Bir erginin kendi işlerini yönetmekte zorlanması tek başına vesayet kararı verilmesi için yeterli değildir. Kısıtlama, Türk Medeni Kanunu’nda sayılan sebeplerden birinin bulunmasını ve kişinin korunma ihtiyacının somut olayda ortaya konulmasını gerektirir. Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, savurganlık ve bağımlılık, kötü yönetim, hapis cezasının infazı ve kişinin kendi talebi farklı koşullara bağlanmıştır.

Kısıtlama kararı ne anlama gelir?

Kısıtlama kararı, ergin kişinin hukuki durumunu koruma amacıyla vesayet rejimine alınmasını sağlar. Kararın kapsamı, kişinin hangi işlemleri tek başına yapabileceğini ve hangi işlemlerde vasi veya vesayet makamının devreye gireceğini etkiler. Bu nedenle kısıtlama, yalnızca aile içi bir idari işlem değil; kişinin fiil ehliyeti ve malvarlığı yönetimi üzerinde sonuç doğuran yargısal bir koruma tedbiridir.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı hangi durumda kısıtlama sebebidir?

TMK m. 405’e göre akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için sürekli yardıma ihtiyaç duyan ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan ergin kişi kısıtlanabilir. Tanının varlığı tek başına yeterli kabul edilmez; rahatsızlığın kişinin işlerini yürütme ve korunma ihtiyacı üzerindeki etkisi değerlendirilir. Kanun, bu sebebe dayalı kararda resmi sağlık kurulu raporunu özel önem taşıyan bir unsur olarak düzenler.

Savurganlık, bağımlılık ve kötü yönetim ne zaman yeterlidir?

TMK m. 406; savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı ya da malvarlığını kötü yönetme nedeniyle kişinin kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratmasını ve bu nedenle sürekli korunma ve bakıma ihtiyaç duymasını veya başkalarının güvenliğini tehdit etmesini arar. Bu nedenle tek bir ekonomik hata veya aile tarafından beğenilmeyen yaşam tercihi kural olarak yeterli değildir.

Hapis cezası nedeniyle kısıtlama nasıl uygulanır?

TMK m. 407, 2024 yılında değiştirilmiştir. Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi, kendi isteği üzerine kısıtlanabilir veya kendisine kayyım atanabilir. Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı söz konusuysa, kişinin talebi bulunmasa bile kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi halinde kısıtlama kararı verilebilir. Vesayet makamı karar vermeden önce hükümlüyü dinler.

Kişi kendi isteğiyle kısıtlanabilir mi?

TMK m. 408 uyarınca yaşlılığı, engelliliği, deneyimsizliği veya ağır hastalığı nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat eden ergin kişi kendi isteğiyle kısıtlanmasını talep edebilir. Burada amaç, kişinin iradesini cezalandırmak değil; kendi isteği doğrultusunda hukuki ve malvarlıksal işlerinin korunmasını sağlamaktır.

Mahkeme kişiyi dinler mi?

Kısıtlama kişinin hukuki statüsünü doğrudan etkilediğinden dinlenme güvencesi önemlidir. Kanunda, belirli kısıtlama sebeplerinde kişinin dinlenmesi ve sağlık durumuna dayalı kısıtlama bakımından resmi sağlık kurulu raporunun alınması öngörülür. Dosyanın yalnız yakınların anlatımına dayanarak sonuçlandırılması yerine, kısıtlama sebebinin güncel ve somut biçimde ortaya konulması gerekir.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir. Vesayet işlerinde kişinin yerleşim yeri belirleyici olur. Kısıtlama talebi hazırlanırken kişinin yerleşim yeri, mevcut sağlık veya malvarlığı durumu ve talebin dayandığı sebep açıkça gösterilmelidir. Vesayet altındaki kişinin yerleşim yeri de bağlı olduğu vesayet makamının bulunduğu yer olarak kabul edilir.

Kısıtlama ile kayyım atanması aynı şey midir?

Hayır. Vasi, vesayet altındaki kişinin kişiliği ve malvarlığıyla ilgili menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmek üzere daha geniş görev üstlenir. Kayyım ise belirli bir işi görmek veya belirli bir malvarlığını yönetmek için atanabilir ve kayyım atanması kural olarak kişinin fiil ehliyetini ortadan kaldırmaz. Somut koruma ihtiyacı daha sınırlıysa kayyımlık seçeneği ayrıca değerlendirilir.

Kısıtlama kararı verildikten sonra ne olur?

Vesayet makamı kısıtlama kararının ardından uygun bir vasi atar ve kanunda öngörülen tebliğ ve ilan işlemlerini yürütür. Vasi, göreve başladıktan sonra vesayet altındaki kişinin menfaatini esas almak, malvarlığını özenle yönetmek ve hesap vermekle yükümlüdür. Taşınmaz satışı gibi bazı işlemler ayrıca mahkeme iznine bağlıdır. Bu konu için vasinin taşınmaz satışı rehberi incelenebilir.

Kısıtlamanın kaldırılması mümkün müdür?

Kısıtlamayı gerektiren sebep ortadan kalktığında vesayetin sona erdirilmesi gündeme gelebilir. Özellikle sağlık durumuna veya davranışsal nedenlere dayanan kısıtlamalarda güncel durumun yeniden değerlendirilmesi gerekir. Kısıtlama kararının kaldırılması, ilk kararın otomatik olarak süresiz devam edeceği kabulüyle değil, koruma ihtiyacının sürüp sürmediği üzerinden ele alınmalıdır.

İlgili hukuki konular

Bu konuyla bağlantılı diğer rehberler:

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin