Meslek Hastalığının Tespiti ve SGK Süreci

Meslek hastalığı, yalnız çalışırken ortaya çıkan her hastalık değildir. Hastalığın yapılan işin niteliği veya işin yürütüm şartlarıyla bağlantılı olması ve SGK tarafından yetkili sağlık raporları ile tıbbi belgeler üzerinden meslek hastalığı olarak tespit edilmesi gerekir. Tanı ile hukuki-sosyal güvenlik tespiti birbirinden ayrılmalıdır.

Meslek hastalığı nedir?

SGK, meslek hastalığını sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık ile bedensel veya ruhsal engellilik hali olarak tanımlar. Hastalığın çalışma döneminde ortaya çıkması tek başına yeterli değildir; mesleki maruziyetle bağlantı kurulmalıdır. Kimyasal maruziyet, gürültü, tekrarlayan hareket veya belirli mesleki riskler somut olayın niteliğine göre bu bağlantının değerlendirilmesinde önem taşır.

Meslek hastalığını kim tespit eder?

Tıbbi tanı ile SGK bakımından meslek hastalığı tespiti aynı aşama değildir. Sigortalının hastalığının meslek hastalığı sayılabilmesi için yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularınca düzenlenen sağlık kurulu raporu ve dayanak tıbbi belgeler Kurum Sağlık Kurulunca incelenir. Kurum, işyeri koşulları ve sigortalının çalışma geçmişi hakkında ek belge isteyebilir. Son değerlendirme yalnız tek bir doktor raporundaki ifadeye göre yapılmaz; maruziyet ve meslek bağlantısı bütün dosya üzerinden ele alınır.

İşveren ne zaman bildirim yapmalıdır?

4/a sigortalısında işveren, meslek hastalığı durumunu öğrendiği günden başlayarak üç iş günü içinde SGK’ya bildirim yapmakla yükümlüdür. Buradaki başlangıç iş kazasındaki gibi olay günü olmayabilir; meslek hastalığı zaman içinde gelişebildiğinden işverenin durumu hangi tarihte öğrendiği önemlidir. Bildirim süresinin hesabında tanı tarihi, sağlık raporunun işverene ulaştığı tarih ve işverenin hastalığın mesleki niteliğinden haberdar olduğu kayıtlar birlikte değerlendirilebilir.

Yükümlülük ve maruziyet süresi nedir?

Meslek hastalıklarında bazı hastalıklar için maruziyet süresi ve yükümlülük süresi kavramları kullanılır. Maruziyet süresi, zararlı etkene yeterli düzeyde maruz kalınması gereken asgari dönemi; yükümlülük süresi ise mesleki faaliyetin sona ermesi ile hastalığın ortaya çıkması arasında kabul edilen azami süreyi ifade eder. Bu süreler her hastalık için aynı değildir. Listede bulunmayan veya süresi farklılaşan durumlarda mevzuatın öngördüğü özel değerlendirme mekanizmaları gündeme gelebilir.

Hangi belgeler SGK dosyasında önemlidir?

İlk işe giriş sağlık raporu, periyodik muayeneler, çalışma süre ve koşullarını gösteren belgeler, işyeri risk değerlendirmeleri, maruziyet ölçümleri, sağlık kurulu raporu ve dayanak tetkikler önem taşır. Sigortalının aynı işi farklı işverenlerde yaptığı durumlarda çalışma geçmişinin tamamı gerekebilir. Hastalığın yalnız mevcut işyerinden kaynaklandığını varsaymak hatalı olabilir. Mesleki geçmişin kronolojik şekilde hazırlanması, Kurumun maruziyet ile hastalık arasındaki bağlantıyı değerlendirmesini kolaylaştırır.

İşten ayrıldıktan sonra meslek hastalığı ortaya çıkabilir mi?

Evet. Bazı meslek hastalıkları maruziyet sona erdikten sonra belirti verebilir. Bu nedenle mevzuatta yükümlülük süresi kavramı vardır. Sigortalının hastalığa neden olabilecek işten ayrılmış olması, başvuruyu otomatik olarak imkansız hale getirmez. Ancak işten ayrılma tarihi, hastalığın ilk belirtileri, tanı tarihi ve önceki maruziyetler dikkatle belgelenmelidir. Uzun gecikmeli hastalıklarda illiyet bağının tıbbi değerlendirmesi daha ayrıntılı hale gelebilir.

Meslek hastalığından hangi sosyal güvenlik hakları doğabilir?

Meslek hastalığı sigortası kapsamında geçici iş göremezlik ödeneği, şartları oluştuğunda sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm halinde hak sahiplerine yönelik gelir ve ödenekler gündeme gelebilir. SGK, bu haklardan yararlanmak için meslek hastalığı sigortasında belirli bir prim günü sınırı bulunmadığını belirtmektedir. Ancak her yardımın kendi koşulları vardır. Sürekli iş göremezlik geliri için meslekte kazanma gücü kaybının Kurum Sağlık Kurulunca belirli düzeyde tespit edilmesi gerekir.

Kurum Sağlık Kurulu kararına itiraz edilebilir mi?

Maluliyet ve meslekte kazanma gücü kaybı oranları bakımından Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu incelemesi gündeme gelebilir. Sigortalı, Kurum kararının dayandığı tıbbi raporları ve çalışma koşullarına ilişkin belgeleri inceleyerek eksik hususları belirlemelidir. İtiraz yalnız “oran düşük” ifadesiyle değil, hangi tanı veya fonksiyon kaybının değerlendirilmediği ve hangi belgenin dikkate alınmadığı açıklanarak yapılırsa daha işlevsel olur. Yargısal denetim imkanı da ayrıca değerlendirilebilir.

Meslek hastalığı tespiti işveren kusurunu gösterir mi?

Hayır. Hastalığın meslek hastalığı olarak kabul edilmesi, hastalık ile mesleki faaliyet arasında sosyal güvenlik hukuku bakımından bağlantı kurulmasıdır. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde kusurlu olup olmadığı, tazminat veya SGK rücu uyuşmazlığında ayrıca araştırılır. İşveren gerekli tüm önlemleri aldığını savunabilir; sigortalı ise maruziyet ve tedbir eksikliğini gösterebilir. Dolayısıyla “meslek hastalığı var” ile “işveren yüzde yüz kusurlu” aynı hukuki sonuç değildir.

Başvuruda en sık hangi hata yapılır?

En sık hata, yalnız mevcut sağlık raporunu sunup mesleki maruziyet geçmişini belgelememektir. Meslek hastalığı değerlendirmesi için hangi işlerde, ne kadar süreyle ve hangi risklere maruz kalındığı temel önemdedir. İşyerinin unvanı değişmiş, sigortalı farklı taşeronlarda çalışmış veya uzun yıllar farklı işyerlerinde aynı işi yapmışsa SGK hizmet dökümü ile fiili çalışma koşulları birlikte hazırlanmalıdır. Böylece hastalık ile çalışma koşulları arasındaki bağlantı daha sağlıklı kurulabilir.

İlgili hukuki konular

• İş kazasının SGK’ya bildirimi
• Sürekli iş göremezlik geliri
• Hizmet tespiti davası

Mevzuat ve kaynaklar

• Meslek Hastalığı – Sosyal Güvenlik Kurumu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayda kurum statüsü, işlem ve tebliğ tarihleri, tıbbi veya sigortalılık kayıtları ile güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.