İşe İade Davasında Bir Aylık Süre, 30 İşçi ve 6 Ay Kıdem Şartı

İşe iade uyuşmazlıklarında en tehlikeli hata, fesih sebebini tartışırken başvuru süresini kaçırmaktır. İş güvencesi kapsamında olan işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki hafta içinde dava açılır.

Her işçi işe iade talep edebilir mi?

Hayır. İşe iade, İş Kanunundaki iş güvencesi sistemine bağlıdır. Genel olarak iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması, işçinin en az altı aylık kıdeme sahip bulunması ve işverenin aynı işkolundaki işyerlerinde toplam en az otuz işçi çalıştırması gerekir. Yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından altı aylık kıdem şartı aranmaz.

İşletmenin bütününü sevk ve idare eden veya işyerinin bütününü sevk ve idare edip işçi alma ve çıkarma yetkisi bulunan belirli işveren vekilleri koruma kapsamı dışında kalabilir. Ünvanın “müdür” olması tek başına yeterli değildir; fiili görev ve yetki önemlidir.

Otuz işçi hesabı yalnız çalışılan şubeye göre yapılmaz

İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyeri varsa otuz işçi şartı bu işyerlerindeki toplam çalışan sayısına göre değerlendirilir. Bu nedenle küçük bir şubede on kişinin çalışıyor olması tek başına işe iade hakkını ortadan kaldırmaz.

Alt işveren, asıl işveren, grup şirketi veya farklı tüzel kişilerle yürütülen yapılarda gerçek işverenin kim olduğu ve işçi sayısının nasıl hesaplanacağı ayrıca incelenmelidir. Bordroda görünen şirket ile fiilen iş organizasyonunu yöneten yapı her dosyada aynı olmayabilir.

Fesih hangi sebeplere dayanabilir?

İşveren, iş güvencesi kapsamındaki işçinin belirsiz süreli sözleşmesini feshederken işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmalıdır. Performans düşüklüğü, işyeri yeniden yapılanması, pozisyonun kaldırılması veya davranışsal sorunlar bu başlıklar altında ileri sürülebilir; fakat yalnız sebebin adını yazmak yeterli değildir.

Örneğin performans gerekçesiyle yapılan fesihte performans ölçütünün objektif olup olmadığı, işçiye önceden bildirilip bildirilmediği, benzer çalışanlara aynı ölçütün uygulanıp uygulanmadığı ve iyileştirme imkanı tanınıp tanınmadığı önem kazanır. İşletmesel fesihte ise işverenin aldığı karar ile işçinin işten çıkarılması arasında gerçek bir bağ bulunmalıdır.

Fesih bildirimi ve savunma neden önemlidir?

Geçerli nedenle yapılan fesihte fesih bildiriminin yazılı olması ve sebebin açık ve kesin biçimde gösterilmesi önemlidir. İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili sebeplerde, kanundaki istisnalar dışında, işçinin savunmasının alınması da fesih sürecinin geçerliliği bakımından incelenir.

İşveren sonradan dava sırasında bambaşka bir fesih sebebi ileri sürüyorsa bu durum da önemlidir. Bu nedenle işçi yalnız SGK işten çıkış koduna değil, kendisine verilen fesih yazısına, ihtarlara ve savunma taleplerine birlikte bakmalıdır.

Bir aylık arabuluculuk süresi nasıl işler?

Fesih bildiriminin işçiye tebliğinden itibaren bir ay içinde dava şartı arabulucuya başvurulması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Arabuluculuk görüşmeleri anlaşmazlıkla sonuçlanırsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılır.

Bu yüzden “kıdem ve ihbarımı sonra hesaplarım” denilerek aylarca beklemek, işe iade hakkının kaybedilmesine yol açabilir. Para alacaklarının zamanaşımı ile işe iadenin kısa hak düşürücü süreleri aynı şey değildir.

Fesih sebebini kim ispatlar?

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü kural olarak işverendedir. İşçi feshin görünürdeki sebepten farklı bir nedenle yapıldığını ileri sürüyorsa, örneğin sendikal neden veya başka bir ayrımcılık iddiası varsa bu iddianın ispat rejimi ayrıca değerlendirilir.

Personel dosyası, performans kayıtları, ihtarlar, savunmalar, organizasyon şemaları, iş ilanları, işe yeni alınan kişiler, e-posta kayıtları ve tanık anlatımları fesih gerekçesine göre önem kazanabilir.

Dava kazanılırsa işçi otomatik olarak işe başlar mı?

Mahkeme feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar verdiğinde süreç bununla bitmez. Kararın kesinleşip işçiye tebliğ edilmesinden sonra işçinin kanundaki süre içinde işverene işe başlamak için başvurması gerekir. İşveren de başvuru üzerine kanundaki süre içinde işçiyi işe başlatmak veya işe başlatmamanın parasal sonuçlarına katlanmak durumundadır.

İşe iade kararında, işçinin boşta geçen süreye ilişkin en çok dört aya kadar ücret ve diğer hakları ile işe başlatılmaması halinde ödenecek iş güvencesi tazminatı da belirlenir. Bu nedenle davanın amacı yalnız “fesih haksızdı” tespiti değildir.

İlk gün toplanması gereken belgeler

• Fesih bildirimi ve tebliğ tarihi,
• İş sözleşmesi ve görev tanımı,
• SGK işe giriş ve işten ayrılış kayıtları,
• Bordrolar ve banka ücret hareketleri,
• İhtar, savunma, performans ve değerlendirme kayıtları,
• İşyerindeki çalışan sayısını ve organizasyonu gösterebilecek kayıtlar.

İşe iade dosyasında ilk soru “fesih haksız mı?” değil, işçi iş güvencesi kapsamında mı ve bir aylık süre hala devam ediyor mu? olmalıdır. Bu iki konu netleştirilmeden dosyanın esasına geçmek doğru olmaz.

İşe iade hakkı değerlendirilirken hangi unsurlar birlikte incelenir?

Fesih bildiriminin tebliğ tarihi, işyerindeki işçi sayısı, işçinin kıdemi ve fesih gerekçesi ilk aşamada birlikte kontrol edilmelidir. Bir aylık arabuluculuk süresi kaçırılmadan fesih yazısı, savunma istemleri ve işverenin dayandığı performans veya davranış kayıtları saklanmalıdır.

Fesih gerekçesi ile sonradan ileri sürülen savunmanın karşılaştırılması

Temsili olayda işveren fesih bildiriminde performans yetersizliğine dayanırken yargılama sırasında işyerindeki yeniden yapılanmayı da ileri sürsün. İncelenecek iki ayrı olgu vardır: Fesih anında işçiye hangi nedenin bildirildiği ve bu nedene ilişkin somut olguların hangi kayıtlarla desteklendiği. Performans değerlendirme formları, hedeflerin önceden bildirilip bildirilmediği, eğitim ve uyarı belgeleri ile dönemsel iş sonuçları bir arada okunmalıdır. Organizasyonel değişiklik iddiasında ise kadro planı ve işin gerçekten ortadan kalkıp kalkmadığı ayrı incelenir. Bir dava dosyasında farklı nedenleri tek bir “geçerli fesih” başlığında birleştirmek yerine her iddiayı belge ve tarih bazında ayırmak, ispat sorununu daha görünür kılar. Arabuluculuk başvurusu, dava ve kesinleşme sonrasındaki başvuru aşamalarının birbirinin yerine geçmediği de dosya takviminde gösterilmelidir.