Bir dosyada yabancı ülke, yabancı mahkeme kararı, yurt dışında düzenlenmiş belge veya yabancı bir taraf bulunması; yetki, uygulanacak hukuk ve işlemin Türkiye’de nasıl sonuç doğuracağı sorularını birlikte gündeme getirebilir. Çalışma kapsamımız, Türkiye’de yürütülecek veya Türk hukuku bakımından sonuç doğuracak yabancılık unsurlu işlemler üzerine kuruludur.
Türkiye bağlantısı olan dosyalarda ilk inceleme
İlk aşamada tarafların yerleşim yeri ve vatandaşlığı, uyuşmazlığın doğduğu ülke, sözleşmede hukuk veya yetki seçimi bulunup bulunmadığı, malvarlığının nerede olduğu ve eldeki karar ya da belgelerin hangi ülkede düzenlendiği birlikte değerlendirilir. “Yabancı unsur var” tespiti tek başına yeterli değildir; asıl mesele dosyanın hangi kısmının Türkiye’de ve hangi hukuki yolla yürütüleceğini belirlemektir.
Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi
Yurt dışında verilmiş bir mahkeme kararının Türkiye’de hüküm ve sonuç doğurması veya icra edilebilmesi için kararın niteliğine göre tanıma ya da tenfiz süreci gerekebilir. Kararın kesinleşme durumu, taraflara usulüne uygun bildirim yapılıp yapılmadığı, kararın kapsamı ve Türkiye’de hangi sonucu doğurmasının istendiği dosya özelinde incelenir.
Yabancılık unsurlu aile ve miras uyuşmazlıkları
Yurt dışında gerçekleşen boşanma, velayet veya benzeri aile hukuku süreçleri ile farklı ülkelerde yaşayan mirasçıların bulunduğu miras dosyalarında birden fazla ülkeyle bağlantı ortaya çıkabilir. Türkiye’de nüfus kayıtlarının düzeltilmesi, bir yabancı kararın ileri sürülmesi, Türkiye’deki taşınmaz veya diğer malvarlığı hakkında işlem yapılması gibi konular ayrıca ele alınır.
Yabancı kişi ve şirketlerin Türkiye’deki sözleşme ve alacakları
Yabancı gerçek veya tüzel kişilerin Türkiye’de yaptığı sözleşmeler, Türkiye’de bulunan borçlu veya malvarlığına yönelik alacak takibi ve Türkiye’de açılması gereken davalarda; sözleşme hükümleri, yetki, uygulanacak hukuk, tebligat ve tahsil imkânları birlikte değerlendirilir. Ticari uyuşmazlıklarda sözleşmedeki hukuk ve uyuşmazlık çözüm hükümleri özellikle önem taşır.
Vatandaşlık ve ikamet süreçleri
Türk vatandaşlığının kazanılması veya yeniden kazanılması, vatandaşlık durumunun belgelenmesi ve ikametle bağlantılı hukuki süreçlerde başvurunun dayanağı ile istenen belgeler önceden belirlenmelidir. Başvurunun niteliğine göre idari makamlarla yürütülecek süreç ile yargısal başvuru yolları birbirinden ayrılır.
Yurt dışından Türkiye’deki işlemlerin yürütülmesi
Yurt dışında yaşayan bir kişinin Türkiye’de dava, icra takibi, miras, taşınmaz veya başka bir hukuki işlem yürütmesi için her aşamada Türkiye’ye gelmesi gerekmeyebilir. İşlemin türüne göre vekâletnamenin kapsamı, belgenin düzenlenme şekli ve ilgili kurumun aradığı özel şartlar baştan kontrol edilmelidir.
Yabancı belgeler, apostil ve tercüme
Yurt dışında düzenlenen mahkeme kararı, nüfus kaydı, şirket belgesi, vekâletname veya başka bir resmi belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için belgenin kaynağına ve kullanım amacına göre apostil, konsolosluk onayı, yeminli tercüme veya noter işlemleri gündeme gelebilir. Hangi işlemin gerektiği belge bazında belirlenir; her yabancı belge için aynı prosedür uygulanmaz.
Uygulanacak hukuk ve yetki
Taraflardan birinin yabancı olması veya işlemin başka bir ülkede gerçekleşmesi, uyuşmazlığa otomatik olarak yabancı hukukun uygulanacağı anlamına gelmez. Yetkili mahkeme, uygulanacak hukuk ve Türkiye’de verilecek ya da yabancı ülkede verilmiş kararın icra edilebilirliği ayrı ayrı değerlendirilir. Başka bir ülke hukukuna ilişkin bağımsız hukuki görüş gerektiğinde, ilgili ülkede yetkili bir hukukçudan ayrıca görüş alınması gerekebilir.
İlk görüşmede hangi belgeler hazırlanmalı?
Varsa yabancı mahkeme kararı ve kesinleşme belgesi, pasaport veya kimlik kayıtları, nüfus belgeleri, sözleşmeler, yabancı ülkede düzenlenmiş resmi belgeler, apostil veya tercümeler, önceki başvuru ve yazışmalar ile Türkiye’de yapılmak istenen işlemi gösteren belgeler birlikte hazırlanmalıdır. Belgelerin hangi ülkede ve hangi makamda kullanılacağı da belirtilmelidir.