Eşler kanuni mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimine tabi olabilir veya kanunun izin verdiği başka bir mal rejimini seçebilir. Bu seçim sıradan bir özel sözleşmeyle değil, Türk Medeni Kanunu’nun öngördüğü şekil şartlarına uygun mal rejimi sözleşmesiyle yapılır.

Mal rejimi sözleşmesi nedir?

Mal rejimi sözleşmesi eşlerin kanunda öngörülen mal rejimlerinden birini seçmelerini, kaldırmalarını veya değiştirmelerini sağlayan aile hukuku sözleşmesidir. Sözleşme ile kanunun izin vermediği tamamen serbest bir rejim yaratılamaz.

Sözleşme evlenmeden önce yapılabilir mi?

Evet. Mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya evlilik devam ederken yapılabilir. Evlenme başvurusu sırasında kanundaki seçeneklerden birinin yazılı olarak bildirilmesi de mümkündür.

Şekil şartı nedir?

Sözleşme noter tarafından düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır ve taraflarca imzalanır. Şekil şartına uyulmaması geçerlilik sorunu doğurur.

Hangi mal rejimleri seçilebilir?

Kanunda edinilmiş mallara katılma, mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı rejimleri düzenlenmiştir. Her rejimin evlilik sırasındaki yönetim ve sona ermedeki tasfiye sonuçları farklıdır.

Sözleşmede özel hükümler konulabilir mi?

Kanunun izin verdiği sınırlar içinde bazı malların kişisel mal sayılması, artık değere katılma oranı veya belirli tasfiye düzenlemeleri bakımından sözleşmesel seçimler yapılabilir. Emredici hükümlere aykırı düzenlemeler geçerli olmaz.

Mal rejimi sonradan değiştirilebilir mi?

Eşler birlikte yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparak rejimi değiştirebilir. Değişikliğin önceki rejimin tasfiyesine ve yeni rejimin başlangıç tarihine etkisi ayrıca hesaplanmalıdır.

Eşlerden biri tek başına rejimi değiştirebilir mi?

Kural olarak sözleşme iki eşin iradesini gerektirir. Ancak kanundaki olağanüstü mal rejimi sebepleri varsa eşlerden biri mahkemeden mal ayrılığına geçilmesini isteyebilir.

Sözleşme üçüncü kişileri etkiler mi?

Mal rejimi düzenlemeleri eşler arasındaki iç ilişkiyi belirler; üçüncü kişilerin kazanılmış hakları ve alacaklıların korunmasına ilişkin hükümler saklıdır. Sırf alacaklılardan mal kaçırma amacı taşıyan işlemler farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.

Boşanma halinde sözleşme nasıl uygulanır?

Önce hangi rejimin hangi tarihler arasında geçerli olduğu belirlenir. Sonra o rejimin tasfiye kuralları uygulanır. Sözleşmenin kapsamı, malların edinme tarihleri ve kişisel mal iddiaları önem taşır.

Sözleşme yapılmadan önce ne belirlenmelidir?

Eşlerin mevcut malvarlıkları, şirket payları, taşınmazlar, borçlar ve gelecekteki edinimler birlikte değerlendirilmelidir. Seçilen rejimin yalnız boşanma halinde değil ölüm ve miras halinde de sonuç doğurabileceği dikkate alınmalıdır.

Noterde yapılacak sözleşmenin içeriği hazırlanırken yalnız seçilen rejimin adıyla yetinilmemesi yararlı olur. Eşlerin mevcut malvarlığı, kişisel mal kabul edilmesi istenen unsurlar ve kanunun sözleşmeyle değiştirilmesine izin verdiği tasfiye hükümleri açık yazılmalıdır. Böylece yıllar sonra ortaya çıkabilecek yorum ve ispat uyuşmazlıkları azaltılabilir.

Şirket ortağı olan eşler bakımından mal rejimi sözleşmesi şirket payının mülkiyetini tek başına değiştirmez; ancak rejimin sona ermesi halinde hesaplanacak alacakların kapsamını etkileyebilir. Benzer şekilde taşınmazın tapu kaydı ile mal rejiminden doğan alacak hakkı birbirinden farklıdır ve sözleşme hazırlanırken bu ayrım korunmalıdır.

Mal rejimi sözleşmesiyle kanunda olmayan yeni bir rejim yaratılabilir mi?

Eşlerin sözleşme özgürlüğü bu alanda sınırsız değildir. Mal rejimi sözleşmesiyle kanunun tanıdığı rejimlerden biri seçilebilir ve kanunun izin verdiği ölçüde bazı hükümler düzenlenebilir; ancak tamamen kanun dışı yeni bir mal rejimi oluşturulamaz. Bu nedenle sözleşmeye yazılan her hükmün geçerli olacağı varsayılmamalıdır. Özellikle emredici hükümler, üçüncü kişilerin hakları ve mal rejiminin tasfiyesine ilişkin kanuni sınırlar sözleşmenin kapsamını belirler.

Sözleşmenin şekli neden geçerlilik şartıdır?

Mal rejimi sözleşmesi aile hukukunda özel şekle bağlanmış bir işlemdir. Tarafların yalnız kendi aralarında imzaladığı sıradan bir yazılı metin, kanunun aradığı şekli karşılamıyorsa geçerli bir mal rejimi sözleşmesi sonucu doğurmayabilir. Bu nedenle evlenme başvurusu sırasında yapılan seçim ile sonradan noter önünde yapılacak sözleşmenin usulü birbirinden ayrılmalıdır. İmza, ehliyet ve temsil meseleleri de sözleşmenin geçerliliği bakımından ayrıca kontrol edilmelidir.

Mal rejimi değişikliği önceki döneme ait hakları ortadan kaldırır mı?

Eşlerin sonradan başka bir mal rejimine geçmesi, önceki rejim döneminde doğmuş malvarlığı ilişkilerini kendiliğinden yok etmez. Değişiklik tarihine kadar hangi rejimin uygulandığı, o dönemde edinilen mal ve borçların niteliği ile yeni rejimin başlangıç tarihi tasfiyede önem taşır. Bu nedenle uzun evliliklerde tek bir rejim varmış gibi hesap yapmak yerine dönemlerin ayrılması ve her döneme uygulanacak kuralların belirlenmesi gerekir.

İlgili hukuki konular

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin