öğrenebilir?

Bilgi alma ve inceleme hakkı, genel kurul kayıtları, finansal tablolar, tapu ve sicil kayıtları, banka hareketleri ile şirket defterleri önemli kaynaklardır. Şirket kayıtlarına erişim sistematik biçimde engelleniyorsa bilgi alma hakkının mahkeme yoluyla kullanılması gerekebilir.

Şirket zararının tazmini nasıl istenir?

Yönetici görevini kusurlu biçimde ihlal ederek şirketi zarara uğratmışsa TTK’daki sorumluluk hükümleri gündeme gelebilir. Şirket zararının tazmini için talebin kime yöneltileceği, tazminatın kime ödeneceği ve pay sahibinin dava hakkı somut zarar türüne göre belirlenir.

Zarar hesabı yalnız devredilen malın piyasa değeri üzerinden yapılmayabilir. Şirketin elde ettiği bedel, işlemin ticari gerekçesi, varsa sonradan sağlanan ekonomik fayda ve zarar ile yönetici davranışı arasındaki illiyet bağı birlikte değerlendirilmelidir.

Devir uyuşmazlığında hangi deliller önemlidir?

Satış veya devir sözleşmesi, yönetim ve genel kurul kararları, ekspertiz ve değerleme raporları, banka ödeme kayıtları, alıcıyla ortak veya yönetici arasındaki ilişki, şirket muhasebe kayıtları ve malın devir tarihindeki piyasa değeri birlikte incelenmelidir. Sonradan yapılan açıklamalardan çok işlem tarihindeki kayıtlar önem taşır.

Şirket malvarlığının devrinde karar yetkisi kimdedir?

Bir malın satışı veya devri konusunda yetkinin yönetim organında mı yoksa genel kurulda mı olduğu şirket türüne, esas sözleşmeye, işlemin niteliğine ve malvarlığı üzerindeki etkisine göre değerlendirilir. Olağan ticari faaliyet kapsamındaki bir işlem ile şirketin temel ekonomik varlığını etkileyen olağanüstü bir devir aynı şekilde ele alınamaz. İmza yetkisi bulunması da yöneticinin şirket menfaatine uygun davranma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İlişkili tarafa yapılan devirlerde hangi riskler artar?

Alıcının yönetici, ortak, bunların yakını veya kontrol ettikleri başka bir şirket olması halinde bedelin emsale uygunluğu ve karar sürecinin şeffaflığı daha büyük önem taşır. Bağımsız değerleme, banka üzerinden gerçek ödeme ve karar organlarının kayıtları işlemin ticari gerekçesini gösterebilir. Kağıt üzerinde satış bedeli yazılması, bedelin gerçekten şirkete ödendiğini tek başına kanıtlamaz.

Malvarlığının elden çıkarılmaya devam ettiği durumda geçici koruma istenebilir mi?

Dava sonunda verilecek kararın etkisiz kalma riski varsa somut talebin niteliğine göre ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz gibi geçici korumalar gündeme gelebilir. Ancak hangi korumanın isteneceği talebin ayni hakka mı yoksa para alacağına mı dayandığına göre değişir. Talep hazırlanırken yaklaşık ispat, teminat ve üçüncü kişilerin hakları ayrıca değerlendirilmelidir.