Deneme süresi, taraflara iş ilişkisinin devam edip etmeyeceğini daha kısa bir çıkış rejimi içinde değerlendirme imkanı verir; ancak işçiyi “haklardan yoksun” hale getirmez. Deneme kaydının sözleşmede bulunması, süresinin kanuni sınırı aşmaması ve deneme döneminde ücret, sigorta ve çalışma sürelerine ilişkin yükümlülüklerin aynen yerine getirilmesi gerekir.

Deneme süresi kendiliğinden var mıdır?

Hayır. İş ilişkisinin ilk ayları otomatik olarak deneme süresi sayılmaz. Tarafların iş sözleşmesine deneme kaydı koymuş olması gerekir. Yazılı sözleşme bulunmayan veya deneme kaydı ispatlanamayan durumda işveren sonradan “deneme süresindeydi” savunmasına dayanamaz.

Deneme süresi en fazla ne kadar olabilir?

İş Kanunu m.15 uyarınca deneme süresi kural olarak en çok iki aydır. Toplu iş sözleşmesiyle bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Bireysel iş sözleşmesine dört aylık deneme kaydı yazılması tek başına yeterli değildir; toplu iş sözleşmesine dayanmayan aşan bölüm hukuki sonuç doğurmaz.

Deneme süresinde taraflar sözleşmeyi nasıl sona erdirebilir?

Deneme süresi içinde taraflar bildirim süresine gerek olmaksızın ve ihbar tazminatı doğurmadan sözleşmeyi sona erdirebilir. Bununla birlikte fesih, ayrımcılık yasağını veya başka emredici hükümleri ihlal edemez. Deneme kaydı, kötü niyetli veya yasaklı bir fesih sebebine sınırsız koruma sağlamaz.

Deneme süresinde ücret ödenir mi?

Evet. İşçi fiilen çalıştığı günlerin ücretine ve sözleşmeden doğan yan haklarına hak kazanır. Deneme süresi ücretsiz çalışma dönemi değildir. Ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve resmi tatil gibi haklar normal iş ilişkisi içinde doğmaya devam eder.

SGK bildirimi deneme süresinden sonra yapılabilir mi?

Hayır. İşçinin sigortalılık yükümlülüğü deneme süresi nedeniyle ertelenmez. İşe girişten itibaren sosyal güvenlik mevzuatındaki bildirim yükümlülükleri uygulanır. “İki ay deneme, sonra sigorta” biçimindeki uygulama deneme süresi kurumunun amacıyla bağdaşmaz.

Deneme süresi kıdem hesabına dahil midir?

İş ilişkisi devam ederse deneme süresi işçinin kıdem süresinin parçasıdır. Kıdem, yıllık izin ve iş güvencesi gibi süreye bağlı haklarda çalışma başlangıcı deneme süresinin bittiği tarih değil, fiili işe giriş tarihidir. Sadece deneme dönemindeki fesih rejimi farklıdır.

Belirli süreli sözleşmede deneme kaydı olabilir mi?

Taraflar belirli süreli iş sözleşmesine de kanuni sınırlar içinde deneme kaydı koyabilir. Ancak sözleşmenin belirli süreli olabilmesi için ayrıca objektif koşulların varlığı gerekir. Deneme kaydı, objektif sebep bulunmayan sözleşmeyi kendiliğinden belirli süreli hale getirmez.

Aynı işçi için yeniden deneme süresi kararlaştırılabilir mi?

Aynı işveren yanında aynı veya çok benzer işte çalışmış bir işçi için sırf sözleşme yenilendi diye tekrar deneme süresi öngörülmesi hakkın kötüye kullanılması tartışmasına yol açabilir. Denemenin amacı işçi ve işin karşılıklı denenmesidir. Daha önce uzun süre denenmiş bir iş ilişkisi yeniden başlatıldığında somut koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.

Deneme süresinde fesih yazılı olmak zorunda mıdır?

Kanundaki deneme kaydı feshi için her durumda özel bir şekil şartı öngörülmese de ispat bakımından yazılı bildirim önemlidir. Fesih tarihi, deneme süresinin bitip bitmediği ve işçilik alacaklarının hesabı yazılı kayıtla daha sağlıklı belirlenir. SGK çıkış kaydının da fesih tarihiyle uyumlu olması gerekir.

Deneme süresi sona erdikten sonra ne olur?

Deneme süresi geçtikten sonra iş sözleşmesi normal hükümlerle devam eder. Artık yalnız deneme kaydına dayanılarak bildirimsiz fesih yapılamaz; sözleşmenin türüne ve iş güvencesi kapsamına göre ihbar, geçerli neden veya haklı neden hükümleri uygulanır.

Deneme süresinde iş kazası olursa sorumluluk değişir mi?

Hayır. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri ilk çalışma gününden itibaren geçerlidir. Deneme süresindeki işçi için eğitim, ekipman, risk önlemleri ve iş kazası bildirimi bakımından daha düşük bir koruma standardı uygulanamaz.

Uyuşmazlıkta hangi belgeler önemlidir?

İş sözleşmesi, işe giriş bildirgesi, bordrolar, banka kayıtları, SGK hizmet dökümü ve fesih bildirimi temel belgelerdir. Deneme kaydının hangi tarihte kurulduğu ve toplu iş sözleşmesine dayanıp dayanmadığı açıkça gösterilmelidir.

İlgili hukuki konular

Mevzuat ve kaynaklar

Deneme kaydı ile sigortasız çalışma iddiası neden ayrı incelenir?

Yazılı veya ispatlanabilir deneme kaydı

İşverenin “denemedeydi” ifadesi tek başına her iş ilişkisine deneme süresi eklemez. Sözleşmenin kurulma tarihi, deneme koşulunun taraflarca kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı ve fiili çalışmanın başlangıcı kontrol edilmelidir. Deneme sırasında iş görme edimi ifa ediliyorsa ücret ve sosyal güvenlik yükümlülüklerinin ortadan kalktığı varsayılamaz.

Deneme sırasında sona erme nedenini belirleme

Deneme süresine özgü bildirim kolaylığı ile çalışılmış günlerin ücretinin ödenmesi farklı konulardır. Uyuşmazlıkta çalışma günü ve saatleri, banka ödemeleri, işyeri yazışmaları ve işe giriş kayıtları ayrı ayrı incelenmelidir. Deneme şartının geçersizliği iddia ediliyorsa önce sözleşmenin niteliği ve ispat araçları değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Somut olayın belge, tarih, işyeri uygulaması ve usul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Her uyuşmazlık, somut olayın özellikleri ve mevcut deliller doğrultusunda ayrı değerlendirilir. Dosyanız bakımından uygulanabilecek hukuki yolların belirlenmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İletişime geçin