Ticari işletme, malvarlığı unsurlarının tek tek devrinden farklı olarak faaliyetini sürdürebilecek bir bütün halinde devredilebilir. Türk Ticaret Kanunu ve Türk Borçlar Kanunu birlikte değerlendirildiğinde devir sözleşmesinin kapsamı, ticaret sicili işlemleri ve işletme borçlarından sorumluluk özellikle önem taşır. İşletmenin devri yalnız “demirbaş satışı” değildir; ticari organizasyonun ve buna bağlı hak-borç ilişkilerinin hangi kapsamda geçtiği somut sözleşmeyle belirlenmelidir.

Ticari işletme devri nedir?

Ticari işletme devri, işletmenin ekonomik bütünlüğünü koruyarak bir başkasına geçirilmesidir. İşletmenin faaliyetinin devamı için zorunlu malvarlığı unsurları devir kapsamına alınır. Taraflar bazı unsurları dışarıda bırakabilir; ancak dışarıda bırakılan unsurlar işletmenin bütünlüğünü bozuyorsa işlemin niteliği tartışmalı hale gelebilir.

Devir sözleşmesi hangi şekle tabidir?

TTK m.11/3 ticari işletmenin bir bütün halinde devrini yazılı sözleşmeye bağlar ve ticaret siciline ilişkin tescil/ilan rejimini düzenler. Sözleşmede işletmenin kapsamı, ticaret unvanı, kiracılık hakkı, fikri haklar, demirbaşlar, stoklar ve borçlar gibi unsurlar açıkça gösterilmelidir.

Hangi malvarlığı unsurları devre girer?

Aksi kararlaştırılmadıkça işletmenin faaliyetine sürekli olarak özgülenmiş unsurlar ekonomik bütünlük içinde değerlendirilir. Taşınırlar, işletme değeri, ticaret unvanı, belirli fikri haklar, müşteri çevresi ve sözleşmesel pozisyonlar gündeme gelebilir. Taşınmaz, ruhsat veya özel izin gibi unsurlar için ayrıca özel devir şartları bulunabilir.

İşletme borçlarından kim sorumlu olur?

TBK m.202, bir malvarlığı veya işletmenin aktif ve pasifiyle devralınması halinde borçlardan sorumluluğa ilişkin özel hükümler içerir. Devralanın sorumluluğu ve devredenin belirli süre devam eden müteselsil sorumluluğu alacaklıların korunmasına yöneliktir. Bildirim veya ilan tarihi sorumluluk süresinin hesabında önemlidir.

Devredenin sorumluluğu hemen biter mi?

İşletmeyi devreden kişi, devirle birlikte her borçtan aynı anda ve tamamen kurtulmaz. Kanunun öngördüğü süre boyunca devralanla birlikte sorumluluk devam edebilir. Bu nedenle sözleşmede “tüm borçları devralan öder” hükmü taraflar arasındaki iç ilişkiyi düzenlese de alacaklının kanuni haklarını her durumda ortadan kaldırmaz.

Alacaklıların rızası gerekir mi?

İşletme devrinde borçların geçişi klasik dış borç üstlenmesinden farklı özel bir rejime tabidir. Kanundaki şartlar oluştuğunda alacaklıların tek tek rızası aranmaksızın sonuç doğabilir; fakat alacaklıların bilgilendirilmesi ve ilan/bildirim mekanizması önem taşır. Özel sözleşmelerde devir yasağı varsa ayrıca incelenmelidir.

Çalışanlar ve iş sözleşmeleri ne olur?

İşyeri devri iş hukuku bakımından ayrıca 4857 sayılı İş Kanunu m.6 rejimine tabidir. İş sözleşmeleri kanundaki şartlarla devralana geçer ve işçilik alacaklarında özel sorumluluk kuralları uygulanır. Ticari işletme devir sözleşmesi, iş hukukunun emredici hükümlerini bertaraf edemez.

Ruhsat, izin ve lisanslar otomatik geçer mi?

Her idari izin veya ruhsat işletmeyle birlikte otomatik devredilemez. Faaliyet alanına göre belediye ruhsatı, enerji, sağlık, finans veya başka düzenleyici izinler için önceden onay, yeni başvuru veya bildirim gerekebilir. Devir öncesi hukuki inceleme bu nedenle yalnız ticaret siciliyle sınırlı tutulmamalıdır.

Ticaret sicili işlemleri neden önemlidir?

Tescil ve ilan, devrin üçüncü kişilere karşı görünürlüğü ve kanuni sonuçların başlangıcı bakımından önem taşır. Ticaret sicili müdürlüğüne sunulacak sözleşme, karar ve eklerin güncel Sicil Yönetmeliğine uygun hazırlanması gerekir. Devir sonrası unvan, merkez, yetkililer ve vergi kayıtları da eş zamanlı güncellenmelidir.

Devir öncesi hangi hukuki inceleme yapılmalıdır?

Vergi ve SGK borçları, banka kredileri, devam eden davalar ve icralar, çalışan alacakları, kira sözleşmeleri, fikri haklar, lisanslar, stok ve demirbaşlar, müşterilerle ana sözleşmeler ve teminatlar incelenmelidir. Sözleşmede beyan-garanti hükümleri ile devir öncesi borçlara ilişkin iç ilişki tazmin mekanizması kurulması önemlidir.

Uyuşmazlıkta hangi belgeler önemlidir?

Devir sözleşmesi, ticaret sicili kayıtları, ilan, envanter listeleri, bilanço ve muhasebe kayıtları, alacaklı bildirimleri, banka/teminat sözleşmeleri, kira ve çalışan kayıtları temel delillerdir. Borcun devir kapsamına girip girmediği tartışılıyorsa borcun doğum tarihi ve işletmeyle bağlantısı özellikle araştırılır.

Ticari işletmenin değeri çoğu zaman yalnız fiziki varlıklardan değil müşteri çevresi, know-how ve ticari itibardan oluşur. Devredenin hemen aynı bölgede aynı müşteri kitlesine yönelik faaliyet başlatması devrin ekonomik amacını zedeleyebilir. Bu nedenle ölçülü bir rekabet etmeme hükmü, müşteri ve personel ayartmama kayıtları sözleşmede düzenlenebilir. Ancak süre, bölge ve faaliyet konusu bakımından aşırı kısıtlamalar geçerlilik sorunu doğurabilir. Ticaret unvanı, marka ve alan adı gibi unsurların devri de ayrıca ve açıkça gösterilmelidir.

Rekabet yasağı ve müşteri çevresi nasıl düzenlenir?

İlgili hukuki konular

Mevzuat ve kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayda sözleşme metni, taraf sıfatları, ödeme ve bildirim tarihleri ile güncel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin